Namaz Kılarken Ellerin ve Ayakların Durumu: Kıyam, Rükû, Secde

Hanefî mezhebinde erkekler kıyamda sağ elini sol elinin üzerine koyarak göbek altında bağlar, kadınlar göğüs üzerinde bağlar. Ayaklar arasında yaklaşık dört parmak aralık bırakılır, kıbleye paralel durulur. Rükûda eller dizleri kavrar, secdede eller kulak hizasında yere konur. Mezhepler arasında ellerin bağlanma yeri ve bazı ayrıntılarda farklar vardır.

Kıyamda eller

İftitah tekbirinde eller kaldırılır; sonra erkekler sağ eli sol elin üzerine koyup göbek altında bağlar; sağ elin baş ve küçük parmağı sol bileği sarar, diğer parmaklar sol kolun üzerine uzanır. Kadınlar ise ellerini göğüs üzerine koyar ve bileği kavramadan sağ eli sol elin üstüne yerleştirir. Hz. Peygamber’in “Peygamberlerin sünnetlerinden biri, namazda sağ eli sol elin üzerine koymaktır” şeklindeki uygulamasına dair rivayetler vardır (Ebû Dâvûd, Salât; Tirmizî, Salât). Sehl b. Sa’d’ın rivayetinde, insanların namazda sağ elini sol kolunun üzerine koymakla emrolundukları belirtilir (Buhârî, Ezân). Ellerin tam yeri ise rivayetlerin farklılığı nedeniyle mezhepler arasında ayrışmıştır.

Mezheplerde ellerin bağlanma yeri

• Hanefî: Erkekler göbek altında; kadınlar göğüs üzerinde.
• Hanbelî: Göbek altında veya göbek üstünde; Ahmed b. Hanbel iki rivayeti de kabul eder.
• Şâfiî: Göğüs altında, göbek üstünde.
• Mâlikî: Eller yanlara salınır (sedl) veya göğüs üzerinde bağlanır; Mâlikî ekolünde birden fazla uygulama görülür.

Bu farklar sünnet ve edep çerçevesindedir; namazın sıhhatini etkilemez. Kişi kendi mezhebine göre uygulamalıdır. Daha geniş bir sünnet listesi için namazın sünnetleri ve mekruhları yazısı okunabilir.

Ayakların durumu

Kıyamda ayaklar kıbleye paralel durur ve arada yaklaşık dört parmak aralık bırakılır. Hanefî kaynaklarına göre bu ölçü, huşuyu ve dengeyi sağlayan orta bir mesafedir. Çok açık veya bitişik durmak, yalnız kılınan namazda tercih edilmez; cemaatte saf düzeni için ayaklar komşu kişilerle hizalanır. Hz. Peygamber’in “Safları düzeltin, omuzlarınızı birbirine denk getirin, boşlukları doldurun” (Ebû Dâvûd, Salât) buyruğu cemaatte ayakların düzenini ilgilendirir. Yalnız kılan kişi ise ayaklarını rahatça yerleştirir; bacak ve kalçaya dengeli ağırlık verir. Kadınlar ayaklarını erkeklere göre biraz daha bitişik tutabilir, bu Hanefî kaynaklarında mahremiyet ve örtünme amacıyla tavsiye edilir.

Rükû ve secdede eller

• Rükû: Eller parmaklar açık olarak dizleri kavrar; sırt düz tutulur, baş sırtla aynı hizadadır. Kadınlar ellerini dizlere koyup parmakları bitişik tutabilir, dirsekleri açmaz.
• Secde: Eller kulak hizasında, parmaklar bitişik ve kıbleye dönük olarak yere konur; erkekler dirseklerini yanlardan ayırır ve karnı uyluklardan uzak tutar, kadınlar ise kolları gövdeye yaklaştırıp karnı uyluklara yapıştırır.
• Yedi organ: Alın-burun, iki el, iki diz ve iki ayak parmağı yere değmelidir (Buhârî, Ezân; Müslim, Salât).
• Dirsekler: Kolları köpek gibi yere sermek yasaklanmıştır (Buhârî, Ezân).

Rükû ve secdenin yapılışı için namazda rükû ve secdenin doğru yapılışı yazısına bakılabilir.

Oturuşta eller ve ayaklar

İki secde arası ve teşehhüd oturuşunda erkekler sol ayağını yatırıp üstüne oturur, sağ ayağını dikip parmaklarını kıbleye çevirir; eller uyluklar üzerine konur. Kadınlar ise her iki ayağı sağ yana çıkararak kalçanın yere oturmasıyla oturur (teverrük). Teşehhütte şehadet parmağı “lâ ilâhe” derken kaldırılır, “illallah” derken indirilir veya hareketsiz tutulur; Hanefîlerde bu uygulama mezhepten mezhebe değişir. Hz. Peygamber’in oturuşta sol ayağını yatırıp sağ ayağını dikmesi rivayet edilmiştir (Müslim, Mesâcid). Bu oturuş, bedenin rahat ve dengeli olmasını sağlar.

Kadın erkek farkları ve hasta için

Kadın ve erkek namazı arasındaki farklar, genellikle mahremiyet ve örtünme esaslarına dayanır; bu konunun ayrıntısı için kadın ve erkek namazı arasındaki farklar yazısı okunabilir. Hasta veya yaşlı kişiler, ellerini ve ayaklarını rahat edecekleri şekilde konumlandırabilir; oturarak kılan kişi için de yine el ve ayak düzeni mümkün olduğunca korunur. Sandalyede kılan kişi, rükû ve secde için baş eğme ile işaret yapar. Bu kolaylıklar, dinin “güçlük değil kolaylık” ilkesinden gelir. Namazda hareket ve huşu için namazda huşu nasıl sağlanır yazısı, okuma hükümleri için namazda hangi sureler okunur ve namazda Fatiha’yı unutmak veya yanlış okumak yazıları ilgilidir.

Sonuç

Ellerin ve ayakların durumu, namazın edep ve sünnet boyutunu oluşturur. Mezhepler arasındaki farklar namazın sıhhatini değil, tercih edilen şekli ilgilendirir. Kişi kendi mezhebine göre hareket etmeli, farklı uygulamayı gören kişiye saygı göstermelidir.

Bu uygulamaları öğrenirken en doğru yol, namazı bilen birinden gözlem yapmak ve yavaş yavaş düzeltmektir. Bir anda her şeyi mükemmel yapmaya çalışmak yerine, her hafta bir ayrıntıyı oturtmak daha kalıcıdır. Hasta ve yaşlılar için ise rahatlık esastır; bedene zarar verecek şekilde zorlanmamalıdır. Namazdaki beden duruşu, kalbin sükûnetine yardım ettiği ölçüde değerlidir.

Cemaatte saf düzeni ve beden hizası

Cemaatle kılarken omuzların ve ayakların komşuyla hizalanması, safın düzgün olmasını sağlar. Hz. Peygamber’in “Safları düzeltin; çünkü saf düzgünlüğü namazın tamamlanmasındandır” buyruğu (Buhârî, Ezân; Müslim, Salât) bu konuda ölçüdür. Safta yan yana duranlar birbirini rahatsız etmeyecek şekilde ayaklarını açar; boşluk bırakmaz ve çok sıkışmaz. Çocuklu veya hasta kişiler, cemaate zorluk çıkarmayacak yerlerde, örneğin safın kenarında durabilir. Böylece hem bireysel rahatlık hem de cemaat düzeni korunur.

Sıkça Sorulan Sorular

Hanefî mezhebinde eller nereye bağlanır?

Erkekler göbek altında, kadınlar göğüs üzerinde bağlar.

Ayaklar arası ne kadar olmalı?

Yaklaşık dört parmak aralık bırakılır ve ayaklar kıbleye paralel durur.

Secdede eller nerede olur?

Kulak hizasında, parmaklar bitişik ve kıbleye dönük olarak yere konur. Yedi organ yere değmelidir.

Kadınlar nasıl oturur?

Ayaklarını sağ yana çıkararak kalçasının yere oturması şeklinde teverrük ile oturur.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 17 Haziran 2026 · Kaynaklar: Buhârî, Ezân; Müslim, Salât; Ebû Dâvûd, Salât; Tirmizî, Salât; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Namaz" maddesi; el-Mevsılî, el-İhtiyâr; Diyanet İşleri Başkanlığı, İlmihal

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →