Orucu Bozan ve Bozmayan Şeyler
Günlük hayatta orucu bozan ve bozmayan her durum. 296 soru ve cevap.
Orucu Bozan ve Bozmayan Durumlar
Orucu bozan şeyler, oruçlu olduğunu bilerek ağız, burun gibi doğal yollardan mideye veya vücut boşluğuna gıda, ilaç ya da benzeri bir maddenin ulaştırılması ve cinsel ilişkidir; unutarak yiyip içmek ise orucu bozmaz. Bu temel ölçü, günlük hayatta karşılaşılan pek çok sorunun cevabını anlamayı kolaylaştırır.
Peygamber Efendimiz, oruçlu iken unutarak yiyip içen kimsenin orucunu tamamlamasını, çünkü onu Allah'ın yedirip içirdiğini bildirmiştir (Buhârî; Müslim). Bu nedenle unutarak yapılan yeme içme orucu bozmaz; hatırlanır hatırlanmaz ağızdakini çıkarıp oruca devam etmek gerekir. Kasten yemek, içmek veya sigara içmek ise orucu bozar.
Fıkıh kitaplarında orucu bozan durumlar ikiye ayrılır: Yalnızca kaza gerektirenler ve hem kaza hem kefaret gerektirenler. Ramazan orucunu mazeretsiz ve kasten, yeme içme veya cinsel ilişki ile bozmak kefareti gerektirir. Kusmanın kendiliğinden olması, diş fırçalarken macunu yutmamak, göz damlası, kan vermek ve yıkanmak gibi durumlar ise Diyanet'in açıklamalarına göre orucu bozmaz. Ağza su alırken boğaza kaçması gibi hatalar ise yalnızca kaza gerektirir.
Bu bölümde diş fırçalama, misvak, parfüm, abdest alırken su kaçması, tükürük yutmak, sakız, sigara ve benzeri pek çok konuyu tek tek ele aldık. Şüpheli durumlarda en doğru yol, müftülüğe veya Alo 190 Fetva Hattı'na danışmaktır. Orucu bozan şeyler konusunda ölçü, bir maddenin bilerek ve isteyerek vücudun iç boşluğuna ulaştırılmasıdır. Bu nedenle deriden emilen merhem, krem ve losyonlar, güzel koku koklamak veya kan aldırmak orucu bozmaz. Buna karşılık burun yoluyla alınan ilaç, bilerek yutulan tükürüğe karışmış kan ve kasten ağız dolusu kusmak orucu bozar. Her durumu bu genel ölçüyle değerlendirmek, gereksiz şüphelerin önüne geçer.
- Unutarak yiyip içmek orucu bozmaz.
- Kasten yeme, içme ve cinsel ilişki orucu bozar.
- Bazı durumlar yalnız kaza, bazıları kaza ile kefaret gerektirir.
- Kendiliğinden gelen kusma ve dışarıdan sürülen kremler orucu bozmaz.
Sık Sorulan Sorular
Evde koku difüzörü veya oda spreyi kullanmak orucu bozar mı?
Ortama yayılan kokuyu normal nefesle almak orucu bozmaz. Koku, bir madde değil, hissedilen bir etkidir. Ancak Hanefî âlimler, dumanı veya buharı olan bir şeyi kişinin kendi isteğiyle burnuna yaklaştırıp içine çekmesini orucu bozan davranışlar arasında sayar. Bu nedenle difüzörün buhar çıkışına yüzü yaklaştırmak ya da oda spreyini burna doğru sıkıp çekmek doğru değildir. Odaya koku sıkıldıktan sonra içeride oturmak ise sakıncasızdır.
Oruçluyken eşini öpmek orucu bozar mı?
Hayır, eşini öpmek tek başına orucu bozmaz. Hz. Âişe, Peygamber Efendimizin oruçlu iken eşlerini öptüğünü, ancak nefsine en çok hâkim olan kişi olduğunu bildirmiştir. Bu nedenle nefsine güvenen kişi için öpmekte sakınca görülmemiş; kendini kontrol edemeyeceğinden ve ilişkiye ya da meni gelmesine yol açacağından korkan kişi için ise mekruh sayılmıştır. Öpüşme sırasında meni gelirse oruç bozulur ve kaza gerekir. Tükürük karışımı olacak şekilde öpüşüp başkasının tükürüğünü yutmak da orucu bozar. Ölçülü ve edepli olmak, orucun ruhuna daha uygundur.
Tükürüğü ağzımda biriktirip bilerek yutarsam orucum bozulur mu?
Hayır, Hanefî mezhebine göre ağızda biriken tükürüğü bilerek yutmak orucu bozmaz, ancak bunu kasten yapmak mekruh sayılmıştır. Tükürük vücudun kendi salgısıdır ve ağızdan dışarı çıkmadığı sürece yutulması orucu etkilemez. Fakat tükürüğü ağızda biriktirip bir yudum hâline getirerek yutmak, gereksiz bir davranış olduğu için hoş görülmemiştir. Dudak üzerine çıkmış veya ağızdan tamamen dışarı çıkıp tekrar ağza alınan tükürüğü yutmak ise orucu bozar. Normal şekilde yutkunmak için hiçbir sakınca yoktur.
Uyurken biri ağzıma su döktü ve yuttum; orucum bozuldu mu?
Hanefî mezhebine göre evet, uyurken ağzına dökülen su boğazdan geçtiyse oruç bozulur ve kaza gerekir, kefaret gerekmez. Fakihler uyuyan kişiyi unutan kişiye benzetmemiştir. Çünkü unutan kendisi yer, uyuyanın ağzına ise dışarıdan bir şey konulmuştur; bu, zorlamaya benzer bir durumdur. Uyuyan kişi hiçbir günah işlemiş olmaz. Şaka yapmak amacıyla bile olsa oruçlu birinin ağzına bir şey koymak, onun ibadetini bozmak demektir ve kul hakkına girer. Çocukların bu tür şakalar yapmaması için onlara orucun önemi anlatılmalıdır.
Cünüp iken dua, zikir ve salavat okunur mu?
Evet, okunur. Cünüp kişinin dua etmesi, tesbih, tahmid, tekbir ve kelime-i tevhid gibi zikirleri söylemesi, salavat getirmesi caizdir. Hz. Âişe, Peygamber Efendimizin her hâlinde Allah’ı zikrettiğini bildirmiştir. Oruçlu kişinin iftar duası veya gün içindeki duaları için gusül beklemesi gerekmez. Yalnızca Kur’an ayetlerini, dua niyeti dışında okuma niyetiyle tilavet etmek cünüp için uygun değildir. Bu kolaylık sayesinde gusül öncesinde bile kişi dilini zikirle meşgul ederek Ramazan’ın manevi atmosferinden uzak kalmaz.
Dilinde piercing olan kişinin orucu geçerli mi?
Evet, dilde veya dudakta takı bulunması orucu bozmaz. Ağızda duran metal bir nesne yiyecek veya içecek değildir ve mideye bir şey ulaştırmaz. Takının etrafında biriken yemek artıkları sahurdan sonra temizlenmeli, gün içinde yutulmamalıdır. Takıyı gündüz çıkarıp takmak da orucu etkilemez. Ancak takının küçük parçalarının yutulma tehlikesine karşı dikkatli olmak gerekir. Bu soru yalnızca oruç açısından cevaplanmıştır; vücuda yapılan bu tür uygulamaların genel hükmü ayrı bir konudur.
Oruçluyken bayıldım, ayıltmak için ağzıma su verdiler; orucum ne olur?
Baygın kişinin ağzına verilen su boğazdan geçtiyse orucu bozulur ve bir gün kaza gerekir; kefaret gerekmez ve kişi günahkâr olmaz. Bu durum, kişinin iradesi dışında gerçekleştiği için kasıtlı bozma sayılmaz. Etraftakiler de kişinin sağlığını korumak amacıyla bunu yaptıkları için sorumlu tutulmaz; hatta hayati tehlike varsa bu gereklidir. Oruçlu iken bayılan kişinin, bu durumun tekrar etmemesi için hekime görünmesi ve oruca devam edip edemeyeceğini sorması önemlidir. Sağlık tehlikedeyse oruç ertelenebilir ve iyileşince kaza edilir.
Oruçluyken eşine sarılmak veya dokunmak orucu bozar mı?
Hayır, eşler arasında sarılmak, el tutmak veya sevgiyle dokunmak orucu bozmaz. Ancak bu yakınlaşma meni gelmesine yol açarsa oruç bozulur ve o günü kaza etmek gerekir; kefaret gerekmez. Meni değil de yalnızca mezi denilen ön akıntının gelmesi Hanefî ve Şâfiî mezheplerine göre orucu bozmaz, ancak abdesti bozar. Nefsine hâkim olamayacağından endişe eden kişinin oruçluyken bu tür yakınlaşmalardan uzak durması tavsiye edilir. İftar ile imsak arasında ise eşler arası her türlü helal yakınlık serbesttir.
Oruçluyken misk veya esans yağı sürünmek caiz mi?
Evet, caizdir; misk, gül yağı ve benzeri esansları bedene veya elbiseye sürmek orucu bozmaz. Hanefî mezhebinde oruçlunun güzel koku sürünmesi mekruh değildir. Şâfiî mezhebinde ise oruçlunun gün içinde güzel koku kullanmaması daha faziletli görülmüştür; bu, bozucu olduğu için değil, orucun zühd anlamına daha uygun düştüğü içindir. Esans şişesini burna dayayıp derin derin çekmekten ise kaçınılmalıdır.
Dudaktaki uçuğa krem sürmek orucu bozar mı?
Hayır, dudağın dış yüzeyine sürülen uçuk kremi orucu bozmaz. Deriye dışarıdan sürülen ilaçlar vücuda yeme içme yoluyla girmediği için orucu etkilemez. Dudak ağıza yakın olduğundan, kremin dil ile ağza alınmamasına ve tükürüğe karışmamasına dikkat edilmelidir. Az miktarda ve parmak ucuyla sürmek, gerekirse üzerine uçuk bandı yapıştırmak daha güvenlidir. Kremin istemeden ağza gelen çok küçük bir kısmı tükürüldüğünde oruç devam eder.
Gece eşiyle birlikte olan, gusletmeden teravihe gidebilir mi?
Hayır, önce gusletmesi gerekir. Cünüp kişi namaz kılamaz ve camide bulunamaz; teravih de bir namaz olduğundan gusülsüz kılınamaz. İftardan sonra eşiyle birlikte olan ve teravihe gitmek isteyen kişi gusledip öyle camiye gitmelidir. Gusletmeden kılınan namaz geçerli değildir ve tekrarı gerekir. Teravihe yetişmek kaygısıyla eşler bu yakınlaşmayı teravih sonrasına veya gece geç saatlere bırakabilir; bu hem zamanı hem de ibadet planını kolaylaştırır. Ayrıca yatsı namazı da aynı kurala tabidir.
Oruçlu birini orucunu bozmaya zorlamak veya kandırmak günah mı?
Evet, büyük bir günahtır. Oruçlu birinin ibadetine engel olmak, hem Allah’ın koyduğu sınırlara saygısızlık hem de o kişiye karşı işlenmiş bir haksızlıktır. Tehdit, baskı, alay veya kandırma yoluyla, örneğin içeceğin içine bir şey katarak orucu bozdurmak bu kapsamdadır. Orucu bozulan kişi bilmeden veya zorla yediyse günahkâr olmaz, sadece o günü kaza eder. Bozduran ise tövbe etmeli ve helallik istemelidir. Kur’an, iyilik ve takvada yardımlaşmayı, günah ve düşmanlıkta yardımlaşmamayı emreder; oruçlu birine kolaylık sağlamak ise sevaptır.
Oruçluyken mutfakta yemek kokusu almak orucu bozar mı?
Hayır, yemek kokusu almak orucu bozmaz. İftar hazırlığı yapan kişi yemeğin kokusunu, tencere buharını ve baharatların rayihasını alır; bunlar kaçınılması mümkün olmayan şeylerdir. Kişinin tencerenin başına eğilip buharı bilerek genzine çekmesi ise ihtiyatlı değildir. Yemeğin tuzunu kontrol etmek gerekiyorsa dilin ucuyla tadıp tükürmek, ihtiyaç hâlinde mekruh görülmez; bu konu ayrıca ele alınmıştır. Mutfakta çalışan oruçlunun emeği ise iftar ettirme sevabına ortaklık vesilesidir.
Ramazan’da oruçluyken cinsel ilişki orucu bozar mı?
Evet, oruçlu olduğunu bilerek gündüz eşiyle cinsel ilişkiye girmek orucu bozar ve Ramazan orucunda kaza ile birlikte kefaret de gerektirir. Kefaret, ardı ardına iki ay (altmış gün) oruç tutmaktır; buna gücü yetmeyen altmış fakiri doyurur. Bu hüküm, Ramazan’da gündüz eşiyle birlikte olan bir sahâbîye Peygamber Efendimizin verdiği cevaba dayanır. Hanefî mezhebine göre isteyerek katılan kadına da ayrıca kaza ve kefaret gerekir; zorlanan kişiye yalnız kaza gerekir. Unutarak yapılan ilişki ise orucu bozmaz. Kaza ve nafile oruçta ilişki yalnız kazayı gerektirir.
Bakmak veya düşünmek yüzünden meni gelirse oruç bozulur mu?
Hanefî ve Şâfiî mezheplerine göre, dokunma olmaksızın yalnızca bakmak veya hayal etmek yüzünden meni gelmesi orucu bozmaz; ancak gusül gerekir. Çünkü burada orucu bozan anlamda bir temas ve fiil bulunmamaktadır. Bununla birlikte oruçlunun gözünü ve gönlünü haramdan koruması gerekir. Harama bakmak orucu fıkhen bozmasa da orucun manevi değerini düşüren bir günahtır. Peygamber Efendimiz, oruçlunun yalnız yemeden içmeden değil, kötü söz ve davranışlardan da uzak durmasını öğütlemiştir.
Dilde eriyen nefes tazeleyici şerit orucu bozar mı?
Evet, dilde eriyen şeritler tükürükle çözünüp yutulduğu için orucu bozar. Bu şeritler ağızda kalmak üzere değil, erimek üzere üretilmiştir; eriyen madde tükürükle mideye ulaşır. Bu, ağızda şeker eritmekle aynı hükümdedir. Oruçluyken ağız kokusundan rahatsız olan kişi macunsuz fırça, misvak veya ağzı suyla çalkalayıp tükürmek gibi yolları tercih etmelidir. Hadiste oruçlunun ağız kokusunun Allah katında hoş olduğu bildirildiğinden, bu kokudan aşırı endişe duymaya gerek yoktur.
İtikâfta iken ihtilam olan ne yapmalı?
İtikâf bozulmaz; kişi camiden çıkıp gusleder ve hemen geri döner. İhtilam irade dışı olduğu için ne orucu ne de itikâfı bozar. Ancak cünüp kişi camide kalamayacağından gusül için dışarı çıkması zorunlu bir ihtiyaçtır ve itikâfa zarar vermez. Caminin gusülhanesi varsa orayı kullanmak, yoksa en yakın uygun yerde yıkanmak gerekir. Gusül dışında oyalanmamak, alışveriş veya ziyaret gibi işlere girmemek önemlidir; aksi hâlde vacip itikâf bozulabilir. Camiden çıkarken cünüp hâlde mescitte beklememeye dikkat edilir.
Oruçluyken kahve kokusu koklamak veya kahve öğütmek orucu bozar mı?
Kahve kokusu almak orucu bozmaz; ancak kahve öğütürken havaya kalkan toz bilerek solunup boğaza giderse oruç bozulabilir. Hanefî fıkhında un, ilaç veya kahve gibi tozların kişinin isteğiyle genze çekilmesi orucu bozar; istemeden gelen az miktar ise affedilir. Kahvecilik, değirmencilik gibi işlerde çalışanların maske kullanması hem orucu korur hem sağlık açısından faydalıdır. Sadece kokusunu almak ise hiçbir durumda orucu etkilemez.
İtikâftaki kişi gece evine gidip eşiyle birlikte olabilir mi?
Hayır, itikâf süresince gece de olsa eşle birlikte olmak yasaktır ve itikâfı bozar. Bakara Suresi, mescitlerde itikâfta iken eşlere yaklaşılmamasını açıkça bildirir. Bu yasak, Ramazan gecelerinde eşlerle birlikte olmanın serbest olduğu hükmüne bir istisnadır. Unutarak dahi olsa birleşme olursa Hanefî mezhebine göre itikâf bozulur. Vacip (adak) itikâf bozulmuşsa kazası gerekir; Ramazan’ın son on günündeki sünnet itikâf bozulursa, bozulan günün kaza edilmesi tavsiye edilir. İtikâfa girmeden önce eşlerin bu konuyu konuşup planlaması uygundur.
Mide bulantısı için ağızda limon veya tuz tutmak orucu bozar mı?
Limonun suyu veya tuz tükürüğe karışıp yutulursa oruç bozulur; bu yüzden oruçluyken ağızda limon ya da tuz tutulmamalıdır. Bunların tadı çok çabuk tükürüğe geçer ve yutkunmayla mideye ulaşır. Bulantıyı hafifletmek için limon kabuğunu veya naneyi koklamak, temiz hava almak, yüze soğuk su çarpmak gibi yollar orucu bozmaz. Bulantı ciddi ve sürekli ise, özellikle hamilelik veya hastalık kaynaklıysa, hekime danışılmalı ve gerekirse oruç ruhsatından yararlanılmalıdır.
Oruçluyken istimna orucu bozar mı?
Evet, istimna (el ile kendini tatmin etme) sonucunda meni gelmesi orucu bozar ve o günün kaza edilmesi gerekir. Hanefî mezhebine göre bu durumda kefaret gerekmez; çünkü tam anlamıyla cinsel ilişki gerçekleşmemiştir. Meni gelmezse oruç bozulmaz. Bu davranış Ramazan’ın saygınlığıyla bağdaşmadığı gibi, çoğunluk fıkıhçılara göre kendi başına da hoş karşılanmayan bir fiildir. Oruç, nefsi terbiye etmenin önemli bir aracıdır; bu konuda zorlanan kişilerin oruçla birlikte ibadet ve meşguliyetlerini artırması tavsiye edilir.
Oruçluyken kokulu mum yakmak orucu bozar mı?
Kokulu mum yakmak ve odada bulunmak orucu bozmaz. Ortama yayılan koku normal solunumla alınır. Mumun dumanını ise bilerek burna çekmekten kaçınmak gerekir; çünkü Hanefî âlimler kasten duman solumayı orucu bozan davranışlar arasında sayar. Mumu söndürürken çıkan dumana yüzü yaklaştırmamak yeterli bir tedbirdir.
Zorla bozdurulan orucumda, zorlama bitince yemeye devam edebilir miyim?
Hayır, zorlama ortadan kalkınca akşama kadar yiyip içmeden durmanız gerekir. Hanefî mezhebine göre orucu mazeretle veya zorla bozulan kişi, Ramazan’ın saygınlığı gereği günün kalanını oruçlu gibi geçirir. Buna fıkıhta “imsâk” denir. Zorlama bittikten sonra bilerek yemeye devam etmek günah olur. Ancak orucun geçerliliği zaten ortadan kalktığı için bu yeme kefaret gerektirmez; yalnızca o günün kazası yeterlidir. Yolculuk, hastalık veya hayız gibi günün kalanında da oruç tutmama ruhsatı bulunan durumlar ise bundan farklıdır.
Boğazıma su kaçtı, zaten bozuldu diye sonra bilerek yedim; kefaret gerekir mi?
Hanefî mezhebine göre kefaret gerekmez, yalnızca o günün kazası gerekir. Kefaret, geçerli olan bir Ramazan orucunu bilerek bozan kişiye gerekir. Su boğaza kaçtığı anda oruç hata sebebiyle bozulmuş olduğu için sonradan yenilen yemek, geçerli bir orucu bozmuş sayılmaz. Bununla birlikte, orucu bozulan kişinin de Ramazan’a saygı gereği akşama kadar yiyip içmeden durması gerekir. Bu kurala uymayan kişi, kefaret gerekmese de günah işlemiş olur. Bu nedenle “zaten bozuldu” düşüncesiyle günün kalanını serbest geçirmemek gerekir.
Boya, tiner veya benzin kokusu solumak orucu bozar mı?
İş gereği istemeden solunan boya, tiner veya benzin kokusu orucu bozmaz. Boyacı, tamirci ve akaryakıt çalışanları bu kokulardan tamamen kaçınamaz; sakınılması mümkün olmayan şeyler fıkıhta affedilmiştir. Ancak bu tür maddelerin buharını bilerek, keyif veya etki için solumak hem orucu bozar hem de sağlığa zarar verdiği için haramdır. Kapalı alanda çalışanlar havalandırma ve maske kullanmalıdır; baş dönmesi yaşanırsa derhal temiz havaya çıkılmalıdır.
İtikâftaki kişiyi ziyarete gelen eşi ona dokunabilir mi?
Şehvetsiz dokunmak caizdir, ancak şehvetle öpme ve okşama itikâfta haramdır. Hz. Âişe, Peygamber Efendimiz itikâftayken onun saçını taradığını, Efendimizin başını mescitten kendisine uzattığını bildirmiştir. Bu, eşlerin şehvet olmaksızın dokunmasının itikâfa zarar vermediğini gösterir. Hz. Safiyye’nin de Efendimizi itikâftayken ziyaret ettiği bilinmektedir. Şehvetle öpme veya dokunma sonucu meni gelirse itikâf bozulur; gelmezse bozulmasa da günah işlenmiş olur. Ziyaretler kısa, edepli ve mescidin adabına uygun olmalıdır.
Öğleden sonra diş fırçalamak veya misvak kullanmak mekruh mu?
Hanefî mezhebine göre hayır, oruçlu günün her saatinde misvak kullanabilir ve macunsuz diş fırçalayabilir. Peygamber Efendimizin oruçluyken sayılamayacak kadar çok misvak kullandığı rivayet edilmiştir. Şâfiî mezhebinde ise öğle vaktinden sonra misvak kullanmak mekruh kabul edilir; gerekçe, oruçlunun ağız kokusunun Allah katında misk kokusundan daha hoş olduğunu bildiren hadistir. Şâfiî mezhebine göre amel eden kişi öğleden sonra fırçalamayı iftara bırakabilir. Macunlu fırçalamada ise her iki görüşe göre dikkat gerekir.
Oruçluyken bütün gün uyumak orucu bozar mı?
Hayır, gün boyu uyumak orucu bozmaz. Oruç, niyetle birlikte imsaktan iftara kadar yeme, içme ve cinsel ilişkiden uzak durmaktır; uyku bu şartlardan hiçbirini ortadan kaldırmaz. Hatta sahurda niyet ettikten sonra akşama kadar uyuyan kişinin orucu geçerlidir. Ancak gündüz uyumak için namazları kaçırmak büyük bir kusurdur. Ayrıca Ramazan’ın bereketli vakitlerini yalnızca uyuyarak geçirmek, ibadetin ruhuna uygun değildir. Kaylûle denilen öğle uykusu ise sünnettir ve oruçlu için de dinlendiricidir.
Ağız kokusu için maydanoz veya nane yaprağı çiğnemek orucu bozar mı?
Evet, yaprak çiğnenince suyu tükürüğe karışıp yutulduğu için orucu bozar. Maydanoz, nane veya karanfil gibi bitkiler çiğnendiğinde özsuyu ve küçük parçacıkları ağızda dağılır; bunları hiç yutmamak neredeyse imkânsızdır. Hanefî fıkhında oruçluyken sebepsiz bir şey çiğnemek mekruh sayılır; parçacıkların yutulması ise orucu bozar ve kaza gerekir. Ağız kokusunu azaltmak için sahurda bu bitkileri yemek, bol su içmek ve gün içinde macunsuz fırça veya misvak kullanmak daha uygundur.
Gıybet etmek veya yalan söylemek orucu bozar mı?
Hayır, fıkhi açıdan gıybet, yalan, küfür veya kavga orucu bozmaz ve kaza gerektirmez. Ancak bu davranışlar orucun sevabını ve manevi değerini büyük ölçüde azaltır. Peygamber Efendimiz, yalan sözü ve onunla amel etmeyi bırakmayan kimsenin yemesini ve içmesini bırakmasına Allah’ın ihtiyacı olmadığını bildirmiştir. Yine oruçlunun sövmemesini, kendisine sataşana “Ben oruçluyum” demesini öğütlemiştir. Oruç, yalnızca midenin değil dilin, gözün ve kalbin de orucudur.
Güneş battı mı emin değildim ama iftar ettim; orucum geçerli mi?
Sonradan güneşin battığı anlaşılırsa orucunuz geçerlidir; batmadığı anlaşılır veya durum belirsiz kalırsa o günü kaza etmeniz gerekir. İmsak vaktindeki şüphe ile iftar vaktindeki şüphe farklıdır. Sahurda asıl olan gecenin devam etmesidir; iftarda ise asıl olan gündüzün devam etmesidir. Bu yüzden güneşin battığından emin olmadan iftar etmek doğru değildir. Bazı Hanefî âlimler, güneşin batmadığı kanaati ağır basarken iftar edene kefaret bile gerektiğini söylemiştir. En doğrusu, imsakiye ve ezanla vaktin girdiğinden emin olmak, şüphe varsa birkaç dakika beklemektir.
Gusletmek hastalanmama sebep olacaksa oruçlu cünüp teyemmüm edebilir mi?
Evet, suyun kullanılması hastalığa yol açacak veya mevcut hastalığı artıracaksa gusül yerine teyemmüm edilebilir. Bu kanaat, tecrübeye ya da güvenilir bir hekimin görüşüne dayanmalıdır. Örneğin çok soğuk bir ortamda suyu ısıtma imkânı bulunmayan veya ateşli hasta olan kişi teyemmümle namazını kılar. Oruç açısından ise bir sorun yoktur; cünüplük zaten orucu bozmaz. Suyu ısıtma imkânı varsa teyemmüme başvurulmaz. Mazeret kalktığında, yani su kullanmak mümkün olduğunda gusül alınır; teyemmümle kılınan namazlar ise iade edilmez.
Temizlik yaparken çamaşır suyu kokusu almak orucu bozar mı?
Hayır, bozmaz. Temizlik sırasında çamaşır suyu, naftalin veya deterjan kokusunu almak, kaçınılması zor ve kasıt içermeyen bir durumdur. Oruçlu kişinin bu kimyasalları bilerek koklaması ise zaten sağlığa zararlıdır. Kapalı banyoda çamaşır suyu ile başka temizlik ürünlerini karıştırmak zehirli gaz oluşturabilir; oruçlu olsun olmasın bundan kesinlikle kaçınılmalıdır.
Ağız kuruluğu için yapay tükürük spreyi veya jeli kullanmak orucu bozar mı?
Yapay tükürük ürünleri ağız içine sıvı veya jel olarak verildiği ve tükürükle yutulduğu için orucu bozar. Bu ürünler dışarıdan alınan bir maddedir; vücudun kendi salgısı olan tükürük gibi değerlendirilmez. Kuru ağız şikâyeti olan oruçlu, ağzı suyla çalkalayıp yutmadan tükürebilir; bu orucu bozmaz. Şiddetli ağız kuruluğu Sjögren sendromu, bazı ilaçlar veya radyoterapi gibi sebeplere bağlıysa, oruç tutup tutamayacağı konusunda hekime danışılmalı, gerekirse hastalık ruhsatı kullanılmalıdır.
Dalgınlıkla sakız çiğnemeye başladım, hatırlayınca orucum ne olur?
Oruçlu olduğunuzu unutarak sakız çiğnediyseniz orucunuz bozulmaz; hatırladığınız anda sakızı ağzınızdan çıkarmanız yeterlidir. Unutma ruhsatı yeme ve içme gibi sakız çiğnemeyi de kapsar. Hatırladıktan sonra çiğnemeye devam etmek ise orucu bozar; özellikle tatlandırıcılı ve aromalı sakızlarda tat maddesinin tükürükle yutulması kaçınılmazdır. Sakızı çıkardıktan sonra ağızda kalan hafif tat ve koku orucu bozmaz, ağzı yıkamak zorunlu değildir. Sakız alışkanlığı olanların Ramazan’da sakızları göz önünden kaldırması unutmayı azaltır.
Güneş doğmak üzereyken cünüp olduğumu fark ettim, teyemmümle namaz kılabilir miyim?
Hanefî mezhebine göre hayır; su bulunuyor ve kullanmaya engel yoksa, yalnızca vaktin çıkacak olması teyemmüm için mazeret sayılmaz. Bu durumda kişi hemen gusleder, güneş doğmuşsa kerahet vakti geçtikten sonra sabah namazını kaza eder. Oruç bundan etkilenmez. Namazın vaktinde kılınamaması bir kusur olduğundan, geç kalkmaya sebep olan durumlar için tövbe edilir ve bir sonraki sabah için daha erken kalkma tedbiri alınır. Bazı mezheplerde vakti kaçırmamak için teyemmüm edilip sonra iade edileceği görüşü bulunsa da Türkiye’de esas alınan Hanefî görüş yukarıdaki gibidir.
Oruçlunun ağız kokusunun misk kokusundan hoş olması ne demek?
Bu ifade, orucun Allah katındaki değerini anlatan sahih bir hadisten gelir. Peygamber Efendimiz, oruçlunun açlık sebebiyle değişen ağız kokusunun Allah katında miskten daha güzel olduğunu bildirmiştir. Âlimler bunu, ibadet uğruna katlanılan zahmetin Allah katında makbul olduğu şeklinde anlamıştır. Bu hadis, oruçlunun ağız temizliğini ihmal etmesi gerektiği anlamına gelmez; misvak ve diş temizliği yine sünnettir. Ancak insanlara rahatsızlık vermemek için ağız bakımına dikkat etmek de edep gereğidir.
Oruçluyken müzik dinlemek veya dizi izlemek orucu bozar mı?
Hayır, müzik dinlemek, televizyon izlemek veya dizi seyretmek orucu fıkhen bozmaz. Oruç yeme, içme ve cinsel ilişkiyle bozulur. Ancak izlenen veya dinlenen şeyin içeriği önemlidir: Müstehcen, haram veya gönülleri kötülüğe sevk eden içerikler oruçlu olsun olmasın uzak durulması gereken şeylerdir ve orucun manevi kazancını azaltır. Ramazan’ın vakitlerini Kur’an okuma, dua ve faydalı işlerle değerlendirmek orucun hikmetine daha uygundur. Sıkıntılı saatleri geçirmek için masum ve faydalı içerikler tercih edilebilir.
Arkadaşlarım alay etti diye orucumu bozdum; bu zorlama sayılır mı?
Hayır, alay edilmek veya ayıplanmak fıkıhtaki zorlama sayılmaz. Bu yüzden özürsüz olarak Ramazan orucunu bilerek bozan ergenlik çağındaki birine kaza ile birlikte kefaret de gerekebilir. Bu durumda yapılması gereken, samimi bir tövbe ile birlikte bozulan günün hükmünü öğrenmek için müftülüğe veya Alo 190 hattına danışmaktır. Çevre baskısı özellikle gençler için zor olabilir. Oruçlu olduğunu sakin bir dille söylemek, kendisine saygı gösteren arkadaşlarla vakit geçirmek ve ailesinden destek almak bu baskıyla başa çıkmayı kolaylaştırır.
Cünüp iken tıraş olmak veya tırnak kesmek orucu etkiler mi?
Hayır, oruçla hiçbir ilgisi yoktur. Cünüp iken saç, kıl veya tırnak kesmeyi bazı âlimler mekruh görmüştür; ancak bu konuda sahih ve açık bir hadis bulunmamaktadır. Halk arasında cünüp iken kesilen kıl ve tırnakların ahirette sahibinden hesap soracağı veya cünüp olarak geleceği gibi inanışlar yaygındır; bu rivayetlerin sahih bir kaynağı yoktur. Dolayısıyla cünüp iken tıraş olmak ya da tırnak kesmek günah değildir, orucu da bozmaz. Yine de gusülden sonra yapmak temizlik açısından daha uygundur.
Gün içinde orucu bozmaya niyet etmek orucu bozar mı?
Hanefî mezhebine göre hayır; kişi gün içinde orucu bozmaya karar verse, ama fiilen hiçbir şey yiyip içmese orucu bozulmaz. Oruç, orucu bozan bir fiil yapılmadıkça devam eder. Kişi kararından vazgeçip orucuna devam ederse orucu geçerlidir. Şâfiî mezhebinde de sırf bozma niyeti orucu bozmaz. Mâlikî ve Hanbelî mezheplerinde ise orucu kesin olarak bozmaya niyet etmenin orucu bozacağı görüşü bulunmaktadır. Bu nedenle böyle bir düşünceye kapılan kişi hemen niyetini tazeleyip orucuna devam etmelidir.
Nargile içmek orucu bozar mı?
Evet, nargile içmek orucu bozar. Nargilede tütün veya aromalı karışımın dumanı su haznesinden geçirilerek bilerek içe çekilir; bu, kasten duman solumaktır. Fıkıhta sigara için verilen hüküm nargile için de aynen geçerlidir. Hanefî mezhebine göre Ramazan orucunu kasten nargile içerek bozan kişiye kaza ile birlikte kefaret de gerekir. “Tütünsüz” diye satılan bitkisel karışımlar da duman içe çekildiği için orucu bozar.
Gündüz ihtilam olup gusletmediysem iftar edebilir miyim?
Evet, iftar edebilirsiniz; iftarın gusülle bir ilgisi yoktur ve orucunuz geçerlidir. Ancak gündüz ihtilam olup ikindi namazını gusletmeden geçirdiyseniz, o namazı kaza etmeniz gerekir. İftar vakti aynı zamanda akşam namazının vaktidir; akşam namazını kılabilmek için iftardan sonra fazla gecikmeden gusletmelisiniz. Cünüp iken yemek yemeden önce elleri ve ağzı yıkamak veya abdest almak sünnettir. En güzeli, ihtilam fark edildiğinde gün içinde vakit kaybetmeden yıkanmaktır.
Nefes testi (alkolmetre, solunum testi) orucu bozar mı?
Hayır, sadece üfleyerek yapılan nefes testleri orucu bozmaz. Alkolmetre, solunum fonksiyon testi (spirometri) ve benzeri testlerde kişi cihaza nefes verir; vücuda bir madde girmez. Ancak bazı nefes testlerinde önce bir tablet veya sıvı içilmesi istenir; mide mikrobu (Helicobacter) için yapılan üre nefes testi bunun örneğidir. Bu tür testlerde içilen madde orucu bozar. Solunum testinde ilaç çekilmesi gerekiyorsa o da orucu bozar. Randevu alırken testin nasıl yapıldığını sormak faydalı olur.
Oruçluyken tırnak kesmek veya oje sürmek orucu bozar mı?
Hayır, tırnak kesmek, törpülemek veya oje sürmek orucu bozmaz. Bunlar vücuda bir şey girmesine yol açmaz. Ancak oje, suyun tırnağa ulaşmasını engellediği için abdest ve gusle engeldir; oje sürülü iken alınan abdest geçerli olmaz. Bu nedenle oje kullanmak isteyen kadınlar abdest alırken ojeyi çıkarmalıdır. Su geçirdiği iddia edilen ürünlerde de suyun gerçekten tırnağa ulaştığından emin olmak gerekir. Tırnak kesmek için belli günler veya saatlerle ilgili halk arasındaki inanışların sahih bir dayanağı yoktur.
Oruçluyken zorla alkollü içki içirilen kişinin durumu nedir?
Zorla içirilen kişinin orucu Hanefî mezhebine göre bozulur ve bir gün kaza gerekir; kefaret gerekmez ve kişi içki içmenin günahını da yüklenmez. İslam, ağır bir zorlama altında yapılan fiillerden kişiyi sorumlu tutmaz. Zorlayan ise hem birinin orucunu bozdurduğu hem de ona haram bir şey içirdiği için ağır bir günah işlemiştir. Bilmeden, örneğin içeriği söylenmeden alkollü bir içecek verilmesi durumunda da içen kişi günahkâr değildir. Oruçlu olduğunu bildiği hâlde içtiyse orucu bozulmuştur; içkinin durumu anlaşılınca içmeyi bırakması gerekir.
Puro veya pipo içmek orucu bozar mı? Dumanı yutmasam da mı?
Evet, puro veya pipo içmek orucu bozar; dumanın ciğere çekilmeyip ağızda tutulması hükmü değiştirmez. Duman ağız ve genizden içeri girer, bir kısmı mutlaka boğaza ulaşır. Ayrıca tütünün tadı ve kalıntısı tükürüğe karışır. Kasten içilen tütün dumanı Hanefî mezhebine göre orucu bozar; Ramazan orucunda bu şekilde bozulan oruç için kaza ve kefaret gerekir.
“Unutarak yiyeni Allah yedirmiştir” hadisi sahih mi?
Evet, sahihtir. Bu hadis Buhârî ve Müslim’in eserlerinde Ebû Hüreyre kanalıyla rivayet edilmiştir. Hadiste Peygamber Efendimiz, oruçlu olduğunu unutarak yiyen veya içen kimsenin orucunu tamamlamasını, çünkü onu Allah’ın yedirip içirdiğini bildirmiştir. Hanefî, Şâfiî ve Hanbelî fakihleri bu hadise dayanarak unutarak yemenin orucu bozmadığını söylemiştir. Bazı rivayetlerde bu kişiye kaza gerekmediği de açıkça ifade edilmiştir. Hadis, İslam’ın insanın unutkanlığını gözeten kolaylaştırıcı yönünü gösteren güzel örneklerden biridir.
Diş hekiminde ağız ölçüsü aldırmak orucu bozar mı?
Hayır, ölçü maddesi yutulmadığı sürece orucu bozmaz. Protez, kaplama veya şeffaf plak için alınan ölçüde hamur kıvamında bir madde kaşık ile ağza yerleştirilir, birkaç dakika sonra sertleşip çıkarılır. Bu madde yenilecek bir şey değildir ve ağızdan tamamen çıkarılır. İşlem sırasında öğürme olabilir; istemeden kusmak orucu bozmaz. Ağızda kalan küçük parçalar tükürülmeli, ağız çalkalanmalıdır. Dijital tarayıcıyla ölçü alınması ise hiçbir madde içermediği için tamamen sorunsuzdur.
Oruçluyken kuru şampuan veya pudra kullanmak orucu bozar mı?
Kullanmak orucu bozmaz; ancak havaya kalkan tozun bilerek solunmamasına dikkat etmek gerekir. Hanefî âlimlere göre istemeden genze kaçan az miktardaki toz affedilir, kasten burna çekilen toz ise orucu bozar. Kuru şampuanı saça yüzden uzak tutarak sıkmak, pudrayı yüze hafifçe uygulamak ve bu sırada derin nefes almamak yeterli bir tedbirdir. Bebek pudrası kullanan anneler için de aynı hüküm geçerlidir.
Oruçluyken tıraş olmak veya saç kestirmek orucu bozar mı?
Hayır, tıraş olmak, sakal düzeltmek veya saç kestirmek orucu bozmaz. Bunlar vücuttan bir şeyin alınmasıdır, vücuda bir şeyin girmesi değildir. Tıraş kremi, köpük veya losyon kullanmak da ciltte kaldığı için orucu etkilemez. Ancak tıraş sırasında kesik olursa akan kan yalnızca abdesti bozar, orucu değil. Kuaförde saç kesilirken kılların ağza kaçması hâlinde tükürmek yeterlidir; istemeden yutulan küçük bir kıl orucu bozmaz. Epilasyon, ağda ve lazer ile kıl aldırmak da orucu bozmaz.
Ramazan orucunu eşiyle birlikte olarak bozan nasıl tövbe eder?
Samimi pişmanlık, bir daha yapmama kararlılığı ve borcu yerine getirmekle tövbe edilir. Adımlar şöyledir:
- O günün geri kalanında oruçlu gibi davranmak,
- Allah’a içtenlikle tövbe ve istiğfar etmek,
- Bozulan gün için bir gün kaza tutmak,
- Kefaret olarak altmış gün peş peşe oruç tutmak; gücü yetmiyorsa altmış fakiri doyurmak,
- Mümkünse sadaka ve iyiliklerle tövbeyi desteklemek.
Peygamber Efendimiz kendisine gelen pişman sahabiyi azarlamamış, ona çıkış yolu göstermiştir. Ümitsizliğe düşmemek, borcu ertelemeden ödemeye başlamak gerekir.
Maraş otu veya ağız tütünü (snus) kullanmak orucu bozar mı?
Evet, bozar. Maraş otu ve snus dudak altına konur; tütünün özü tükürüğe karışır ve yutulur. Tükürüğe dışarıdan karışan bir maddenin yutulması orucu bozar. Hanefî âlimler, ağızda eriyen ve tadı boğaza giden maddeleri kasten kullanmanın orucu bozduğunu açıkça belirtir. Bu ürünlerle Ramazan orucunu bilerek bozan kişiye kaza gerekir; kefaret konusunda keyif için alınan maddeler yeme içmeye benzetildiğinden kefaret de gerekir diyen görüş esastır.
Oruçlu eşler birlikte duş alabilir mi?
Caizdir ve tek başına orucu bozmaz; ancak gündüz vakti yakınlaşmaya yol açma ihtimali yüksek olduğundan tavsiye edilmez. Hz. Âişe’nin Peygamber Efendimizle aynı kaptan gusül abdesti aldığı sahih rivayetlerde yer alır; bu, eşlerin birlikte yıkanmasının meşru olduğunu gösterir. Fakat oruçlu kişi için ölçü, kendi nefsine hâkim olup olamayacağıdır. Öpme hükmünde olduğu gibi, kendinden emin olmayanların bundan uzak durması gerekir. Ayrıca duş sırasında ağza ve buruna su kaçmamasına dikkat edilmelidir.
Ramazan’da diş hekimine gündüz mü gitmeli, iftardan sonra mı?
Acil olmayan diş tedavilerini iftardan sonraya veya Ramazan sonrasına bırakmak daha rahattır; acil durumlarda ise gündüz tedavi olunabilir. Pek çok diş işlemi dikkatle yapıldığında orucu bozmaz; ancak su püskürtme, ilaçlı gargara ve ağza kaçan malzemeler yutulma riskini artırır. Hekime oruçlu olduğunuzu söylemek, aspiratörün sık kullanılmasını ve suyun boğaza kaçmamasını sağlar. Şiddetli ağrı, apse veya ağrı kesici gerektiren durumlarda oruç bozulup tedavi olunabilir ve sonra kaza edilir.
Tuvalette taharetlenirken oruç bozulur mu?
Hayır, normal şekilde su ile taharetlenmek (istincâ) orucu bozmaz. Ancak Hanefî fıkıh kitaplarında, suyun makattan içeriye, lavman yapılan yere kadar ulaşmasının orucu bozacağı belirtilir. Bu yüzden oruçlunun taharetlenirken aşırıya kaçmaması, suyu içeri doğru tazyikle vermemesi tavsiye edilir. Taharetten sonra kurulanmak da ihtiyatlıdır. Günlük, olağan temizlikte ise bu tür bir durum söz konusu olmadığı için vesveseye kapılmaya gerek yoktur.
Unutarak yemenin orucu bozmadığını bildiğim hâlde sonradan bilerek yedim; ne gerekir?
Bu durumda orucunuz bozulmuştur ve Hanefî mezhebinde bir görüşe göre kaza ile birlikte kefaret de gerekir. Unutarak yemek orucu bozmadığı için oruç hâlâ geçerliydi; kişi bunu bildiği hâlde sonradan kasten yerse, geçerli bir Ramazan orucunu bilerek bozmuş olur. Orucunun bozulduğunu zannederek yiyen kişiyle bunu bilerek yapan arasında fark vardır; ilkinde şüphe kefareti düşürür. Bununla birlikte mezhep içinde bu durumda da yalnızca kaza gerektiğini söyleyen görüşler bulunduğundan, kendi durumunuz için müftülüğe danışmanız en doğrusudur.
Ağız kokusu için nefes spreyi kullanmak orucu bozar mı?
Evet, ağız içine sıkılan nefes spreyleri aroma ve alkol gibi maddeler içerdiği ve tükürükle birlikte yutulduğu için orucu bozar; bu nedenle oruçluyken kullanılmamalıdır. Ağız kokusu için sahurda dişleri iyi fırçalamak, bol su içmek ve gün içinde ağzı yalnızca su ile çalkalamak daha doğrudur. Peygamber Efendimiz, oruçlunun ağız kokusunun Allah katında misk kokusundan daha güzel olduğunu bildirmiştir. Bu hadis oruçlunun temizliği ihmal etmesi için değil, kokudan dolayı mahcup olmaması içindir. Misvak kullanmak da ağız temizliği için güzel bir sünnettir.
Isıtılmış tütün ürünleri (IQOS vb.) orucu bozar mı?
Evet, bozar. Isıtılmış tütün ürünleri yakmadan ısıtarak nikotinli buhar üretir ve bu buhar kasten ağızdan içe çekilir. Fıkıhta orucu bozan şey dumanın veya buharın bilerek içe çekilmesidir; ürünün yanması ya da ısıtılması hükmü değiştirmez. Diyanet de elektronik sigara ve benzeri ürünlerin orucu bozduğunu belirtmiştir. Ramazan orucunu bu şekilde kasten bozan kişiye kaza ve kefaret gerekir.
Oruçluyken doktorda kulak yıkatmak orucu bozar mı?
Kulak zarı sağlamsa hayır, kulak yıkatmak orucu bozmaz. Diyanet İşleri Yüksek Kurulu, kulak zarı sağlam olduğu sürece kulaktan giren su ve ilacın boğaza ulaşmadığını, bu yüzden orucu bozmadığını belirtir. Kulak kiri temizliği için yapılan yıkama da bu hükme girer. Kulak zarı delik veya tüp takılı olan kişilerde ise kulağa verilen sıvı orta kulak yoluyla boğaza ulaşabilir; bu durumda oruç bozulur. Zarının durumunu bilmeyen kişi hekime sormalıdır.
Oruçluyken eşime masaj yapmak orucu bozar mı?
Hayır, masaj yapmak orucu bozmaz. Yorgun ya da ağrısı olan eşe masaj yapmak şefkat ve yardımlaşmanın bir parçasıdır. Cilde sürülen masaj yağı veya krem de gözeneklerden emildiği için orucu bozmaz. Dikkat edilmesi gereken tek konu, masajın şehvet uyandıracak bir yakınlaşmaya dönüşmemesidir. Masaj sırasında meni gelirse oruç bozulur ve kaza gerekir. Bu nedenle gündüz vakti masajı ağrılı bölgeyle sınırlı tutmak, romantik amaçlı masajları iftardan sonraya bırakmak uygundur.
Oruçluyken yanlışlıkla kolonya veya deterjanlı su yuttum; orucum bozuldu mu?
Boğazdan geçtiyse evet, Hanefî mezhebine göre oruç bozulur ve kaza gerekir, kefaret gerekmez. Oruç, gıda niteliği taşımayan bir maddenin ağız yoluyla mideye ulaşmasıyla da bozulur. Hata ile olduğu için kişi günahkâr değildir. Ancak burada dinî hükümden önce sağlık önemlidir. Kolonya, çamaşır suyu, deterjan veya temizlik kimyasalı yutulduysa oruç düşünülmeden hemen Ulusal Zehir Danışma Merkezi (114) veya acil servis (112) aranmalıdır. Hekim su içmeyi veya ilaç almayı önerirse oruç bozularak bu tavsiyeye uyulur.
Eşime sarılarak uyurken uykuda boşalırsam orucum bozulur mu?
Gerçekten uykuda ve irade dışı gerçekleşmişse hayır, ihtilam hükmündedir ve orucu bozmaz. Uyku hâlinde kişi sorumlu değildir. Ancak kişi uyanık iken bilinçli olarak temas edip bu temasın etkisiyle boşalmışsa, bu uykudaki ihtilam sayılmaz; oruç bozulur ve kaza gerekir. Aradaki çizgi kişinin kendi bilincidir ve Allah kalpleri bilir. Kendine hâkim olmakta zorlanan eşlerin gündüz uykusunda birbirine sarılarak uyumaktan kaçınması, orucu şüpheye düşürmemek için daha uygundur.
Kulak zarı delik olan kişinin kulağına su veya damla girerse oruç bozulur mu?
Evet, kulak zarı delik olan kişinin kulağından giren su veya ilaç boğaza ulaşabileceği için orucu bozar. Sağlam kulak zarı, dış kulak ile boğaz arasında bir engel oluşturur; zar delindiğinde bu engel kalkar ve kulak, boğaza açılan bir yol hâline gelir. Bu nedenle zarı delik veya kulağında ventilasyon tüpü bulunan kişiler oruçluyken banyo ve yüzmede kulaklarını tıkaçla korumalı, kulak damlasını iftar ile sahur arasında kullanmalıdır. İstemeden kaçan su hakkında da ihtiyatlı olan kaza etmektir.
Oruçluyken yanlışlıkla bir çekirdek veya küçük bir boncuk yuttum; orucum ne olur?
Hanefî mezhebine göre yenmesi âdet olmayan bir şeyin yutulması da orucu bozar ve kaza gerektirir; hata ile olduğu için kefaret gerekmez. Fakihler, taş, çekirdek, boncuk gibi normalde yenmeyen şeylerin bilerek yutulmasında bile kefaret gerekmediğini, yalnızca kaza gerektiğini söylemiştir; yanlışlıkla yutulduğunda da kaza yeterlidir. Diş arasında kalan nohut tanesinden küçük yemek artıkları ise tükürükle yutulduğunda orucu bozmaz. Yutulan cisim büyükse, keskinse veya pil gibi tehlikeli bir maddeyse, dinî hükümden önce vakit kaybetmeden hekime başvurulmalıdır.
Sigarayı bırakmak için nikotin sakızı çiğnemek orucu bozar mı?
Evet, nikotin sakızı orucu bozar. Normal sakızdan farklı olarak nikotin sakızı, etken maddeyi tükürüğe salarak ağız yoluyla vücuda vermek için üretilmiştir; bu madde tükürükle yutulur. Ağızda eriyen nikotin tabletleri de aynı hükümdedir. Bunun yerine deriye yapıştırılan nikotin bandı orucu bozmayan bir seçenektir. Sigarayı bırakma sürecindeki kişiler, iftar ile sahur arasında sakız, gündüz ise bant kullanarak hekim gözetiminde bir plan yapabilir.
Yemek veya çay buharı solumak orucu bozar mı?
Hayır, mutfakta yemek veya çay pişerken yükselen buharın kişinin isteği dışında burnuna ve ağzına gelmesi orucu bozmaz. Bu, sakınılması zor olan şeylerdendir. Ancak buharın üzerine eğilip onu bilerek ve isteyerek derin şekilde içe çekmek, özellikle nefes açmak için sıcak su buharı soluma gibi işlemler, buhar su zerrecikleri taşıdığı için ihtiyatlı değildir ve bazı âlimlerce orucu bozar kabul edilmiştir. Mutfakta çalışan oruçluların buharı doğrudan solumaktan kaçınması yeterlidir.
Önce bir şey yiyip sonra eşiyle birlikte olan kefaretten kurtulur mu?
Hayır, Hanefî mezhebine göre kurtulmaz. Hanefîlerde mazeretsiz ve kasten yiyip içmek de tıpkı cinsel ilişki gibi kaza ve kefaret gerektirir. Dolayısıyla önce yemek, kefareti düşürmez; zaten yemekle birlikte kefaret gerekmiş olur. Şâfiî mezhebinde kefaret yalnızca cinsel ilişkiye bağlı olduğundan, orucu önce yemekle bozan kişiye ilişki sebebiyle kefaret düşmez; ancak bu kişi Ramazan’ın hürmetini iki kez çiğnediği için büyük günah işlemiş olur. Dini hükümleri hile yoluyla aşmaya çalışmak, ibadetin ruhuna aykırıdır.
Oruçlu olduğumu unutup sigara yaktım, orucum bozuldu mu?
Hayır, unutarak sigara içmek orucu bozmaz; hatırladığınız anda sigarayı söndürüp orucunuza devam edersiniz. Unutarak yemek içmek hakkındaki sahih hadis, fıkıhta unutarak yapılan diğer bozucu fiillere de uygulanmıştır. Ancak hatırladıktan sonra “zaten bozuldu” düşüncesiyle içmeye devam etmek orucu bozar. Sigara alışkanlığı güçlü olanların Ramazan’da çakmak ve paketi yanlarında taşımamaları bu tür unutmaları azaltır.
Oruçluyken kulak mumu (kulak konisi) yaktırmak orucu bozar mı?
Hayır, kulak zarı sağlam olan kişide kulak mumu uygulaması orucu bozmaz. Bu uygulamada kulağa bir madde verilmez, yalnızca dumanın ve sıcaklığın etkisi söz konusudur; sağlam zar da boğaza geçişi engeller. Ancak zarı delik olanlarda duman ve kalıntıların içeri ulaşması mümkün olduğundan bu kişiler kaçınmalıdır. Kulak mumunun kulak kirini temizlediğine dair bilimsel dayanak zayıftır ve hekimler yanık riskine karşı uyarmaktadır. Kulak şikâyetlerinde kulak burun boğaz uzmanına başvurmak en doğrusudur.
Ramazan’da gündüz oruçsuz birine sigara ikram etmek veya satmak caiz mi?
Mazeretli olarak oruç tutmayan birine sigara vermek oruçla ilgili ayrı bir günah oluşturmaz; ancak Diyanet sigarayı sağlığa zararı sebebiyle dinen caiz görmediğinden ikram etmek de hoş değildir. Mazeretsiz oruç yiyen birine gündüz yiyecek veya sigara ikram etmek ise günaha yardım sayılır. Kur’an, iyilik ve takvada yardımlaşmayı, günah ve düşmanlıkta yardımlaşmamayı emreder. Esnafın ticaret hayatındaki durumu için müftülüğe danışmak en doğrusudur.
Sıcakta başa ıslak havlu koymak veya soğuk su dökmek orucu bozar mı?
Hayır, serinlemek için başa su dökmek, ıslak havlu koymak veya yüzü yıkamak orucu bozmaz. Peygamber Efendimizin oruçlu iken susuzluk veya sıcak sebebiyle başından su döktüğü rivayet edilmiştir. Ebû Hanîfe’den bunun mekruh olduğu nakledilse de Ebû Yûsuf’un görüşüne göre mekruh değildir ve fetva bu yöndedir; çünkü bu, oruçlunun ibadetine dayanmasına yardımcı olur. Önemli olan suyun ağza ve buruna girmemesidir. Sıcak havalarda serinlemek için klima veya vantilatör kullanmak da orucu etkilemez.
Biri zorla ağzıma bir şey dökerse oruç bozulur mu?
Hanefî mezhebine göre evet; zorla veya uykuda iken ağzına su ya da yiyecek dökülüp mideye ulaşan kişinin orucu bozulur, ancak yalnızca kaza gerekir, kefaret gerekmez. Burada unutma gibi affedilen bir durum değil, dışarıdan bir müdahale söz konusudur. Şâfiî mezhebinde ise kişinin iradesi tamamen dışında zorla ağzına dökülen şey orucu bozmaz. Zorlayan kişi ise büyük bir günah işlemiş olur. Oruçlulara şaka yollu da olsa zorla bir şey yedirip içirmeye çalışmak kesinlikle uygun değildir.
Birinin unutarak yediğini sonradan fark ettim; ona söylemem gerekir mi?
Hayır, gerekmez; onun orucu zaten bozulmamıştır. Yemek bittikten sonra bunu söylemenin dinî bir faydası yoktur ve kişiyi gereksiz yere tedirgin edebilir. Hatırlatmanın önemi, yemek sırasında devam etmesini engellemektir. Kişi yemeye hâlâ devam ediyorsa oruçlu olduğunu nazikçe hatırlatmak uygun olur. Sonradan söylemek isterseniz, orucunun bozulmadığını ve bunun Allah’tan bir ikram olduğunu da ekleyerek söylemek gerekir. Bazı kişiler bilgisizlik yüzünden orucunun bozulduğunu sanıp yemeye başlayabileceği için bu açıklama önemlidir.
Oruçluyken kulak deldirmek orucu bozar mı?
Hayır, kulak memesini veya kulak kıkırdağını deldirmek orucu bozmaz. Bu işlemde vücuda besin ya da madde girmez; az miktarda kan çıkması da orucu etkilemez. Deldirme sonrası kullanılan antiseptik solüsyon ve kremler dış deriye sürüldüğü için orucu bozmaz. Kız çocuklarının kulağını bayram öncesi deldirmek gibi geleneklerde de oruç açısından bir sakınca yoktur. İşlem sırasında baş dönmesi veya bayılma eğilimi olanların işlemi iftardan sonraya bırakması daha iyi olur.
Ramazan’da bilerek sigara içen kişiye kefaret gerekir mi?
Evet, Hanefî mezhebine göre Ramazan orucunu mazeretsiz ve bilerek sigara içerek bozan kişiye hem kaza hem de kefaret gerekir. Sigara, keyif ve arzu için alınan bir madde olduğundan, âlimler onu yeme içmeye benzetmiştir. Kefaret, mümkünse ardı ardına altmış gün oruç tutmaktır; buna gücü yetmeyen altmış fakiri doyurur. Şâfiî mezhebinde ise kefaret yalnızca cinsel ilişki ile bozulan oruç için gerekir; sigara için yalnız kaza tutulur. Kesin durum için müftülüğe veya Alo 190 hattına danışılabilir.
Utandığım için kefaret orucunu kimseye söylemeden tutabilir miyim?
Evet, tutabilirsiniz; işlenen bir günahı ve kefaretin sebebini başkalarına anlatmak gerekmez. Hatta İslam, Allah’ın örttüğü günahı ifşa etmemeyi tavsiye eder. Peygamber Efendimiz, günahını açığa vuranlar dışında ümmetinin affa uğrayacağını bildirmiştir. Kefaret orucunu çevrenize nafile oruç tutuyormuş gibi sessizce sürdürebilirsiniz. Hükmü öğrenmek için müftülüğe veya Alo 190 hattına danışmak ise ifşa sayılmaz; bu, dinini öğrenme çabasıdır ve isim vermeden de sorulabilir.
Eşimi kırmamak için istemeye istemeye kabul ettim, bana da kefaret gerekir mi?
Hanefî mezhebine göre evet; fiziksel zorlama veya ağır bir tehdit olmadan kabul etmek rıza sayılır ve kaza ile birlikte kefaret gerekir. Fıkıhta zorlama, kişinin canına, organına veya ağır bir zarara karşı korku duyduğu durumdur. Gönülsüzlük, mahcubiyet ya da eşi kırmama isteği ise bu kapsama girmez. Bu nedenle böyle bir durumda her iki eş de sorumludur. Eşinden gerçek bir şiddet veya tehdit gören kişinin durumu farklıdır; onun için yalnızca kaza gerekir. Somut durumunuz için müftülüğe danışmanız en sağlıklısıdır.
İşitme cihazı takmak orucu bozar mı?
Hayır, işitme cihazı takmak, çıkarmak veya pilini değiştirmek orucu bozmaz. Cihaz kulak kanalında durur ve vücuda bir madde ulaştırmaz. Kulak içi kalıbın takılmasını kolaylaştırmak için kullanılan kayganlaştırıcı jeller de, kulak zarı sağlam olduğu sürece orucu etkilemez. İşitme cihazı kullanan kişilerin camideki vaaz, hutbe ve mukabeleyi daha iyi duyabilmesi için cihazlarını oruçluyken de rahatlıkla kullanmaları gerekir. Koklear implant için de aynı hüküm geçerlidir.
Orucum bozulduysa o gün yiyip içebilir miyim?
Hayır, Ramazan’da orucu herhangi bir sebeple bozulan kişi, bozulmasında mazereti olsa bile o günün geri kalanında oruçlu gibi davranmalı, yiyip içmemelidir. Buna imsak (Ramazan’a saygı olarak kendini tutma) denir. Örneğin imsakın geçtiğini bilmeden yemiş, boğazına su kaçmış veya yanlışlıkla erken iftar etmiş kişiler akşama kadar yemeden beklemeli ve sonra o günü kaza etmelidir. Hastalık, yolculuk veya kadınların özel hâli gibi orucu hiç tutmama ruhsatı bulunanlar ise bu hükmün dışındadır; ancak onlar da başkalarının yanında açıkça yiyip içmemeye özen göstermelidir.
Kesin hüküm için müftülüğe veya Alo 190 Diyanet hattına danışılabilir.
Sigara içtikten hemen sonra camiye veya teraviha gitmek doğru mu?
Mekruh ve edebe aykırıdır. Peygamber Efendimiz, çiğ soğan ve sarımsak yiyenlerin kokusu geçmeden mescide yaklaşmamasını istemiştir; âlimler insanları ve melekleri rahatsız eden sigara kokusunu da bu hükme dahil etmiştir. İftar sonrası sigara içen kişinin teravihe gitmeden önce ağzını ve dişlerini temizlemesi, elbisesindeki kokuya dikkat etmesi gerekir. En güzeli, Ramazan’ın sağladığı iradeyle bu alışkanlığı tamamen bırakmaktır.
Uyurgezerlik sırasında gündüz yemek yedim; orucum bozulur mu?
Klasik fıkıh kitaplarında uyurgezerlik hakkında açık bir hüküm yer almaz; bu yüzden kesin bir cevap vermek zordur. Uyuyan kişinin ağzına dışarıdan bir şey konulmasının orucu bozduğu, unutarak yemenin ise bozmadığı bilinir. Uyurgezerlikte kişi kendisi yer ama bilinci yerinde değildir; bu yönüyle iki durum arasında kalır. İhtiyatlı olan, o günü kaza etmektir; kefaret ise kasıt olmadığı için gerekmez. Durumunuzu anlatarak müftülükten veya Alo 190 hattından görüş alabilirsiniz. Uyurgezerlik tekrar ediyorsa bir uyku uzmanına başvurmanız da önemlidir.
Dalgınlıkla iftar vaktini kaçırıp çok geç yedim; orucum sağlam mı?
Evet, orucunuz sağlamdır. Oruç güneşin batmasıyla tamamlanır; iftarın gecikmesi orucu bozmaz ve kaza gerektirmez. Sünnet olan, vakit girdiğinde iftarı geciktirmemektir. Peygamber Efendimiz, insanların iftarda acele ettikleri sürece hayır üzere olacaklarını bildirmiştir. Dalgınlık sonucu geç kalan kişi bu sünnetin sevabını kaçırmış olabilir; ancak bir günah işlemiş sayılmaz. Farkına vardığınızda bir yudum su veya hurma ile hemen iftar edip akşam namazını vaktinde kılmaya özen göstermeniz yeterlidir.
Gece gusül aldıktan sonra gündüz kalıntı meni gelirse orucum bozulur mu?
Hayır, bozmaz. Gece yapılan birleşmeden sonra gündüz şehvet olmaksızın gelen kalıntı meni, oruç açısından bozucu değildir; çünkü gündüz vakti yapılmış kasıtlı bir fiil yoktur. Gusül açısından ise Hanefî mezhebinde ayrıntı vardır: Kişi gusülden önce idrar yapmamış veya uyumamışsa ve sonra meni gelirse, Ebû Hanîfe’ye göre yeniden gusül gerekir. Gusülden önce idrar yapılmışsa tekrar gusül gerekmez. Bu nedenle birleşmeden sonra gusül öncesinde idrara çıkmak, sonraki tereddütleri azaltan pratik bir tedbirdir.
İmsak vaktine birkaç dakika kala sigara içmeye devam edebilir miyim?
İmsak vakti girene kadar içilen sigara orucu etkilemez; imsak vakti girdiği anda ise kesinlikle bırakılmalıdır. İmsak vaktinden sonra içilen tek bir nefes bile orucu bozar. Takvimlerde imsak vakti zaten ihtiyat payı ile belirlendiği için, vakte birkaç dakika kalmadan sigarayı söndürmek hem ihtiyata uygun hem de gün boyu ağızda tütün kokusu kalmaması açısından faydalıdır. Sahurda ağız ve dişlerin temizlenmesi de tavsiye edilir.
Kulağa zeytinyağı damlatmak orucu bozar mı?
Günümüz Diyanet görüşüne göre kulak zarı sağlamsa hayır, kulağa yağ damlatmak orucu bozmaz. Klasik Hanefî kitaplarında kulağa yağ damlatmanın orucu bozduğu yazılır; bu görüş, kulağın içeriye açılan bir yol sayıldığı döneme aittir. Modern tıp, sağlam kulak zarının dış kulakla boğaz arasında geçişe izin vermediğini ortaya koyduğu için Diyanet İşleri Yüksek Kurulu kulak damlasının orucu bozmadığı görüşünü benimsemiştir. Zarı delik olanlarda ise oruç bozulur. İhtiyatlı davranmak isteyenler damlayı iftardan sonra kullanabilir.
Sigarayı bırakamıyorum; oruç yerine fidye verebilir miyim?
Hayır, sigara bağımlılığı oruç tutmamak için geçerli bir mazeret değildir ve fidye yalnızca iyileşme ümidi olmayan hasta ile oruca gücü yetmeyen yaşlılar içindir. Sigara isteği, gün boyu sabırla aşılabilecek bir arzudur; yemeğe duyulan istekten farklı bir hükmü yoktur. Bu kişinin orucunu tutması, sigarayı iftar ile sahur arasına sıkıştırması ve mümkünse bırakma desteği alması gerekir. Sağlık bakanlığının ücretsiz bırakma hattı (ALO 171) ve hekim desteği bu konuda yardımcı olabilir.
Susayınca ağzı su ile çalkalamak orucu bozar mı?
Hayır, suyu yutmadan ağzı çalkalayıp dışarı atmak orucu bozmaz. Ağız, fıkıhta dış organ hükmündedir; su boğaza ulaşmadıkça oruç devam eder. Ağızda kalan nem ve serinlik de orucu etkilemez. Ancak ihtiyaç olmadan, sadece serinlemek için sık sık ağız çalkalamak Hanefî mezhebinde mekruh görülmüştür; çünkü suyun boğaza kaçma riski vardır. Özellikle yaz günlerinde ağız kuruluğu için bunu yapan kişi, başını hafifçe öne eğmeli ve gargara yapmamalıdır. Su boğaza kaçarsa oruç bozulur ve kaza gerekir.
Dikiş ipliğini ağızla ıslatmak veya kalem ısırmak orucu bozar mı?
Hayır, ipliği iğneye geçirmek için ağızla ıslatmak veya kalem ucunu ağza almak orucu bozmaz. Ancak ağızdan çıkan ve ıslanan ipliği tekrar tekrar ağza alıp ondaki tükürüğü yutmak, dışarı çıkmış tükürüğü geri almak anlamına geldiği için orucu bozar. İpliğin boyası veya kalemin mürekkebi ağızda tat bırakırsa bunu da tükürmek gerekir. Kalem, oyuncak ya da benzeri eşyaları ağza almak alışkanlık hâline gelmişse oruçlu iken buna daha çok dikkat edilmelidir.
Kulağıma böcek girip onu çıkarmak için su dökersem orucum bozulur mu?
Kulak zarı sağlamsa hayır, kulağa böcek girmesi de onu çıkarmak için su veya yağ damlatmak da orucu bozmaz. Kulağa kaçan böcek kişinin iradesi dışında olan bir durumdur ve vücuda besin girmesi sayılmaz. Böceği çıkarmak için kulağı ışığa tutmak veya ılık su damlatmak gibi uygulamalar yapılabilir; ancak kulağa sivri bir cisim sokulmamalıdır. Kulakta ağrı, kanama veya işitme kaybı olursa zaman kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır. Zarı delik olanlar için sıvı uygulaması orucu bozar.
Sahurda yarı uykulu hâlde imsaktan sonra su içtiğimi fark ettim; ne yapmalıyım?
İmsak vakti girdikten sonra su içtiyseniz o günün orucu geçerli olmaz ve bir gün kaza gerekir; kasıt olmadığı için kefaret gerekmez. Burada oruçlu olduğunu unutmak değil, vaktin girdiğini fark etmemek söz konusudur; bu da hata kapsamındadır. Suyu imsaktan önce mi sonra mı içtiğinizden emin değilseniz, sahur vaktinde asıl olan gecenin devamı olduğu için orucunuz geçerli sayılır. Her iki durumda da o günü yiyip içmeden tamamlamanız gerekir. Sahuru imsaka birkaç dakika kala bitirmek bu tür tereddütleri önler.
Sigara içen birinin orucu kabul olur mu?
Evet, gündüz sigara içmeyen kişinin orucu geçerlidir; iftar ile sahur arasında sigara içmek o günün orucunu bozmaz. Orucun kabulü ise Allah’a aittir; kul, şartlarına uyarak tutar. Diyanet İşleri Başkanlığı, sigara ve tütün ürünlerinin sağlığa ciddi zarar verdiği için kullanılmasının dinen caiz olmadığını açıklamıştır. Dolayısıyla sigara içmek ayrı bir kusurdur, fakat orucu geçersiz kılmaz. Ramazan’ın kazandırdığı gün boyu sabır, bu alışkanlığı bırakmak için değerlendirilebilir.
Oruçluyken ağzıma yanmamış sigara alıp tutmak orucu bozar mı?
Yakılmamış sigarayı yutmadan ağızda tutmak kendi başına orucu bozmaz; ancak mekruhtur ve sakıncalıdır. Tütünün tadı ve kırıntıları tükürüğe karışabilir; bu tükürük yutulursa oruç bozulur. Ayrıca bu davranış, orucu bozma ihtimaline kişiyi yaklaştıran ve bağımlılığı canlı tutan bir alışkanlıktır. Oruçlu kişinin sigara paketiyle, çakmakla oynamak yerine bu isteğini zikir, su ile ağız çalkalamak gibi bozmayan yollarla yatıştırması daha doğrudur.
Oruçluyken kulak tıkacı takmak orucu bozar mı?
Hayır, uyurken, yüzerken veya gürültülü ortamda kulak tıkacı takmak orucu bozmaz. Köpük, silikon veya balmumu tıkaçlar kulak kanalında durur, içeri bir madde ulaştırmaz. Sahurdan sonra uyuyan kişinin tıkaçla gürültüden korunması ibadetlere daha dinç kalkmasına da yardımcı olur. Tıkaç takılı olduğu için ezanın duyulmaması durumunda iftar vaktini saat veya imsakiye ile takip etmek gerekir. Kulağında tüp bulunan veya zarı delik olan kişiler için tıkaç, banyo sırasında oruç açısından faydalı bir önlemdir.
Parmağı tükürükle ıslatıp sayfa çevirmek orucu bozar mı?
Hayır, parmağı dile değdirip sayfa veya para saymak orucu bozmaz. Ağızdan çıkan tükürüğün yeniden ağza alınıp yutulması orucu bozar; bu nedenle ıslak parmağı defalarca ağza götürmekten kaçınmak gerekir. Özellikle kâğıt, para ve kitap sayfalarındaki toz, mürekkep ve kirin ağza taşınması hem temizlik hem de oruç açısından istenmeyen bir durumdur. Oruçlu kişi bu işler için nemli bir sünger veya parmak kremi kullanabilir. Bir iki kez yapılmış olması vesveseye kapılmayı gerektirmez.
Unutarak yemek bozmuyorsa, bilerek bir iki lokma yemek de bozmaz mı?
Hayır, bilerek yenen tek bir lokma, hatta bir yudum su bile orucu bozar. Unutarak yemenin affedilmesi, kişinin iradesi dışında kalan bir durum olduğu içindir; miktarın azlığıyla bir ilgisi yoktur. Oruçlu olduğunu bilen kişinin, ne kadar az olursa olsun bir şey yemesi orucu bozar. Ramazan orucunu özürsüz olarak bilerek bozan kişiye Hanefî mezhebine göre kaza ile birlikte kefaret de gerekir. Nohut tanesinden küçük diş artıkları ve tükürük gibi sakınılması zor olan şeyler ise istisnadır. Ölçü miktar değil, kasıttır.