Tesbih Çeşitleri ve Tesbih Kullanımı

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Tesbih Nedir?
Sünnetle İlişkisi
Tesbih Çeşitleri

Tesbih, zikir ve tesbihatı saymak için kullanılan, ipe dizili 33, 99 veya daha fazla taneden oluşan dua aracıdır. Hz. Peygamber’in zikri parmakla saymayı övdüğü rivayet edilse de tesbih kullanmak mubahtır; esas olan zikrin dikkat, niyet ve samimiyetle yapılmasıdır.

Tesbih Nedir?

“Tesbih” Arapçada “Allah’ı noksan sıfatlardan tenzih etmek” anlamına gelen “sübhânallah” ifadesini söylemeyi ifade eder. Günlük dilde ise bu zikri saymak için kullanılan boncuk dizisine de tesbih denir. Tesbih, Müslüman toplumlarda zikir ve dua sırasında sayı takibi için kullanılan bir araçtır. Aynı zamanda kültürel bir eşya olarak koleksiyon, hediye ve süs amacıyla da yaygındır. İslam öncesi veya diğer dinlerdeki benzer boncuk dizileri de bulunduğundan, tarihçiler tesbihin kökeni konusunda farklı görüşler ileri sürer; ancak Müslüman gelenekte ibadet aracı olarak yerleşmiştir.

Sünnetle İlişkisi

Hz. Peygamber, namazlardan sonra 33 kere sübhânallah, 33 kere elhamdülillah ve 33 kere Allahu ekber demeyi tavsiye etmiş, yüzü tamamlamak için “lâ ilâhe illallah vahdehû lâ şerîke leh…” duasını eklemiştir (Müslim, Mesâcid; Buhârî, Ezân). Ebû Dâvûd ve Tirmizî’de aktarılan bir rivayette Hz. Peygamber’in tesbihi parmaklarıyla saydığı ve “parmaklar kıyamet günü sorgulanacak ve konuşturulacak” buyurduğu belirtilir (Ebû Dâvûd, Salât; Tirmizî, Da’avât); bu rivayetin senedi konusunda hadis âlimleri farklı değerlendirmelerde bulunmuştur. Sahabeden bazılarının çakıl taşı veya hurma çekirdekleriyle zikir saydığı da aktarılır. Bu nedenle tesbih kullanmak sünnette bilinen ve mubah görülen bir yöntemdir; bazı âlimler parmakla saymayı daha faziletli bulurken bazıları tesbih kullanımında da sakınca görmez.

Tesbih Çeşitleri

33 taneli: Namaz sonrası tesbihat için en yaygın çeşittir.
99 taneli: Esmâü’l-hüsnâ‘yı (Allah’ın güzel isimlerini) saymak için kullanılır.
500 ve 1000 taneli: Tarikat zikirlerinde veya uzun zikirlerde kullanılır.
Parmak tesbihi ve sayaçlar: Küçük, yüzük biçimli veya dijital sayaçlar günümüzde de yaygındır.

Malzeme olarak kehribar, akik, abanoz, fildişi benzeri yapay malzemeler, ağaç (zeytin, gül), kemik, mercan, inci, gümüş ve plastik kullanılır. Kehribar, hafifliği ve kokusuyla Osmanlı’da çok sevilmiştir. Zeytin çekirdeği ve gül ağacı tesbihleri Anadolu’da yaygındır. Fildişi ve bazı hayvansal malzemeler günümüzde koruma yasaları nedeniyle sınırlıdır. Altın veya gümüş süslemeli tesbihlerde erkekler için altın yasağını gözetmek gerekir: erkeklerin altın ve ipek kullanımı yazısına bakılabilir.

Nasıl Kullanılır?

Tesbih çekerken sağ el ile tane tane sayılır; her tanede zikir söylenir. Namaz sonrasında 33 sübhânallah, 33 elhamdülillah, 33 Allahu ekber ve yüzüncü zikir tamamlanır. Zikir sırasında dikkatin dağılmaması, boncukların sayısına takılıp anlamın unutulmaması önemlidir. Tesbihi sallamak, gösteriş yapmak veya sadece alışkanlık hâlinde çevirmek zikrin ruhuna aykırıdır. Tesbih temiz yerde tutulmalı, helâya götürülmemeli veya orada kullanılmamalıdır; çünkü üzerinde Allah’ın adı anılan bir ibadet aracıdır. Namazın nasıl kılındığı ve sonrasında yapılacak dualar için Namaz Nasıl Kılınır? yazısı faydalıdır.

Tesbih ve Gösteriş

Tesbih kimi zaman statü göstergesi veya moda aksesuarı olarak kullanılır. İslam, ibadet araçlarının gösteriş için kullanılmasını hoş görmez; riya (gösteriş) ibadetin değerini düşürür. Pahalı tesbih koleksiyonları israf ve mal hırsına dönüşmemelidir. Öte yandan sade ve güzel bir tesbih, zikre vesile olacaksa sakıncası yoktur. Hediyeleşme olarak tesbih vermek de güzel bir davranıştır. Evde ibadet düzeni için evde mescit köşesi oluşturmak yazısında tesbihin yeri anlatılır. Ayrıca zikir ve dua için Kur’an surelerinden Yâsîn Suresi ve Mülk Suresi gibi surelerin tanıtımı da okunabilir.

Tesbih Yapımı ve Sanatı

Tesbih yapımı, Türkiye’de geleneksel bir el sanatıdır. Ustalar malzemeyi seçer, boncukları tornada yuvarlar, parlatır, delikleri açar ve ipe dizerek imame ve püskülü ekler. İmame, tesbihin başındaki uzun boncuk ve püskül ise ipin ucundaki süstür. Kehribar tesbihlerde malzemenin gerçekliğini anlamak için ısıtma, tuzlu suda yüzme veya ultraviyole ışık testleri gibi yöntemler kullanılır; ancak taklit ürünlerin çok olduğu bilinir. Satın alırken güvenilir bir satıcıdan alışveriş yapmak ve sertifika sormak yararlıdır.

Osmanlı döneminde tesbih, hem sarayda hem halk arasında yaygındı ve kaynaklarda tesbih ustaları ayrı bir esnaf grubu olarak anılır. Hacdan dönenler hediye olarak tesbih getirir; Mekke ve Medine’de tesbih satışı yaygındır. Bu gelenek, tesbihe manevi bir değer yüklese de, tesbihin kendisinde bir bereket veya şifa bulunduğu inancı doğru değildir; bereket yalnızca Allah’tandır ve zikrin kalpteki karşılığı önemlidir.

Günümüzde dijital tesbih uygulamaları ve parmak sayaçları da kullanılır. Bunlar, sayı takibini kolaylaştırdığı için mubahtır. Ancak zikri sadece sayı hedefi gibi görmek yerine, anlamına odaklanmak ve düşünerek söylemek gerekir. Kur’an’da “Allah’ı çokça zikredin” buyrulur (Ahzâb 33/41); çokluk kadar kalbin hazır olması da zikrin kalitesini belirler. Tesbih bu bilince ulaşmaya yardımcı bir araçtır, amacın kendisi değildir.

Sıkça Sorulan Sorular

Tesbih çekmek sünnet mi?

Namaz sonrası ve diğer zamanlarda zikir yapmak sünnettir; zikri saymak için tesbih kullanmak mubahtır, parmakla saymak ise rivayetlerde övülmüştür.

Tesbih kaç tanedir?

En yaygın biçimleri 33 ve 99 tanelidir; bazı tesbihler 500 veya 1000 tanelidir.

Tesbih sayma şartı nedir?

Hiçbir şart yok; önemli olan zikrin kalpten ve niyetle yapılmasıdır.

Tesbih süs eşyası olabilir mi?

Evet, mubahtır; ancak zikir amacı gözetilmeli, gösteriş ve israftan kaçınılmalıdır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 19 Ekim 2026 · Kaynaklar: Ebû Dâvûd, Salât; Tirmizî, Da'avât (parmakla tesbih rivayetleri); Buhârî, Ezân (namaz sonrası tesbihat); TDV İslâm Ansiklopedisi, "Tesbih" md.

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →