Uykuda Konuşmak ve Yürümek: Parasomniler

Uykuda konuşma, uykuda yürüme, gece terörü ve uykuda yemek yeme gibi durumlar, uyku sırasında istemsiz görülen davranışlar olup parasomni adıyla anılır. Bunlar çoğunlukla zararsızdır, ancak güvenlik riski yaratabilir. Kişi uyku halinde bilinçsiz olduğundan, İslam hukukunda bu davranışlardan sorumlu tutulmaz. Çoğu vakada özel bir tedavi gerekmez; uyku düzenini düzeltmek ve evi güvenli hale getirmek yeterli olur.

Parasomni nedir?

Parasomni, uykuya dalma, uyku sırasında ya da uyanma anında ortaya çıkan, istenmeyen davranış, duygu veya algı olaylarının genel adıdır. Bir kısmı derin uykudan, yani rüya görmenin yoğun olmadığı evrelerden doğar; uykuda yürüme ve gece terörü bu gruptadır. Bir kısmı ise rüya uykusuyla ilgilidir; REM uykusu davranış bozukluğunda kişi gördüğü rüyayı fiziksel olarak canlandırır. Bu iki grubun karıştırılmaması önemlidir, çünkü ilki çocuklarda daha sık görülür ve çoğu zaman büyüdükçe geçer, ikincisi ise daha çok ileri yaşlarda ortaya çıkar ve mutlaka uzman değerlendirmesi ister. Uykunun evreleri hakkında genel bilgi için rüya ve REM uykusu yazısına bakılabilir.

Uykuda konuşma ve yürüme

Uykuda konuşma çok yaygındır; birkaç kelimeden anlaşılmaz mırıltıya kadar değişir. Çoğunlukla sağlık sorunu olarak değerlendirilmez. Uykuda yürüme ise kişinin yataktan kalkıp odada ya da evde dolaşması, bazen kapıyı açması veya basit işler yapmasıdır. Gözler açık olabilir, ama kişi çevresini normal algılamaz. Olay genellikle birkaç dakika sürer, sabah hatırlanmaz.

Tetikleyiciler arasında uykusuzluk, düzensiz uyku saatleri, stres, ateş, bazı ilaçlar ve alkol sayılır. Ailede benzer öyküsü olanlarda daha sık görülebilir. Kesin nedeni her kişi için ayrı ayrı belirlemek mümkün değildir.

Evde güvenlik önlemleri

• Yatak odasının kapı ve pencerelerini kilitli ya da alarmlı tutun; merdivenli evlerde kapıya bir güvenlik kapısı koyun.
• Yatağın çevresindeki sivri, kırılabilir eşyaları kaldırın.
• Kişiyi ani biçimde uyandırmaya çalışmak yerine sakin bir sesle yatağa geri yönlendirin.
• Düzenli uyku saati kurun, akşamları kafeinden ve ağır yemekten kaçının.
• Olaylar sıklaşıyor, yaralanma riski taşıyor ya da yetişkinlikte yeni başlıyorsa uyku merkezine başvurun.

Çocuklarda görülen gece terörü ve kâbus ayrımı çocuklarda kâbus ve gece terörü yazısında ayrıntılı biçimde ele alınmıştır.

Dinî sorumluluk var mı?

İslam hukukunda teklif, yani dinî sorumluluk, akıl ve irade şartına bağlıdır. Ebû Dâvûd ve Tirmizî’de nakledilen bir hadiste kalemin (sorumluluğun) üç kişiden kaldırıldığı bildirilir: uyuyan kimse uyanıncaya kadar, çocuk ergenliğe erinceye kadar, akıl hastası da aklı yerine gelinceye kadar. Bu ilkeye göre uykuda söylenen bir söz, yapılan bir hareket ya da uykuda kalkıp gidilen bir yer için kişiye günah yazılmaz.

Fıkıhta bu konunun bazı ayrıntıları vardır. Örneğin uykuda söylenen boşama sözünün geçerli sayılmayacağı yaygın biçimde kabul edilir; konuya ilişkin fetvalar için ilgili müftülüğe danışılmalıdır. Uykuda abdestin bozulup bozulmayacağı ise uyumak abdesti bozar mı yazısında mezhep ayrımlarıyla anlatılmıştır.

Karabasan ve uyku felciyle ilişkisi

Uykuda yürüme ile karabasan farklı durumlardır. Karabasanda kişi uyanır gibi olur ama hareket edemez, göğsünde bir ağırlık hisseder. Bu hâl tıbbi olarak uyku felci ile ilişkilendirilir; ayrıntı uyku felci nedir yazısında, dinî çerçeve ise karabasan ve dinî değerlendirme yazısında bulunur. Bu yazıdaki durumda ise hareket vardır, kişi uykuda eylemde bulunur; ayırt edici nokta budur.

Yetişkinlerde ve ileri yaşta parasomni

Çocuklukta başlayıp yetişkinlikte devam eden uykuda yürüme, uyku düzeni bozulduğunda yeniden ortaya çıkabilir. Uyku apnesi, huzursuz bacak sendromu ve bazı ilaçlar da bu tabloyu tetikleyebilir. İleri yaşta yeni başlayan ve kişinin rüyayı canlandırmasına benzeyen hareketler, yani yumruk atma veya bağırma gibi davranışlar, REM uykusu davranış bozukluğunu düşündürür; bu durumda nörolojik değerlendirme önerilir.

Yatak partnerinin güvenliği de dikkate alınmalıdır. Ayrı yatakta uyumak ya da yatağın çevresini yastıkla desteklemek geçici çözümler olabilir. Ancak asıl hedef, nedenin bulunması ve tedavi edilmesidir. Kişi bu davranışlardan dolayı utanç duyuyorsa, bunun iradesi dışında gelişen tıbbi bir durum olduğunu bilmesi rahatlatıcıdır; hekime gitmekten çekinmemelidir.

Aile ve çevre için hatırlatmalar

Uykuda konuşan ya da yürüyen birini alaya almak, olayı sabah yüzüne vurmak ya da “sen yine saçmaladın” demek, kişide utanç ve uykudan çekinme duygusu doğurabilir. Oysa bu davranışlar iradi değildir. Sabah olduğunda sakin bir dille ne olduğunu aktarmak ve gerekli önlemleri birlikte almak daha yapıcıdır. Konuşma içeriğini ciddiye alıp “itiraf” gibi yorumlamak da yanlıştır; uykuda söylenen sözler çoğu zaman anlamsız parçalardır ve kimseyi bağlamaz. Dinî açıdan da başkasının uykudaki sözlerini yaymak, mahremiyeti ihlal etmek anlamına gelir.

Çocuklarda ise ebeveynlerin sabırlı olması ve çocuğu azarlamaması esastır. Çocuk bu olaylardan haberdar değildir; ona suçluluk hissettirmek gereksiz bir yük bindirir. Gerekirse okul öğretmeniyle ve bakıcıyla bilgi paylaşarak, gece kalınan yerlerde de güvenlik düzenlemesi yapılır.

Sıkça Sorulan Sorular

Uykuda konuşan kişi günah işlemiş olur mu?

Uykuda söylenen sözlerden kişi sorumlu tutulmaz, çünkü uyuyan kimse irade ve bilinçten yoksundur. Hadislerde uyuyanın mükellef olmadığı bildirilir.

Uykuda yürüyen birini uyandırmak zararlı mıdır?

Zararlı olduğu kesinleşmemiştir, ama şaşkınlık ve düşme riski vardır. Çoğu uzman kişiyi yatağına yumuşakça yönlendirmeyi önerir.

Uykuda yürümenin tedavisi var mı?

Nedene göre değişir. Uyku düzenini düzeltmek ve güvenli ortam hazırlamak temel adımlardır; sık veya tehlikeli olaylarda uyku hekimine başvurulmalıdır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 3 Eylül 2026 · Kaynaklar: Ebû Dâvûd, Hudûd; Tirmizî, Hudûd (kalemin üç kişiden kaldırılması hadisi); TDV İslâm Ansiklopedisi, "Uyku" ve "Mükellef" maddeleri; Türk Uyku Tıbbı Derneği bilgilendirme metinleri

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →