Şiir, Şarkı ve Türkü Söylemek: Sözün ve Ezginin Dinî Ölçüsü

Şiir, sözü güzel ve içeriği helal olduğu sürece caizdir; hadislerde bunun övüldüğü rivayetler de vardır. Şarkı ve türkü ise iki unsurdan oluşur: söz ve ezgi. Sözün içeriği helalse, çalgısız ya da meşru ölçülerde söylenmesi birçok âlime göre sakıncasızdır; müzik aletleri konusunda ise mezhepler arasında farklı görüşler bulunur.

Şiir hakkında Kur’an ve hadis

Şuarâ Suresi’nin 224-227. ayetleri şairleri eleştirir: onlara sapkınlar uyar, onlar her vadide dolaşır ve yapmadıklarını söylerler. Ancak aynı ayetler, iman edip salih amel işleyenleri ve Allah’ı çok anan şairleri bu hükümden ayırır. Yani şiir, kendi başına yasak değildir; yasak olan, yalan, iftira ve ahlaksızlıktır. Hadislerde, “Şiirin bir kısmı hikmettir” buyrulduğu rivayet edilir (Buhârî, Edeb). Hz. Âişe’den “Şiir bir sözdür; güzeli güzel, çirkini çirkindir” ifadesi de nakledilir. Hassân b. Sâbit’in Mescid-i Nebevî’de Peygamberimiz’in huzurunda şiir okuduğu ve onun için minber konduğu bilgisi (Buhârî, Salât ve Edeb; Ebû Dâvûd, Edeb) şiirin dinî çevrelerdeki yerini gösterir.

Şiirde dikkat edilecek noktalar

1. Yalan ve mübalağa: Gerçek dışı iftira, kişiyi aşağılama ve hicivde hakaret günahtır.
2. Müstehcenlik: Tahrik edici ayrıntı ve açık saçık ifadelerden kaçınmak gerekir.
3. Dini küçümseme: Allah’a ve Peygambere karşı saygısız imalar, şiir diliyle yapılsa bile günahtır.
4. Övgü sınırı: Birini abartılı biçimde övmek riya ve dalkavukluğa dönebilir.

Klasik Osmanlı divan edebiyatındaki naat, tevhid ve münacat türleri, şiirin dinî amaçla kullanılmasının güzel örnekleridir. Divan edebiyatında dinî türler yazısı bu mirasa bakar.

Şarkı ve türkü: söz mü, ezgi mi?

Müzik konusunda iki uç görüş vardır: bir kısım âlim çalgıyı ve şarkıyı genel olarak haram sayar; diğer bir kısım ise sözü helal olan, insanı günaha çekmeyen müziğe izin verir. Detaylı mezhep özeti müzik dinlemek hakkında âlimlerin görüş farkları yazısında verilmiştir. Türkü, Anadolu halk kültüründe sevinç, hasret, gurbet ve ağıt gibi duyguları anlatır; çoğu türkünün sözleri ahlaka aykırı değildir. Bu yüzden türküyü söylerken, söz içeriğine bakmak ve ibadet vaktini ihmal etmemek temel ölçüdür.

Çalgısız söylemek ve bayram-düğün istisnası

Peygamberimiz zamanında bayram günlerinde ve düğünlerde def çalınıp şarkı söylendiği, hadislerde yer alan bir bilgidir (Buhârî, Nikâh ve İydeyn). Bu rivayetler, belirli sevinç günlerinde tek başına bu tür eğlencenin geçici olarak hoş görüldüğüne delil sayılır. Detay için düğünlerde def ve müzik hükmü yazısına bakılabilir. Kadın sesi konusunda ise fitneden uzak durmak ilkesi önemlidir; kadınların topluluk içinde ve yabancı erkeklere şarkı söylemesi ayrıca ele alınır.

Örnek: yeni bir türkü öğrenirken yapılacak kontrol

Bir kişi, nişanlı çiftin düğününde okunacak bir türküyü öğrenmek istiyor. Türküyü dinleyip sözlerini yazıya geçirir. Söz içinde kimsenin onuruna dokunan bir hiciv, içki övgüsü veya müstehcen ima yoksa, söylemekte sakınca olmadığı yönünde kanaat oluşur. İçki övgüsü gibi bir ifade varsa ya ilgili kıtayı çıkarmak, ya da başka bir eser seçmek yerindedir. Notaya, enstrüman eşliğine ve ortamdaki karışıklığa dair kaygısı olanlar, kendi mezhebinin görüşünü öğrenmelidir.

İlahi ve kaside ile ilişkisi

İlahiler, çalgısız olarak okunduğunda en geniş kabul gören dinî müzik türüdür. Kaside geleneği de Hz. Peygamber’e sevgi ifade eden Kaside-i Bürde gibi örneklerle yaşar. İlahi ve kaside dinlemenin hükmü yazısı bu türlerin sınırlarını daha geniş anlatır. Ancak ilahiyi bile sırf eğlence amacıyla, ibadeti aksatacak şekilde dinlemek, ölçüyü aşmak anlamına gelebilir.

Gençlerle iletişim

Müzik dinleyen gence “haramdır” demek, çoğu zaman sonuç vermez. Sözleri birlikte okumak, hangi içeriğin kalbi kirlettiğini birlikte konuşmak ve alternatif sunmak daha etkilidir. Aileden bir kişinin ney, saz ya da ilahi gruplarıyla ilgilenmesi bile bir rehberlik fırsatıdır. Bu konuda Diyanet’in yayınlarına başvurmak güvenli bir çıkış noktasıdır.

Şiirin eğitimdeki yeri

Medrese geleneğinde şiir, dil ve belagat öğrenmenin aracıydı; Arapça öğrenen öğrenci Mutallakât’ı ve Hansâ’nın mersiyelerini ezberlerdi. Bugün de şiir okuma ve yazma, çocukların hayal gücünü ve dil duyarlılığını geliştirir. Arap edebiyatında muallakat ve İslam sonrası şiir yazısı, bu mirasın tarihî arka planını anlatır. Modern dönemde Necip Fazıl ve Sezai Karakoç gibi şairlerin dinî temalı eserleri de bu geleneğin devamıdır.

Ağıt, mersiye ve yas şiiri

Ölüm ardından söylenen ağıtlarda dikkat edilecek nokta, yüksek sesle feryat, yırtınma ve kadere isyan niteliğindeki sözlerden uzak durmaktır. Hadislerde “nüh” yani ağlayarak yakınma yasaklanmış, gözyaşı dökmek ise merhamet işareti sayılmıştır (Buhârî, Cenâiz). Acıyı anlatan mersiye ise, taşkınlık ve isyan içermiyorsa değerli bir edebî türdür. Hz. Peygamber’in vefatında Hassân b. Sâbit’in yazdığı mersiyeler, bu türün sahabe döneminden bilinen örneklerindendir.

Sıkça Sorulan Sorular

Şiir yazmak günah mıdır?

Hayır; içeriği helal olduğu sürece şiir yazmak caizdir. Yalan, iftira ve müstehcenlik içeren şiir günahtır.

Türkü söylemek caiz mi?

Sözleri ahlaka uygunsa ve ibadet aksatılmıyorsa birçok âlim sakınca görmez. Çalgı eşliğinde söylemek ise mezheplere göre farklı değerlendirilir.

Kadının şarkı söylemesinin hükmü nedir?

Yabancı erkeklerin bulunmadığı ortamlarda, fitneye yol açmayacak biçimde söylenmesinde sakınca görmeyen âlimler vardır. Topluluk içinde ve cazibe unsuru taşıyan söylemler ise sakıncalı bulunur.

İlahi söylemek sevap mıdır?

Anlamı ve niyeti güzel, Allah ve Peygamber sevgisini artıran ilahiler hayırlı bir amel kabul edilir; sevabı niyete bağlıdır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 11 Haziran 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Şiir", "Mûsiki" ve "Gınâ" maddeleri; Buhârî, Edeb; Şuarâ Suresi 224-227. ayetler (Diyanet Meali)

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →