Benî Nadîr Gazvesi: Nedenleri, Seyri ve Sonuçları

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Arka Plan
Diyet Yardımı ve Suikast İddiası
Ültimatom ve Kuşatma

Benî Nadîr Gazvesi, Hicrî 4. yılın Rebîülevvel ayında Medine’deki Yahudi kabilelerinden Nadîr’in, Hz. Peygamber’e yönelik suikast girişimi iddiası ve antlaşma ihlali sebebiyle kuşatılıp Medine’den sürülmesiyle sonuçlanan olaydır. Haşr suresi bu olay üzerine inmiştir.

Arka Plan

Nadîr, Medine’nin güneyinde kalelerde yaşayan, hurma bahçelerine sahip varlıklı bir Yahudi kabilesiydi. Medine Vesikası’na taraf olmuş, Uhud sonrasında Kureyş’e sempati beslemiş ve Müslümanlara karşı gizli temas kurmuştu. Uhud’dan sonra Bi’r-i Maûne olayı yaşandı; Amr b. Ümeyye ed-Damrî, dönüşte Âmir kabilesine mensup iki kişiyi (Hz. Peygamber’in himayesinde olduklarını bilmeden) öldürdü. Bu kişilerin diyeti Medine Vesikası gereği Müslümanlarla müttefik kabilelerin ortak katkısıyla ödenecekti. Bi’r-i Maûne olayı için Kurrâ Sahabîler yazısına bakılabilir.

Diyet Yardımı ve Suikast İddiası

Hz. Peygamber, bir grup sahabeyle (Ebû Bekir, Ömer, Ali ve diğerleri) Nadîr yurduna giderek diyete katkı istedi. Nadîr “Elbette, otur, yardım edelim” dedi; Hz. Peygamber bir evin duvarına yaslandı. Yahudilerin başka bir kişi aracılığıyla damdan değirmen taşı atarak onu öldürmeye karar verdikleri rivayet edilir (İbn Hişâm). Hz. Peygamber’e Cebrâil vahiyle haber verdi; Peygamber hemen kalktı ve Medine’ye döndü. Olayın ayrıntıları ve hadiselerin sıhhati hakkında kaynaklarda farklar vardır; bazı çağdaş araştırmacılar suikast girişimi anlatısının siyasi gerekçelendirme amacı taşıdığını tartışır. Tarafsız anlatımda her iki yorum da belirtilmelidir.

Ültimatom ve Kuşatma

Hz. Peygamber, Muhammed b. Mesleme aracılığıyla Nadîr’e on gün içinde Medine’den çıkmalarını bildirdi. Abdullah b. Übey, kendilerine yardım edeceğini söyleyip direnmelerini sağladı; fakat yardım gelmedi. Müslümanlar kaleleri kuşattı. Bu kuşatmada hurma ağaçlarının bir kısmı kesilip yakıldı; Haşr 59/5 bu uygulamanın Allah’ın izniyle yapıldığını bildirir. Kuşatma altı ile on beş gün arasında sürdü.

Sürgün ve Fey Malları

Nadîr, hükme razı olarak develerin taşıyabileceği eşyayla Medine’den ayrıldı; evlerinin kapılarını söküp taşıdıkları rivayet edilir. Bir kısmı Hayber’e, bir kısmı Şam’a gitti. Bıraktıkları arazi, kale ve silahlar savaşsız ele geçtiği için fey kabul edildi (Haşr 59/6-7). Hz. Peygamber fey gelirini, Muhacirlere ve ihtiyaç sahibi iki Ensârî’ye (Ebû Dücâne ve Sehl b. Huneyf) verdi; Ensâr’ın çoğunluğuna dağıtmadı. Ensâr buna razı oldu. Bu uygulama Haşr 59/9’daki Ensâr’ın ithâr (başkalarını kendine tercih) ahlakına karşılık gelen bir tavırdır. Ebû Dücâne için Ebû Dücâne’nin Örnek Davranışları yazısına bakılabilir.

Haşr Suresi

Haşr suresi, Nadîr olayını anlatır: “Kitap ehlinden inkâr edenleri ilk toplanışta (haşr) yurtlarından çıkaran O’dur” (59/2). Sure, Allah’ın gücünü, fey hükümlerini, Muhacir ve Ensâr’ın faziletini, münafıkların Yahudilerle ilişkisini ve Allah’ın isimlerini içerir. İbn Abbâs sureyi “Nadîr suresi” olarak adlandırırdı (Buhârî, Tefsir). Sure, Allah’ın en güzel isimlerinin geçtiği son üç ayetle okunur.

Nadîr olayının fıkhî mirası, fey ve ganimet ayrımının temelidir. Savaşla alınan mallar ganimet, savaşsız teslim alınan mallar fey sayıldı; ganimetin beşte biri ayrılırken fey ise Allah’a, Resûlü’ne, yakınlarına, yetimlere, yoksullara ve yolculara ait kabul edildi (Haşr 59/7). Bu ayet, İslam devletlerinin kamu gelirleri sisteminin temel dayanağı hâline geldi. Hz. Ömer döneminde Irak ve Şam arazileri bu ayetin ruhuna göre vakıf statüsünde bırakıldı.

Kuşatma sırasında ağaçların kesilmesine dair Haşr 59/5 ayeti, savaşta ağaç kesmenin yasak olduğuna dair genel ilke ile çelişir gibi görünür; fakat âlimler bunu, düşmanı zayıflatmak amaçlı özel ve zorunlu bir istisna olarak açıklar. Ayet “Hurma ağaçlarından kestiğiniz veya kökleri üzerinde bıraktığınız her şey Allah’ın izniyledir; fasıkları rüsva etmek içindir” diyerek uygulamanın gerekçesini sunar. Sahabenin bu konudaki tereddüdü ve ayetin onları rahatlatması rivayet edilir. Hz. Ebû Bekir’in sonraki talimatları ise genel yasağa dayanır.

Nadîr’in Hayber’e yerleşmesi, Hendek’te Ahzâb ittifakının kurulmasında rol oynadı; Huyey b. Ahtab ve Sellâm b. Ebi’l-Hukayk, Kureyş’i ve Gatafan’ı Medine’ye karşı birleştirdi. Böylece Nadîr olayı, Hendek Savaşı’na giden zincirin önemli bir halkasıdır. Hz. Peygamber’in diplomasi ve güvenlik politikasının gelişimini anlamak için bu halka dikkatle incelenmelidir. Hendek’in devamı için Hendek Gazvesi yazısı okunabilir.

Sonuçları ve Hukuki Boyutu

Nadîr’in sürülmesi, Medine’nin güvenliğini artırdı; ancak Hayber’e yerleşen Nadîr ileri gelenlerinin Ahzâb ittifakını kışkırtması sonraki gelişmelerin sebebi oldu. Fey hükümleri sonraki İslam devletlerinin kamu mülkiyeti sisteminin temelini oluşturdu. Savaşın ardından gelen olaylar için Benî Kurayza Gazvesi yazısına bakılabilir; Kaynuka olayı için Benî Kaynuka Gazvesi yazısı okunabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Benî Nadîr Gazvesi ne zaman oldu?

Hicrî 4. yılın Rebîülevvel ayında (Ağustos 625), Uhud’dan sonra Medine yakınlarında yapılmıştır.

Nedeni nedir?

Hz. Peygamber’in Âmir kabilesine ait iki kişinin diyetine yardım istemesi sırasında suikast girişimi iddiası ve antlaşmanın ihlali.

Sonuçta ne oldu?

Yaklaşık altı ile on beş gün süren kuşatma sonunda Nadîr, silah dışında taşıyabildikleri eşyalarla Medine’den ayrıldı.

Haşr suresi neyle ilgilidir?

Sure Benî Nadîr’in sürülmesi ve fey malının paylaşımı bağlamında inmiştir; İbn Abbas sureye “Benî Nadîr suresi” derdi.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 23 Ağustos 2026 · Kaynaklar: Kur'an-ı Kerîm, Haşr 59/2-17; Buhârî, Megâzî; Tefsir; İbn Hişâm, es-Sîre; Taberî, Târîh; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Benî Nadîr" md.

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →