Kurrâ Sahabiler Kimdir? Kur’an’ı Ezberleyen Sahabiler

Kurrâ sahabîler, Kur’an’ı ezbere okuyup başkalarına öğreten sahabîlerdir. Hz. Peygamber döneminde Kur’an öğretiminin taşıyıcısı olan bu topluluk, Bi’r-i Maûne ve Yemâme’de verdikleri şehitlerle de tarihe geçmiş; Kur’an’ın yazıya geçirilip toplanması sürecini hızlandırmıştır.

Kurrâ Kimdir?

“Kurrâ”, okuyucular anlamına gelen “kâri'” kelimesinin çoğuludur. Sahabe döneminde Kur’an’ı ezberleyip öğretenler, ayrıca ilim ve takva yönüyle öne çıkanlar için kullanılmıştır. Bu kişiler genellikle Suffe ehli ve Ensâr’ın genç hâfızları arasından çıkmıştır. Hz. Peygamber, Kur’an’ı birkaç kişiden öğrenmeyi tavsiye etmiştir: “Kur’an’ı dört kişiden alın: Abdullah b. Mes’ûd, Sâlim, Muâz b. Cebel ve Übey b. Kâ’b” (Buhârî, Menâkıb; Müslim, Fezâilü’s-sahâbe). Bu listede iki Ensârî bulunması, Medineli Müslümanların Kur’an öğretimindeki rolünü gösterir. Ensâr’ın yapısı için Ensâr Kimdir? yazısına bakılabilir.

Kur’an’ı Toplayan Ensârîler

Enes b. Mâlik’in rivayetine göre Hz. Peygamber’in vefatında Kur’an’ı toplayanlar dört kişidir ve hepsi Ensâr’dandır: Übey b. Kâ’b, Muâz b. Cebel, Zeyd b. Sâbit ve Ebû Zeyd (Buhârî, Fezâilü’l-Kur’ân). Burada “toplama”, ezberleme ve yazılı hâle getirme anlamında anlaşılır. Bu dört kişiden Übey b. Kâ’b için Übey b. Kâ’b’ın Rivayetleri, Muâz b. Cebel için Muâz b. Cebel’in Rivayetleri ve Zeyd b. Sâbit için Zeyd b. Sâbit’in Rivayetleri yazılarına bakılabilir.

Bi’r-i Maûne Faciası

Hicrî 4. yılda Necid bölgesinden Âmir b. Mâlik, Hz. Peygamber’den İslam’ı öğretecek kişiler istedi. Hz. Peygamber, Münzir b. Amr komutasında yaklaşık yetmiş kişilik bir grup gönderdi; bunların çoğu Kur’an okuyan Ensâr gençleriydi ve geceleri ibadet ederlerdi. Sulim kabilesine mensup Rı’l, Zekvân ve Usayye grupları bu heyete Bi’r-i Maûne’de saldırdı; heyetin neredeyse tamamı şehit edildi. Hz. Peygamber bu olaydan çok üzüldü ve bir ay boyunca sabah namazında saldırgan kabilelere beddua etti (Buhârî, Megâzî). Hadisenin ayrıntılarında rivayet farkları vardır.

Yemâme Savaşı ve Kur’an’ın Toplanması

Hz. Ebû Bekir döneminde Müseylime’ye karşı yapılan Yemâme Savaşı’nda (Hicrî 12) çok sayıda Kur’an hâfızı şehit düştü. Hz. Ömer, hâfızların azalmasıyla Kur’an’ın bir kısmının kaybolabileceğinden endişe duyarak Hz. Ebû Bekir’e Kur’an’ın bir araya toplanmasını önerdi. Başlangıçta Hz. Ebû Bekir “Hz. Peygamber’in yapmadığı bir şeyi nasıl yapayım?” diye tereddüt etti; sonra ikna oldu. Bu görev için Zeyd b. Sâbit görevlendirildi (Buhârî, Fezâilü’l-Kur’ân). Bu süreçte Huzeyme b. Sâbit’in şahitliği önemli bir yer tutar; bu konu Huzeyme b. Sâbit yazısında anlatılır. Yemâme’de şehit düşen sahabîlerden Sâbit b. Kays ve Ebû Dücâne da anılır.

Kur’an Öğretimi Geleneği

Hz. Peygamber Medine’de Kur’an öğretimini organize etmiş; Mus’ab b. Umeyr’i Akabe biatından sonra Medine’ye göndermiş, Muâz b. Cebel’i Yemen’e, Ubâde b. Sâmit’i Suffe ehli’ne öğretmen olarak görevlendirmiştir. Mescid-i Nebevî’deki Suffe, hem kalacak yeri olmayan Müslümanların hem de ilim talebelerinin buluşma yeriydi. Sahabe, Kur’an’ı on ayet on ayet öğrenip amel ederek ilerlerdi. Bu yöntem, ezber ile uygulamanın birlikte yürütülmesini sağlıyordu.

Hz. Peygamber’in kadınlara da Kur’an öğretimini teşvik ettiği bilinir. Ümmü Varaka bint Abdullah el-Ensâriyye, Kur’an’ı ezberlemiş ve Hz. Peygamber’in izniyle evindeki kadınlara imamlık yapmış, onu şehit sayacağını söylemiştir (Ebû Dâvûd, Salât). Ayrıca Kur’an öğretmenlerinin ücret alması konusu fakihler arasında tartışılmış; Ubâde b. Sâmit’e öğrettiği bir kişinin hediye ettiği yay hakkında Hz. Peygamber’in uyarıda bulunduğu rivayeti (Ebû Dâvûd, Büyû’) bu tartışmanın delillerindendir. Bu rivayetin yorumu fıkıh kaynaklarında farklı değerlendirilir.

Kurrâ sahabîlerin ortak özelliği, Kur’an’ı yalnız ezberlemek değil, ona göre yaşamaya çalışmalarıydı. Abdullah b. Mes’ûd’un “Bizden biri on ayet öğrenince, anlamını ve gereğini öğrenmeden ötesine geçmezdi” sözü bu anlayışı özetler. Bu yaklaşım, bugün Kur’an eğitiminin hem ezber hem anlam hem de uygulama boyutunu birlikte ele alması gerektiğini hatırlatır.

Kurrâ sahabîler, Kur’an’ın bugün elimizde bulunan metnine ulaşmasında zincirin ilk ve en sağlam halkalarını oluşturmuşlardır.

Kıraat Zincirleri

Sahabe kurrâsı, tâbiîne; onlar da sonraki kıraat imamlarına Kur’an’ı aktardı. Medine, Mekke, Basra, Kûfe ve Şam gibi merkezlerde farklı kıraat ekolleri oluştu. Bu ekollerin senet zincirleri Hz. Peygamber’e ulaşır ve içlerinde Übey b. Kâ’b ile Abdullah b. Mes’ûd gibi kurrâ sahabîlerin adı geçer. Bu mirasın korunması, Kur’an’ın sözlü ve yazılı aktarımının birlikte yürütülmesine dayanır. Aynı çevrenin ilmî yönü için Fakih Sahabîler yazısına bakılabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kurrâ ne demektir?

Kurrâ, Kur’an’ı ezbere okuyan ve başkalarına öğreten kişilere verilen addır; sahabe döneminde Kur’an’ı ezberleyen ve öğreten sahabîler için kullanılır.

Bi’r-i Maûne’de ne olmuştur?

Hicrî 4. yılda Hz. Peygamber’in Necid’e gönderdiği yaklaşık yetmiş kurrâ, pusuya düşürülerek şehit edilmiştir.

Yemâme’nin Kur’an’ın toplanmasındaki etkisi nedir?

Yemâme Savaşı’nda çok sayıda hâfızın şehit olması, Hz. Ömer’in endişesiyle Kur’an’ın bir araya toplanmasını gündeme getirmiştir.

Kur’an’ı kimlerden öğrenmek tavsiye edildi?

Hz. Peygamber, Abdullah b. Mes’ûd, Sâlim, Muâz b. Cebel ve Übey b. Kâ’b’dan öğrenilmesini tavsiye etmiştir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Nisan 2026 · Kaynaklar: Buhârî, Fezâilü'l-Kur'ân; Megâzî; Menâkıb; Müslim, Fezâilü's-sahâbe; İbn Sa'd, et-Tabakāt; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Kurrâ" md.

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →