Sa’y Nedir? Safa ile Merve Arasında Sa’y Nasıl Yapılır?

Sa’y, Kâbe’nin doğusundaki Safa tepesinden başlayıp Merve tepesine dört gidiş, Merve’den Safa’ya üç dönüş olmak üzere toplam yedi defa gidip gelmektir. Safa’dan Merve’ye her gidiş bir şavt, Merve’den Safa’ya her dönüş ayrı bir şavt sayılır; böylece sa’y Safa’da başlar, Merve’de biter. Hanefi mezhebine göre sa’y hac ve umrenin vacibi, Şafii mezhebine göre ise rüknüdür.

Sa’yin Dayanağı

Kur’an-ı Kerim’de şöyle buyrulur: “Şüphesiz Safa ile Merve Allah’ın nişanelerindendir. Kim Kâbe’yi hacceder veya umre yaparsa, bu ikisini tavaf etmesinde bir sakınca yoktur.” (Bakara Suresi, 2/158). Ayetteki “sakınca yoktur” ifadesi, cahiliye döneminde bu tepelerde putlar bulunduğu için sa’y yapmaktan çekinen Müslümanların tereddüdünü gidermek içindir. Peygamber Efendimiz (s.a.v.) sa’y yapmış ve “Allah’ın başladığı yerden başlıyorum” diyerek Safa’dan başlamıştır (Müslim, Hac).

Hz. Hâcer’in Hatırası

Sa’y, Hz. İbrahim’in (a.s.) eşi Hz. Hâcer’in, susuz kalan oğlu İsmail için iki tepe arasında su arayarak koşmasının hatırasını yaşatır. Buhârî’de yer alan uzun rivayette, Hz. Hâcer’in yedi defa gidip geldiği ve ardından zemzemin fışkırdığı anlatılır (Buhârî, Enbiyâ). Sa’y yapan mümin, çaresiz bir annenin tevekkül ve gayretini adım adım hisseder: Kul sebebe sarılır, koşar, çabalar; sonucu yaratan ise Allah’tır.

Sa’yin Geçerlilik Şartları

1. İhramdan sonra yapılması: Hac veya umre ihramına girilmeden sa’y yapılmaz.
2. Geçerli bir tavaftan sonra yapılması: Sa’y müstakil bir ibadet değildir; mutlaka bir tavafın ardından yapılır. Tavafsız sa’y geçerli olmaz.
3. Safa’dan başlanması: Merve’den başlanırsa o ilk gidiş sayılmaz.
4. Şavtların çoğunun yapılması: Hanefi mezhebinde yedi şavtın dördü rükün, tamamlanması vaciptir.
5. Haccın sa’yinin hac aylarında yapılması.

Sa’yin Vacipleri ve Sünnetleri

• Gücü yetenin yürüyerek sa’y yapması vaciptir. Özrü olan tekerlekli sandalye veya akülü araç kullanabilir.
• Yedi şavtı tamamlamak vaciptir; eksik bırakılan her şavt için sadaka gerekir.
• Abdestli olmak sünnettir. Abdestsiz, hatta adetli iken yapılan sa’y geçerlidir.
• Tavaftan sonra fazla ara vermeden sa’ye geçmek ve şavtları peş peşe yapmak sünnettir.
• Her şavtta Safa ve Merve’de Kâbe’ye yönelerek tekbir, tehlil ve dua etmek sünnettir.
• Hervele: Yeşil ışıklarla işaretlenmiş iki nokta arasında erkeklerin hızlı ve canlı adımlarla yürümesi sünnettir. Kadınlar hervele yapmaz, normal yürürler.

Sa’y Adım Adım Nasıl Yapılır?

Tavaf namazı ve zemzemden sonra, mümkünse Hacerülesved bir kez daha uzaktan selamlanır ve Safa’ya gidilir. Safa’ya çıkarken “Şüphesiz Safa ile Merve Allah’ın nişanelerindendir” ayeti okunur. Niyet edilir: “Allah’ım! Senin rızan için Safa ile Merve arasında yedi şavt sa’y yapmak istiyorum; onu bana kolaylaştır ve kabul buyur.”

Kâbe’ye doğru dönülerek eller dua için kaldırılır; tekbir, tehlil ve salavat getirilir, dua edilir. Ardından Merve’ye doğru yürünür. Yeşil ışıklar arasında erkekler hervele yapar ve “Rabbiğfir verham, va’fü ve tekerrem…” mealinde, bağışlanma ve merhamet dileyen dualar okur. Merve’ye varınca yine Kâbe yönüne dönülüp dua edilir. Böylece bir şavt tamamlanmış olur. Yedinci şavt Merve’de biter.

Umre yapanlar sa’yden sonra tıraş olarak ihramdan çıkar. Hac için yapılan sa’yden sonra ise hemen tıraş olunmaz; tıraşın vakti bayramın ilk günüdür.

Sa’yde Dua ve Gönül Hâli

Sa’y için belirlenmiş zorunlu bir dua yoktur. Peygamber Efendimiz’in (s.a.v.) Safa ve Merve’de Kâbe’ye yönelip Allah’ı birlediği, tekbir getirdiği ve uzunca dua ettiği rivayet edilir (Müslim, Hac). Yaklaşık üç kilometreyi bulan bu yürüyüş boyunca kişi istiğfar edebilir, salavat getirebilir, bildiği sureleri okuyabilir veya kendi diliyle Rabbine hâlini arz edebilir. Sa’y sırasında dünya kelamından, telefonla meşgul olmaktan ve fotoğraf çekmekten uzak durmak ibadetin huzurunu korur. Yaşlı ve hasta yakınına eşlik eden kişi, onun temposuna uyarak yürümekle ayrıca hizmet sevabı kazanır.

Haccın Sa’yi Ne Zaman Yapılır?

Haccın sa’yi, asıl olarak ziyaret tavafından sonra yapılır. Ancak ziyaret tavafı günlerinde kalabalık çok yoğun olduğundan, ifrad ve kıran haccı yapanlar kudüm tavafının ardından haccın sa’yini önceden yapabilirler. Temettu haccı yapanlar da hac için ihrama girdikten sonra nafile bir tavaf yapıp ardından haccın sa’yini öne alabilirler. Sa’yi öne alan kişi, ziyaret tavafından sonra tekrar sa’y yapmaz; o tavafta remel ve ıztıba da uygulamaz.

Sık Sorulan Sorular

Sa’y sırasında yorulan kişi dinlenebilir mi?

Evet. Yorulan, susayan veya ihtiyacı olan kişi ara verebilir, oturup dinlenebilir, sonra kaldığı yerden devam eder. Farz namaz için kamet getirilirse de sa’ye ara verilir ve namazdan sonra devam edilir.

Sa’yin üst katlarda yapılması geçerli midir?

Evet. Günümüzde sa’y alanı (mes’â) birkaç katlıdır ve hangi katta yapılırsa yapılsın sa’y geçerlidir. Önemli olan Safa ile Merve arasındaki mesafenin tamamını katetmektir.

Sa’yi yapmadan memleketine dönen ne yapar?

Hanefi mezhebine göre sa’y vacip olduğundan, mazeretsiz terk eden kişiye dem gerekir; haccı veya umresi ise geçerlidir. Ceza kurbanı vekâlet yoluyla Harem bölgesinde kestirilir. Şafii mezhebine göre sa’y rükün olduğundan yapılmadıkça ihramdan tam olarak çıkılmış olmaz.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Eylül 2026 · Kaynaklar: Bakara Suresi (2/158); Müslim, Hac; Buhârî, Enbiyâ; Diyanet İşleri Başkanlığı, Hac İlmihali; TDV İslâm Ansiklopedisi, “Sa'y” maddesi