Özbekistan’da Ramazan ve Bayram Gelenekleri Nasıldır?

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Ramazon ayı ve oruç
İftor sofrası
Teravih ve camilerde Ramazan

Özbekistan’da Ramazan, “Ramazon” adıyla bilinir; Müslümanlar oruç tutar, akşamları iftor sofralarında bir araya gelir ve camilerde teravih kılar. Ramazon hayit ve Qurbon hayit resmî bayramlardır, bayram sofrasında osh (pilav), somsa ve tatlılar başrolü oynar.

Ramazon ayı ve oruç

Özbekistan’da orucun tutulması, Hanefî mezhebi uygulamalarına göre sahur ve iftar vakitleriyle yapılır. Camilerde asılan veya internet üzerinden yayımlanan vakit çizelgeleri kullanılır. Sovyet yıllarında oruç ve namaz sıkı kısıtlamalar altındaydı; bağımsızlıktan sonra Ramazan açıkça yaşanmaya başlamıştır. Taşkent, Semerkant ve Buhara gibi şehirlerde çalışma hayatı normal sürer, ancak Ramazan’da lokantalar gün içinde daha sakin olabilir. Ülkenin dinî yapısını anlamak için Özbekistan’da Müslüman nüfusu ve mezhep dağılımı yazısı yararlıdır.

İftor sofrası

Özbek mutfağı, Ramazan sofralarına zenginlik katar. Başlıca yemekler şunlardır:

Osh (plov): Pirinç, havuç, et ve nohuttan yapılan, Özbek mutfağının simgesi olan pilav.
Mastava ve şurpa: Pirinçli ve etli çorbalar.
Somsa: Tandırda pişirilen, et veya kabaklı börek.
Lagman: Elde çekilmiş eriştelerle yapılan bir yemek.
Non: Tandırda pişen, üzeri desenli Özbek ekmeği; sofrada saygı gösterilen bir gıdadır, yere düşürülmez.

İftar çoğu evde hurma, kuru üzüm ve yeşil çayla başlar. Komşulara tabak göndermek, akraba ve dostları iftara davet etmek yaygın bir geleneğidir. Mahallelerde “mahalla” komiteleri bazı ihtiyaç sahipleri için iftar yemeği düzenleyebilir.

Teravih ve camilerde Ramazan

Camilerde yatsı namazından sonra yirmi rekât teravih kılınır. Taşkent’teki Minor Camii, Hazreti İmam Külliyesi ve Semerkant’taki Bibi Hanım çevresi Ramazan akşamlarında yoğun olur. Hafız imamların teravihte hatim indirmesi bazı camilerde görülür. Bu mekânlar hakkında daha geniş bilgi için Özbekistan’ın camileri ve tarihî eserleri yazısına bakılabilir. Kadir Gecesi’nde camiler geceyi dua ve Kur’an okuyarak geçirenlerle dolar.

Hayit günleri

Ramazan Bayramı’nda erkekler sabah erken saatlerde camilere giderek bayram namazını kılar. Ardından aileler büyüklerinin evinde toplanır; çocuklara harçlık verilir, ziyaretler yapılır. Kabir ziyareti yapmak ve geçmişlerin ruhuna Kur’an okutmak da yaygın bir uygulamadır. Kurban Bayramı’nda kurban kesilir; etin bir kısmı akraba ve yoksullara dağıtılır. Bazı yıllarda resmî makamlar kurban kesimi konusunda yerel düzenlemeler (belirli yerlerde kesim) duyurabilir. Bu kurallar şehirden şehire değişir.

Ramazan öncesi hazırlıklar

Ramazan yaklaşırken evler temizlenir, çarşı ve pazarlardan hurma, kuru yemiş, un ve et alınır. Camilerde Ramazan öncesi vaazlar verilir ve cemaate orucun fazileti anlatılır. Bazı mahallelerde Şaban ayının son günlerinde ölenlerin ruhuna Kur’an okutma ve yemek verme geleneği vardır. Bu hazırlıklarda ailelerin kendi aralarında yardımlaşması, komşuya “ramazan hazırlığı” için yiyecek götürmesi sıkça görülür. Ayrıca çocuklar için ilk oruç tutma günü birçok ailede küçük bir törenle karşılanır.

Nevruz ve sumalak geleneği

Nevruz (Navro’z), Mart ayında kutlanan bahar bayramıdır ve dinî değil kültürel bir kutlamadır. Bu günlerde “sumalak” adı verilen, çimlendirilmiş buğdaydan yapılan ve gece boyunca kazanda pişirilen tatlı bir yemek hazırlanır. Halk kutlamaları, konserler ve geleneksel oyunlarla süslenir. Ramazan ile Nevruz çakıştığında iki gelenek yan yana yaşanabilir. Komşu ülkelerde benzer kutlamalar için Tacikistan’da Ramazan ve bayram gelenekleri yazısı da okunabilir.

Şehirlerde Ramazan atmosferi

Taşkent ve Semerkant’ta Ramazan akşamları çarşılar iftar öncesi yoğunlaşır; hazır yemek satan tezgâhlarda sıra oluşur. Özellikle pilav ve somsa satıcıları günün son saatlerinde yoğun çalışır. İftar saati yaklaşınca sokaklar sessizleşir, ardından camilerden ezan sesleri duyulur. Buhara’da eski şehir lokantaları ve çay evleri akşam geç saatlere kadar açık kalır, yaz aylarında teravihten sonra çay sohbetleri sürer. Bu atmosfer, bölgenin yüzyıllardır süren çay ve misafirperverlik kültürünün Ramazan’daki yansımasıdır.

Gelenekte hayır ve dayanışma

Ramazan boyunca zekât ve fitre verilmesi önemli bir yer tutar. Özbekistan’da dinî idare her yıl fitre miktarını belirler ve camilere duyurur. Hayır işleri, yetimlere ve yoksullara yardım ile çocukların bayram sevincine ortak edilmesi toplumsal bir alışkanlıktır. “Hasher” adı verilen toplu gönüllü işler de mahalle düzeyinde yaygın bir dayanışma biçimidir.

Gelenekte yetim ve yaşlılara ikram

Ramazan boyunca yetimlerin, yaşlıların ve yalnız yaşayanların iftara çağrılması özel olarak teşvik edilir. Özbek toplumunda misafirperverlik, sofranın en önemli değerlerinden biri sayılır; iftara gelen konuğa en iyi ikramın yapılması, ev sahibi için bir sevap vesilesi olarak görülür. Çocuklar için hazırlanan tatlılar arasında halva, nişalda ve çeşitli kuru meyve karışımları bulunur. Bayram sabahı kapı kapı dolaşıp “hayit mubarak” diyerek tebrik etme geleneği de sürmektedir.

Sonuç yerine notlar

Özbekistan’da Ramazan geleneği, İslamî ibadetlerle yerel mutfak ve komşuluk ilişkilerinin birleştiği zengin bir kültür örneğidir. Bölge karşılaştırması için Kırgızistan’da Ramazan ve bayram gelenekleri yazısına da bakılabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Özbekistan’da iftara ne denir?

Özbekçede iftar “iftor”, oruç ise “ro’za” veya “oruç” olarak söylenir. Ramazan ayı “Ramazon” adıyla anılır.

Ramazan Bayramı’nın adı nedir?

Ramazan Bayramı’na “Ramazon hayit”, Kurban Bayramı’na “Qurbon hayit” denir. Her ikisi de resmî tatildir.

İftarda tipik olarak ne yenir?

Önce hurma, çay veya su ile iftar açılır; ardından mastava, osh (pilav), somsa ve lagman gibi yemekler sofraya gelir.

Özbekistan’da teravih kılınır mı?

Evet, camilerde Hanefî mezhebine göre yirmi rekât teravih kılınır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 28 Ekim 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Özbekistan" md.; Diyanet İşleri Başkanlığı (diyanet.gov.tr); Özbekistan Müslümanları İdaresi resmî kaynakları

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →