Benî Mustalik Gazvesi Dersleri ve İslam Tarihindeki Önemi

Benî Mustalik (Müreysî’) Gazvesi, Hz. Peygamber’in Huzâa kolundan Benî Mustalik kabilesine yönelik baskın seferidir. Seferin sonunda Hz. Cüveyriye ile evlilik, birçok esirin serbest kalması, ifk hadisesi ve münafıkların tavrını gösteren olaylar yaşandı.

Seferin sebebi ve tarihi

Hz. Peygamber, Mustalik kabilesinin lideri Hâris b. Ebû Dırâr’ın Medine’ye saldırmak için kabileleri toplamakta olduğu haberini aldı. Bu haber üzerine bir keşif grubu gönderdi ve haberi doğrulayınca sefere çıktı. Sefer Medine’den yaklaşık yüz elli kilometre mesafede, Kızıldeniz’e yakın Müreysî’ su başında gerçekleşti. Tarih konusunda kaynaklar farklı yıllar bildirir: Musa b. Ukbe Hicretin dördüncü yılını, Vâkıdî beşinci yılı, İbn İshak ise altıncı yılı verir. Bu yüzden kesin yıl yerine “Hicretin beşinci-altıncı yılları arasında” demek daha güvenlidir.

Savaşın seyri

Müslümanlar kabilenin su başında beklenmedik bir hamleyle onları şaşırttı. Kısa süren çatışmada Mustalik büyük ölçüde dağıldı; kaynaklara göre iki yüze yakın ailenin esir düştüğü ve ganimet olarak çok sayıda deve ve koyun alındığı anlatılır. Müslüman kaybı çok azdı. Bu hızlı zaferin ardından Hz. Peygamber ve ordusu su başında bir süre bekledi. Savaşta çarpışmanın ayrıntıları kaynaklarda farklı anlatılır; bu yüzden olayın askerî yönünden çok sonraki toplumsal sonuçları öne çıkarılır.

Cüveyriye ile evlilik ve esirlerin serbest kalması

Esirlerin arasında lider Hâris’in kızı Cüveyriye vardı. Kendisi bir sahabinin payına düşmüştü ve kitabet (özgürlük bedeli) akdi yapmak istiyordu; Hz. Peygamber’e başvurdu. Hz. Peygamber, bedeli ödemeyi ve kendisiyle evlenmeyi teklif etti; Cüveyriye kabul etti. Bunun üzerine Müslümanlar, “Hz. Peygamber’in akrabaları” olan Mustalik esirlerini serbest bıraktı. Hz. Âişe, “Cüveyriye’den daha bereketli bir kadın görmedim, onun yüzünden yüz aile azat edildi” mealinde bir ifade kullanmıştır (Ebû Dâvûd’daki rivayet; senedi hakkında farklı değerlendirmeler vardır). Bu evlilik, kabile ile Müslümanlar arasında kalıcı barışın zeminini oluşturdu.

Ifk hadisesi

Sefer dönüşünde Hz. Âişe, bir konak yerinde kaybettiği gerdanlığını aramaya çıktı ve devenin yükünü taşıyanlar hevdeci hafif olduğu için içinde olmadığını fark etmeden yola çıktı. Hz. Âişe geri döndüğünde kervan gitmişti; orada bekledi. Safvân b. Muattal, onu bulup devesine bindirerek Medine’ye getirdi. Münafıkların başı Abdullah b. Übey bu olay üzerine iftira yaydı. Hz. Âişe’nin hastalanıp konuyu birkaç hafta sonra öğrenmesi ve Hz. Peygamber’in vahiy beklemesi, Buhârî ve Müslim’de uzun bir hadisle anlatılır. Sonunda Nûr Suresi’nin 11-20. ayetleri inerek Hz. Âişe’yi temize çıkardı. Bu olay, iftira ve dedikodunun toplum ahlakına etkisini gösteren en bilinen örneklerden biridir.

Aynı sefer sırasında Hz. Âişe’nin gerdanlığının kaybolmasıyla sahabenin su bulamayıp namaz vaktinin gelmesi üzerine teyemmüm ayetinin indiği de Buhârî’de aktarılır (Mâide 5/6 ya da Nisâ 4/43).

Münafıkların tavrı

Seferde su başında Muhacir ve Ensar’dan iki kişi arasında çıkan bir tartışma, Abdullah b. Übey tarafından kışkırtıldı. Abdullah, “Medine’ye döndüğümüzde şerefliler alçakları oradan çıkaracaktır” dedi. Zeyd b. Erkam bu sözü Hz. Peygamber’e iletti; Abdullah inkâr etti. Münâfikûn Suresi’nin 8. ayeti Zeyd’in doğruluğunu teyit etti. Abdullah’ın oğlu Abdullah, babasının sözünden dolayı Hz. Peygamber’e gelip babasını öldürmeyi teklif etti; Hz. Peygamber bunu kabul etmedi. Bu olay, münafıklara karşı gösterilen sabırlı tutumu ortaya koyar.

Gazveden çıkarılan dersler

Gazvenin dersleri arasında, evlilik yoluyla barışın kurulması, iftiraya karşı delilsiz suçlamanın yasaklanması, esirlere iyi davranma ve toplumun iç sağlamlığının korunması öne çıkar. Bu gazve, aynı dönemin diğer olaylarıyla birlikte düşünüldüğünde anlam kazanır: Zâtürrikâ, Dûmetülcendel, Benî Kurayza ve Benî Nadîr bu çerçevenin diğer halkalarıdır. Hz. Âişe ile ilgili ifk olayı için ayrıca kaynak kitaplardaki şerh ve tefsirler okunmalıdır.

Gazvede öne çıkan kişiler

Seferde Hz. Peygamber’in eşlerinden Hz. Âişe ve Hz. Ümmü Seleme de bulunuyordu; sefere çıkarken eşler arasında kura çekme geleneği uygulanmıştı. Muhacirler adına Ömer b. Hattâb, Ensar adına Sa’d b. Ubâde ve Sa’d b. Muâz’ın yerine Üseyd b. Hudayr, ifk olayı sırasında Hz. Peygamber’e görüş bildiren sahabiler arasında yer alır. Hz. Ali ve Üsâme b. Zeyd’in verdiği görüşler de Buhârî’de uzun hadiste anılır. Bu detaylar, ifk olayının bir aile meselesi olmasının ötesinde, toplumun bütün kesimlerine yönelik hukuki ve ahlaki bir sınav olduğunu gösterir.

Sıkça Sorulan Sorular

Benî Mustalik Gazvesi ne zaman yapıldı?

Tarih kaynaklarda Hicretin dördüncü, beşinci veya altıncı yılı olarak farklı anlatılır; İbn İshak ve çoğu siyer yazarı Şaban ayında Hicretin altıncı yılını verir.

İfk olayı nedir?

Hz. Âişe’ye atılan iftira olayıdır. Seferden dönüş yolunda gerçekleşti; Nûr Suresi’nin 11-20. ayetleri Hz. Âişe’nin temize çıkarıldığını bildirir.

Cüveyriye ile evlilik neyi değiştirdi?

Rivayete göre Hâris b. Ebû Dırâr’ın kızı Cüveyriye ile Hz. Peygamber’in evlenmesi üzerine Müslümanlar, akrabalık nedeniyle yüz kadar aileye ait esirleri serbest bıraktı.

Abdullah b. Übey ne söyledi?

Rivayete göre Medine’ye dönüşte “aziz olanlar zelilleri çıkaracak” gibi sözler söyledi. Münâfikûn Suresi’nin 8. ayeti bu bağlamda nüzul sebebiyle ilişkilendirilir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 15 Eylül 2026 · Kaynaklar: Kur'an-ı Kerîm, Nûr Suresi (24/11-20), Münâfikûn Suresi (63/7-8); Buhârî, Megāzî ve Şehâdât; Müslim, Tevbe; İbn Hişâm, es-Sîretü'n-Nebeviyye; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Müreysî' Gazvesi" maddesi

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →