Benî Mustalık (Müreysî’) Gazvesi: Nedenleri, Seyri ve Sonuçları

Benî Mustalık (Müreysî’) Gazvesi, Hicrî 5 veya 6. yılın Şaban ayında Huzâa’nın Mustalık koluna karşı Müreysî’ kuyusu başında yapılan, Hz. Peygamber’in Cüveyriye ile evlenmesiyle sona eren ve dönüşte münafıkların İfk hadisesini çıkardığı seferdir.

Nedenleri

Huzâa kabilesinin Mustalık kolu, reisleri Hâris b. Ebî Dırâr önderliğinde Müslümanlara saldırmak için çevre kabilelerden asker topluyordu. Hz. Peygamber, Büreyde b. Husayb’ı keşfe gönderdi ve haberin doğruluğunu öğrenince sefere çıktı. Mustalıklılar Kureyş ile iş birliği yapıyor, Medine’ye karşı kabile birlikleri oluşturmaya çalışıyordu. Seferde Hz. Peygamber’in yanında münafıkların da bulunması, olayın siyasi boyutunu etkiledi.

Savaşın Seyri

Müslümanlar Müreysî’ suyu başında Mustalık’a ani baskın yaptı. Kısa süren çarpışmada on kişi öldü, diğerleri esir alındı; Müslümanlardan Hişâm b. Subâbe yanlışlıkla öldürüldü. Yaklaşık iki yüz aile esir alındı; yüzlerce deve ve binlerce koyun ganimet olarak geçti. Savaş sırasında Mustalık’ın güvendiği Huzâa kabilesi ile Müslümanların bir anlaşması bulunduğundan, başka kabilelerin yardımı gecikti. Seferin sonuçları, o bölgedeki kabilelerin Müslümanlara yaklaşmasını sağladı.

Cüveyriye ile Evlilik

Esirler arasında Hâris b. Ebî Dırâr’ın kızı Cüveyriye vardı. Cüveyriye, kendisini esaretten kurtarmak için Hz. Peygamber’e geldi ve kitâbet (bedel karşılığı özgürlük) anlaşmasına yardım istedi. Hz. Peygamber ona hem özgürlüğünün bedelini ödemeyi hem de evlenmeyi teklif etti; Cüveyriye kabul etti. Bunun üzerine sahabe, “Mustalık Hz. Peygamber’in akrabaları oldu” diyerek elindeki esirleri serbest bıraktı; yüz aile özgür kaldı. Hz. Âişe, “Kavmine Cüveyriye’den daha bereketli bir kadın görmedim” demiştir (Ebû Dâvûd, Itk). Bu evlilik, yüzlerce kişinin özgürlüğüne vesile oldu.

Abdullah b. Übey ve Münâfikûn Suresi

Seferin dönüşünde su kuyusunda bir Muhacir ile Ensâr arasında kavga çıkınca Abdullah b. Übey “Medine’ye dönersek güçlüler zayıfları oradan çıkaracak” ve “Bunlara infak etmeyin ki dağılsınlar” dedi. Zeyd b. Erkam bu sözleri duyup Hz. Peygamber’e iletti; Abdullah inkâr etti. Sonra Münâfikûn suresi inerek Zeyd’in doğru söylediğini bildirdi (Buhârî, Tefsir; Tirmizî, Tefsir). Abdullah’ın oğlu Abdullah b. Abdullah, babasını öldürme niyetini gösterince Hz. Peygamber ona “Babana iyi davran” dedi. Bu bölüm Zeyd b. Erkam yazısında ayrıntılıdır.

İfk (İftira) Hadisesi

Dönüş yolunda Hz. Âişe, gerdanlığını arayıp ordudan geri kalınca Safvân b. Muattal es-Sülemî ona rastladı ve devesine bindirip orduya getirdi. Abdullah b. Übey ve bazı kişiler bu olayı iftiraya dönüştürdü. Bir ay boyunca vahiy gelmedi; Hz. Âişe annesinin evine çekildi. Sonunda Nûr suresinin 11-20. ayetleri inerek Hz. Âişe’nin masum olduğunu bildirdi (Buhârî, Megâzî; Müslim, Tevbe). İftiracılara had cezası uygulandı. Bu olay, söz ve iffet konularında İslam toplumunun ilkelerini şekillendirdi ve iftira, dedikodu ve zan yasağının Kur’an’daki en güçlü örneği oldu. Ayrıntılar Berâ b. Âzib gibi hadis ravilerinin rivayetleri arasında da zikredilir.

Müreysî’ seferinde sahabenin gösterdiği ahlak da dikkat çekicidir: Hişâm b. Subâbe’nin yanlışlıkla öldürülmesi sonrasında diyet ödendi; Müslümanlar kararlarında adaleti gözetti. Esirlere karşı muamelede Hz. Peygamber’in evlilik yoluyla bir kabilenin hürriyetine vesile olması, savaş sonrası gönül alma yönteminin güzel bir örneğidir. Mustalık kabilesi sonrasında Müslüman oldu ve Hz. Peygamber’e bağlandı.

İfk olayında Hz. Peygamber’in tutumu da ahlaki bir örnektir: Önce vahyi bekledi, acele hüküm vermedi, çevresindekilere danıştı ve aile içinde sabırla davrandı. Hz. Âişe’nin ailesi ve Ebû Bekir’in infakı kesme kararı, Nûr 24/22 ayetiyle düzeltildi: “Sizden fazilet ve servet sahibi olanlar, yakınlara, yoksullara ve Allah yolunda hicret edenlere vermeyeceklerine yemin etmesinler; bağışlasınlar. Allah’ın sizi bağışlamasını sevmez misiniz?” Ebû Bekir bunun üzerine Mistah’a yardıma devam etti. Bu olay, öfke anında bile bağışlamanın teşvik edildiğini gösterir.

Seferin siyasi sonucu olarak Mustalık kabilesi Müslümanların müttefiki oldu. Cüveyriye’nin kabilesi için kefil olması, Hâris b. Ebî Dırâr’ın da Müslüman olmasını sağladı. Hâris, kızını fidye ile kurtarmaya gelirken develerinden ikisini sakladı; Hz. Peygamber bunu vahiyle bildirince Hâris Müslüman oldu (İbn Hişâm). Bu olay, Hz. Peygamber’in peygamberliğine duyulan inancı güçlendiren bir delil olarak anılır.

Sonuçları

Müreysî’ seferinin sonunda Mustalık Medine’ye yaklaşıp Müslümanlarla anlaştı. Seferin siyasi sonucu, Hendek’ten önceki dönemde Müslümanların çevre kabilelerle ilişkisini güçlendirmesi oldu. Seferin önemli dersleri, esirlere muamele, evlilik yoluyla barış ve münafıklarla başa çıkma konularındadır. Önceki sefer için Zâtürrikâ Gazvesi, sonraki gelişmeler için Hendek Gazvesi yazısına bakılabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Benî Mustalık Gazvesi ne zaman oldu?

Hicrî 5 veya 6. yılın Şaban ayında, Mekke ile Medine arasındaki Müreysî’ kuyusu başında yapılmıştır.

Neden yapıldı?

Hâris b. Ebî Dırâr liderliğindeki Huzâa’nın Mustalık kolunun Müslümanlara saldırmak için ordu topladığı haberi üzerine.

Cüveyriye kimdir?

Hâris b. Ebî Dırâr’ın kızı, savaşta esir düşen ve Hz. Peygamber’le evlenen, bu evlilik üzerine Mustalık esirlerinin serbest bırakıldığı hanımıdır.

İfk hadisesi nedir?

Dönüş yolunda Hz. Âişe’nin geride kalmasından kaynaklanan ve münafıkların yaydığı iftira olayıdır; Nûr suresindeki ayetlerle Âişe aklanmıştır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 1 Mayıs 2026 · Kaynaklar: Kur'an-ı Kerîm, Nûr 24/11-20; Münâfikûn 63/7-8; Buhârî, Megâzî; Şehâdât; Tefsir; Müslim, Tevbe; İbn Hişâm, es-Sîre; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Müreysî' Gazvesi" md.

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →