Gazve ve Seriyye Nedir? Peygamber Dönemi Seferleri Listesi

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Tanımlar
Sayılara Dair Rivayetler
Çatışma Yapılan Gazveler

Gazve, Hz. Peygamber’in bizzat katıldığı askerî seferdir; seriyye ise onun katılmayıp komutan tayin ederek gönderdiği küçük askerî birliktir. Kaynaklarda yirmi yedi gazve ve kırk ile elli arasında seriyye anılır; Buhârî ve siyer kitapları arasında sayım farkları bulunur.

Tanımlar

Gazve kelimesi sözlükte “hedefe yönelmek, savaşa çıkmak” anlamına gelir; siyer terimi olarak Hz. Peygamber’in katıldığı sefer için kullanılır. Gazve, çatışmanın yaşanmasına bağlı değildir: Tebük gibi savaşsız seferler de gazvedir. Seriyye ise Hz. Peygamber’in komutan atayıp gönderdiği, genellikle üç ile üç yüz kişilik birliklerdir. Hz. Peygamber’in katıldığı bazı seferler, komutan olmasa da ordudan oluşmasına rağmen gazve diye anılır. Bu ayrım siyer yazarlarının tasnif yöntemidir.

Sayılara Dair Rivayetler

Buhârî’de Zeyd b. Erkam’ın rivayetine göre Hz. Peygamber on dokuz gazve yapmış, o on yedisine katılmıştır; ilk gazve Usayre’dir. Câbir b. Abdullah ise yirmi gazve rivayet eder (Müslim). İbn İshak yirmi yedi gazve ve otuz sekiz seriyye, İbn Sa’d yirmi yedi gazve ve kırk yedi seriyye, Vâkıdî yirmi yedi gazve ve elli altı seriyye sayar. Sayı farkları, bazı seferlerin ayrı veya birleşik sayılması, bazı küçük hareketlerin gazve veya seriyye kabul edilmesi gibi sebeplere dayanır. Zeyd’in rivayeti için Zeyd b. Erkam’ın Rivayetleri yazısına bakılabilir.

Çatışma Yapılan Gazveler

İbn İshak ve İbn Sa’d’a göre Hz. Peygamber’in çatışmaya girdiği gazveler dokuz tanedir: Bedir, Uhud, Müreysî’ (Mustalık), Hendek, Kurayza, Hayber, Fetih (Mekke), Huneyn ve Tâif. Bazı rivayetler Kaynuka, Vâdi’l-Kurâ ve Gâbe gibi hareketleri de çatışma sayar. Çatışma yapılan seferlerin çoğunda yalnızca kısa süreli çarpışmalar yaşanmıştır. Her bir savaşın ayrıntıları ilgili yazılarda ele alınır: Bedir, Uhud, Hendek, Hayber, Huneyn.

Kronolojik Liste: Hicrî 2-3

Hz. Peygamber’in ilk seferleri şunlardır: Ebvâ (Vedan, Safer 2), Buvât (Rebîülevvel 2), Zü’l-Üşeyre (Cemâziyelâhir 2), Bedr-i Ûlâ (Safvân, Cemâziyelâhir 2), Bedir (Ramazan 2), Benî Süleym (Karkaratü’l-Kudr, Şevval 2), Benî Kaynuka (Şevval 2), Sevîk (Zilhicce 2), Zü Emerr (Gatafan, Muharrem 3), Buhrân (Rebîülâhir 3), Uhud (Şevval 3) ve Hamrâülesed (Şevval 3). Bu dönemde Hz. Peygamber, Medine çevresinin güvenliğini sağlamaya, kervan yollarını kontrol etmeye ve düşman kabilelerle ittifak kurmaya yöneldi. Ayrıntılar için Vedan (Ebvâ) Gazvesi ve Sevîk Gazvesi yazılarına bakılabilir.

Kronolojik Liste: Hicrî 4-6

Hicrî 4: Benî Nadîr (Rebîülevvel), Zâtürrikâ (kimi rivayetlere göre), Bedrü’l-Mev’id (Şaban). Hicrî 5: Dûmetülcendel (Rebîülevvel), Müreysî’ (Şaban, kimi rivayetlere göre Hicrî 6), Hendek ve Kurayza (Şevval-Zilkade). Hicrî 6: Lihyân (Rebîülevvel), Gâbe (Zü Kared), Hudeybiye (Zilkade). Bu dönemin seferleri, Medine’yi savunmadan inisiyatif almaya geçişin başlangıcını gösterir. Her birinin ayrıntıları Zâtürrikâ, Dûmetülcendel, Benî Mustalık, Bedrü’l-Mev’id ve Benî Kurayza yazılarında yer alır.

Kronolojik Liste: Hicrî 7-9

Hicrî 7: Hayber (Muharrem), Vâdi’l-Kurâ, Umretü’l-Kazâ (Zilkade). Hicrî 8: Mûte (Cemâziyelevvel; bu bir seriyyedir), Fetih (Ramazan), Huneyn (Şevval), Tâif (Şevval-Zilkade). Hicrî 9: Tebük (Receb). Hicrî 10’da Veda haccı vardır; savaş değil ibadet seferidir. Bu liste kaynaklara göre küçük farklar gösterebilir. Mûte, Hz. Peygamber’in katılmadığı için kaynaklarda genellikle seriyye sayılsa da büyüklüğü sebebiyle bazen gazve diye anılır. Tâif ve Tebük ile ilgili yazılar: Tâif Kuşatması, Tebük Seferi, Mûte Savaşı.

Seriyyelerden Örnekler

Önemli seriyyeler arasında Hamza’nın Sîfülbahr seriyyesi, Ubeyde b. Hâris’in Rabiğ seriyyesi, Abdullah b. Cahş’ın Nahle seriyyesi (Receb 2), Recî’ ve Bi’r-i Maûne olayları (Safer 4), Zeyd b. Hârise’nin Kerde ve Cümûm seriyyeleri, Hâlid b. Velîd’in Uzzâ’yı yıkma seriyyesi ve Mûte seriyyesi sayılabilir. Seriyyeler, istihbarat toplama, kabilelere davet, ticaret kervanlarını izleme ve ceza seferleri gibi çeşitli amaçlar taşırdı. Hz. Peygamber her seriyyenin komutanına siyasi, askerî ve ahlaki talimatlar verirdi.

Sayım Farklarının Nedenleri

Sayım farkları; gazve ve seriyye ayrımının kriterlerindeki farklılıktan, birden fazla seferin tek sefer sayılmasından (Kurayza’nın Hendek’e dâhil edilmesi gibi), çatışmaların tarihlendirilmesindeki ayrılıklardan ve bazı küçük hareketlerin kaynaklarda farklı adlarla anılmasından doğar. Bu farklar Müslüman tarihçiler tarafından bilinir ve uzlaştırılmaya çalışılır. Önemli olan, seferlerin tarihî akışı ve içerdiği dersleri anlamaktır. Seferlerde şehit düşen sahabîler için ilgili savaş yazılarına bakılabilir; örneğin Bedir Şehitleri ve Kahramanları.

Seferlerin Ortak Özellikleri

Hz. Peygamber’in seferlerinde ortak özellikler vardır: Hedefi gizleme (Tebük hariç), keşif yapma, istişare, sivilleri koruma, savaş öncesi davet, gaziler arasında adalet ve ganimette hakkaniyet. Ayrıca her seferde Medine’de vekil bırakılması, devlet işlerinin sürekliliğini sağlamıştır. Bu ilkeler sonraki halifeler döneminde fetihlere de rehberlik etmiştir.

Sıkça Sorulan Sorular

Gazve ne demektir?

Hz. Peygamber’in bizzat komutan olarak katıldığı askerî sefer demektir; çatışma yaşansın veya yaşanmasın bu ad kullanılır.

Seriyye nedir?

Hz. Peygamber’in katılmadan bir komutan tayin edip gönderdiği küçük askerî birliktir.

Kaç gazve yapılmıştır?

Rivayetlere göre yirmi yedi gazve ve kırk civarı seriyye anılır; sayılar kaynağa göre değişir.

Çatışma yapılan gazveler hangileridir?

Bedir, Uhud, Müreysî’, Hendek, Kurayza, Hayber, Mekke’nin fethi, Huneyn ve Tâif’tir; sayı rivayete göre değişir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 8 Eylül 2026 · Kaynaklar: Buhârî, Megâzî; İbn Hişâm, es-Sîre; İbn Sa'd, et-Tabakāt; Vâkıdî, el-Megâzî; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Gazve" ve "Seriyye" maddeleri

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →