Namazda Rükû ve Secdenin Doğru Yapılışı: Ta’dil-i Erkân ve Sık Hatalar

Rükû, belden öne eğilip ellerle dizleri kavramak; secde ise alın ve burunla birlikte yedi organın yere konmasıdır. Her ikisinde de sırtı düz tutmak, organların yerini bulmasını beklemek ve en az üç tesbih süresince durmak gerekir. Bu sükûnete ta’dil-i erkân denir; acele kılınan namaz eksik ve sorunludur.

Rükû nasıl yapılır?

Kıyamdan sonra “Allâhü ekber” diyerek belden eğilinir. Eller parmaklar açık olarak dizleri kavrar; sırt ve baş aynı hizada düz tutulur, öyle ki sırtın üstüne bir bardak su konsa dökülmezmiş gibi bir yatay duruş esas alınır. Dizler bükülmez, dirsekler hafifçe yanlara açılır (kadınlar için daha toplu). Gözler ayak parmaklarının önüne bakar. Rükûda üç veya daha fazla (tek sayıda) “Sübhâne rabbiye’l-azîm” denir. Hz. Peygamber’in rükûda sırtını düz tuttuğu ve başını ne yukarı ne aşağı eğdiği rivayet edilir (Müslim, Salât). Rükûda Kur’an okumak yasaktır; “Rükû ve secdede Kur’an okumaktan nehyolundum” buyurmuştur (Müslim, Salât).

Kavme: rükûdan doğrulma

Rükûdan “Semi’allâhü limen hamideh” diyerek doğrulunur; imam bunu söyler, cemaat “Rabbenâ leke’l-hamd” der. Doğrulduktan sonra bir tesbih süresi kadar durmak, yani vücudun yerine oturmasını beklemek gerekir. Bu bekleme “kavme” olarak adlandırılır ve Hanefî mezhebinde ta’dil-i erkânın bir parçası olarak vaciptir. Hz. Peygamber, namazını acele kılan adama “Dön, tekrar kıl; çünkü sen namaz kılmadın” demiş ve rükûdan sonra tam doğrulmasını öğütlemiştir (Buhârî, Ezân; Müslim, Salât). Bu hadis, kavmenin ihmal edilmesinin namazı geçersiz kılabileceğine işaret eder.

Secde nasıl yapılır?

• Yere iniş: Önce dizler, sonra eller, sonra alın ve burun yere konur (Hanefî ve Hanbelî tercihi); diğer mezheplerde ellerin önce konması da tercih edilir.
• Yedi organ: Alın ve burun, iki el, iki diz ve iki ayağın parmak uçları yere değer. Ayak parmakları kıbleye döner.
• Eller: Kulak hizasında, parmaklar bitişik ve kıbleye dönük yere konur.
• Kollar: Erkek dirsekleri yanlara açar ve karnı uyluktan uzak tutar; kadın toplanır.
• Tesbih: En az üç defa “Sübhâne rabbiye’l-a’lâ” denir.

Hz. Peygamber, “Yedi kemik üzerine secde etmekle emrolundum: alın (burnuna işaret etti), iki el, iki diz ve iki ayağın parmak uçları” buyurmuştur (Buhârî, Ezân; Müslim, Salât). Alın veya burun yere değmezse secde sahih olmaz; Hanefîlerde özürsüz sadece burunla secde caiz değildir.

Celse: iki secde arası

İlk secdeden “Allâhü ekber” diyerek kalkıp oturulur; bu oturuşta bir tesbih süresi kadar durulur ve ikinci secdeye “Allâhü ekber” ile gidilir. İki secde arasında oturuşun uzun tutulması ve sakin olması gerekir. Hz. Peygamber’in iki secde arasında “Rabbigfir lî” duasını okuduğu rivayet edilir (Ebû Dâvûd, Salât; Nesâî, İftitâh). Hanefî mezhebinde bu arada özel bir dua okumak mecburi değildir, sükûnetle oturmak yeterlidir. Namazı acele kılanlar çoğunlukla bu oturuşu ihmal eder.

Sık yapılan hatalar

• Acele ve sükûnetsizlik: “Karga gibi gagalamak” olarak tarif edilen hızlı secde yasaklanmıştır (Ebû Dâvûd, Salât). Hz. Peygamber, “Namazdan çalan hırsızlar, rükû ve secdelerini tam yapmayanlardır” buyurmuştur (Ahmed b. Hanbel).
• Sırtın bükülmesi veya başın aşağı sarkması: Rükû duruşunu bozar.
• Ayakları secdede kaldırmak: Hanefîlerde iki ayağı da yerden kaldırmak secdeyi geçersiz kılar; en az bir ayak parmağı yerde olmalıdır.
• Alnı yere tam koymamak: Sadece burun veya sadece alın ile secde eksiktir.
• Kollarını yere sermek: Köpek gibi yere sermek yasaktır (Buhârî, Ezân).

Hastalık ve özürlüler için

Rükû ve secdeyi yapamayan hasta, işaretle (baş eğerek) kılar; secde için rükûdan daha fazla eğilir. Sandalyede oturarak namaz kılan kişi de başını eğerek rükû ve secde yapar. Dizlerinde rahatsızlığı olanlar, secdede dizlere ağırlık vermeden başlarını yastığa değil, mümkünse yüksek bir yüzeye veya yere yaklaştırarak eğilir. Hz. Peygamber, hasta Hz. Cabir’in yastığa secde etmesini hoş görmeyip “Yere yapabilirsen yap, yapamazsan başınla işaret et” buyurmuştur (Beyhakî). Özürlü kişilerin bu şekilde kılması geçerlidir. Ayrıntı için namazın rükünleri ve namazın vacipleri yazıları okunabilir. Ellerin ve ayakların konumu için namaz kılarken ellerin ve ayakların durumu yazısı faydalıdır.

Secdede dua ve huşu

Secde, kulun Allah’a en yakın olduğu andır; Hz. Peygamber, “Kulun Rabbine en yakın olduğu an, secde halidir; bu sırada çok dua edin” buyurmuştur (Müslim, Salât). Farz namazlarda secdede tesbih okunur; Hanefî mezhebinde nafile namazlarda Kur’an ve hadislerde geçen dualar da okunabilir. Bu konunun ayrıntısı için secdede dua edilir mi, secdede Türkçe dua yazısı okunabilir. Rükû ve secdede huşu sağlamak için namazda huşu nasıl sağlanır yazısı ve gözlerin yönü için namazda gözler nereye bakmalı yazısı ilgilidir. Kadın ve erkek farkı için kadın ve erkek namazı arasındaki farklar yazısına bakılabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Rükûda sırt nasıl olmalı?

Sırt ve baş aynı hizada düz, eller parmaklar açık olarak dizleri kavrar; dizler bükülmez.

Secdede hangi organlar yere değer?

Alın ve burun, iki el, iki diz ve iki ayağın parmak uçları; yedi organdır.

Ta’dil-i erkân nedir?

Rükû, secde, kavme ve celse gibi hareketlerde organların yerini bulana kadar sakin kalmaktır; Hanefîlerde vacip, diğer mezheplerde rükündür.

Hasta rükû ve secdeyi nasıl yapar?

Baş eğerek işaret eder; secde için rükûdan daha fazla eğilir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 16 Haziran 2026 · Kaynaklar: Buhârî, Ezân; Müslim, Salât; Ebû Dâvûd, Salât; Tirmizî, Salât; Kur'an-ı Kerîm, Hac Suresi (22/77); TDV İslâm Ansiklopedisi, "Rükû", "Secde" ve "Ta'dil-i Erkân" maddeleri; Diyanet İşleri Başkanlığı, İlmihal

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →