Barnabas İncili Nedir? Tartışmalar ve Gerçekler

Barnabas İncili, İtalyanca (ve İspanyolca) yazmaları bilinen, Hz. İsa’nın hayatını anlatırken Hz. Muhammed’e açıkça atıf yapan ve İsa’nın ilahlığını reddeden bir metindir. Akademik araştırmacıların çoğu eserin Orta Çağ sonrası, muhtemelen 16.-17. yüzyılda yazıldığını ve Müslüman etkisi taşıdığını düşünür; bazı Müslüman yazarlar ise onu daha eski bir metin olarak görür.

Eserin Yazma Geçmişi

Barnabas İncili’nin iki bilinen yazması vardır: Viyana’daki Avusturya Ulusal Kütüphanesi’nde bulunan İtalyanca yazma (16.-17. yüzyıl) ve İspanyolca yazma ise 18. yüzyıl kopyası olarak anılır; sonradan Sydney’e götürüldüğü ve izinin kaybolduğu belirtilir. İtalyanca yazmanın, Papa V. Sixtus’un (1585-1590) kütüphanesine mensup bir kişinin eline geçerek ele geçtiği, sonra Savoy Prensi Eugene’e ve Viyana’ya ulaştığı yönünde rivayetler dolaşır. Eser 1907’de Lonsdale ve Laura Ragg tarafından İngilizceye çevrilip yayımlandı ve ardından Arapça, Türkçe ve diğer dillere aktarıldı. Müslüman dünyada ilgi görmesi, eserin Hz. Muhammed’i açıkça müjdelemesi nedeniyle olmuştur.

İçeriği ve Öne Çıkan Unsurlar

• Hz. İsa, Tanrı’nın oğlu değil, bir peygamber olarak sunulur; tanrılığı ve Teslis reddedilir.
• İsa’nın yerine çarmıha Yahuda’nın gerildiği anlatılır; bu unsur Kur’ân’ın Nisâ 157 ayetiyle benzerlik gösterir (bkz. çarmıh meselesi).
• Hz. İsa’nın Hz. Muhammed’i adıyla müjdelediği pasajlar vardır ve onu “Mesih” olarak anar.
• Domuz eti ve sünnet gibi bazı hükümler Yahudi-İslam yasaları çizgisinde ele alınır.
• Anlatı, İncil’lerde bulunmayan pek çok ayrıntı içerir; 222 bölümden oluşan geniş bir yapıya sahiptir.

Akademik Değerlendirme

Metin eleştirisi alanındaki çoğu araştırmacı, Barnabas İncili’nin ilk yüzyıl Hristiyan kaynaklarından olmadığı görüşündedir. Bu sonuca götüren başlıca gerekçeler şunlardır: Metin Orta Çağ İtalyanca dilinin özelliklerini taşır; Dante’nin İlahi Komedya’sı gibi Orta Çağ eserlerine benzer imgeler içerdiği öne sürülür; Latin Vulgata’sına ve Orta Çağ Hristiyan geleneğine ait unsurlar barındırır; Filistin coğrafyası ve Yahudi geleneğine dair bazı ayrıntılar hatalı veya anakronik görünür; eski yazma geleneğinde ve ilk dönem kilise babalarının eserlerinde bu metne dair sağlam bir atıf bulunmaz. Jan Joosten gibi araştırmacılar, metnin Doğu Süryanice Diatessaron geleneğiyle bağlantısını tartışmış, fakat nihai tarihleme konusunda farklı görüşler vardır. Bir görüşe göre metin Müslüman bir ya da İslam’a geçen (Moriskolar gibi) bir yazar tarafından yazılmıştır; bir diğerine göre ise sonradan Müslüman etkisi eklenmiş daha eski bir Hristiyan çalışmasıdır.

Barnabas Mektubu ile Karıştırılmamalı

“Barnabas Mektubu” adlı eser, 1. veya 2. yüzyıla ait erken Hristiyan bir yazıdır ve Barnabas İncili ile aynı değildir. Ayrıca Roma Katolik kilisesinin kayıtlarında “Barnabas İncili” adıyla geçen bir eserin yasaklandığı listelere (Gelasius Fermanı gibi) atıf yapılması, iki farklı eserin karıştırılmasına yol açar. Elde bulunan yazmanın tarihi o eski eserle özdeşleştirilemez. Hristiyan kaynaklarında Barnabas, Pavlus’un arkadaşı ve ilk misyoner olarak anılır (Elçilerin İşleri 4, 11-15). Bu eserin ona nispeti tartışmalıdır.

Müslüman Dünyadaki Yaklaşımlar

Müslüman yazarlar arasında Barnabas İncili’ne yaklaşım farklıdır. Bir grup, eseri İslam’ın erken müjdelerini taşıyan eski bir kaynak olarak sunar. Bir grup ise eserin akademik olarak güvenilir bulunmadığını, İslam davasını sağlam kaynaklar olmadan savunmanın yanlış olacağını belirtir. Alimler, Kur’ân’ın kendisi ile önceki kitaplara yaklaşımda ölçünün Kur’ân olduğunu (bkz. Ölü Deniz Yazmaları ve dinler tarihi yazısındaki metin eleştirisi örnekleri) hatırlatır. İlmî güvenilirliği tartışmalı bir metne dayanarak iddialarda bulunmak, tartışmalarda karşı tarafa fırsat verebilir. Bu nedenle özellikle diyalog ortamlarında sağlam kaynakların kullanılması önerilir (bkz. Kitab-ı Mukaddes’te Hz. Muhammed’e işaret iddiaları).

Hristiyan Perspektifi

Hristiyan alimler, Barnabas İncili’ni Kilise tarafından kabul edilen kanonik yazılardan sayma eğiliminde değildir; onu geç dönem ve İslami etkili bir metin olarak değerlendirir. Eser, kanonik İncillerdeki İsa anlatısıyla bazı temel noktalarda ayrıştığı için apokrif (kanon dışı) olarak sınıflandırılır. Apokrif edebiyat Hristiyanlığın ilk yüzyıllarında çok sayıda yazı içerir (Tomas İncili, Yakup’un İlk İncili gibi); bunların hepsi aynı geçerliliğe sahip değildir ve her birinin ayrı ayrı tarihleme ve içerik analizi gerekir.

Sonuç ve Okuma Tavsiyesi

Barnabas İncili’nin güvenilirliği konusunda en doğru yaklaşım, akademik bulguları ve dinî yorumları dikkatle ayırmak, belirli bir tezi desteklemek için metni seçmeci kullanmamaktır. Müslümanlar için temel kaynak Kur’ân ve sahih sünnettir. Kitapların durumu ve tahrif tartışmaları için tahrif meselesi, Hz. İsa’nın konumu için Hz. İsa yazısı okunabilir. Gündelik ilişkiler için Noel ve Paskalya hakkında Müslümanın tutumu ve kilise veya sinagog ziyareti yazıları ile taziye yazısı faydalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Barnabas İncili nedir?

Hz. İsa’nın hayatını anlatan, ilahlığını reddeden ve Hz. Muhammed’e atıf yapan, İtalyanca ve İspanyolca yazmaları bilinen bir metindir.

Eser ne zaman yazıldı?

Akademik araştırmacıların çoğuna göre Orta Çağ sonrası (16.-17. yüzyıl) bir dönemde yazılmıştır; kesin tarih tartışmalıdır.

Barnabas Mektubu ile aynı mıdır?

Hayır; Barnabas Mektubu 1.-2. yüzyıla ait ayrı bir Hristiyan yazıdır.

Müslümanlar bu esere nasıl bakar?

Bir kısmı onu eski bir kaynak olarak sunar; bir kısmı ise akademik güvenilirliği tartışmalı olduğu için delil olarak kullanılmamasını önerir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 25 Haziran 2026 · Kaynaklar: Lonsdale ve Laura Ragg, The Gospel of Barnabas (Oxford, 1907); TDV İslâm Ansiklopedisi, "Barnabas İncili" maddesi; Jan Joosten, "The Gospel of Barnabas and the Diatessaron" (Harvard Theological Review, 2002)

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →