Sâbit b. Kays (r.a.) Kimdir? Hayatı ve Vefatı

Sâbit b. Kays b. Şemmâs, Ensâr’dan Hazrec kolundan, gür sesi ve etkileyici konuşmasıyla “Hatîbü’l-Ensâr” ve “Hatîbü Resûlillâh” lakaplarıyla anılan sahabîdir. Hz. Peygamber’e gelen heyetlere karşılık veren hatip olarak görev yapmış, Hicrî 12’de Yemâme Savaşı’nda şehit olmuştur.

Soyu ve Medine’deki Yeri

Sâbit, Hazrec kabilesinin Hâris b. Hazrec koluna mensuptur. Babası Kays b. Şemmâs, annesi Tayyibe bint Ebî Ubeyd olarak aktarılır. Kaynaklara göre Bedir’de bulunmamış, Uhud’dan itibaren Hz. Peygamber’in bütün gazvelerine katılmıştır. Medine’de güçlü kabile temsilcilerinden biri olarak, Hz. Peygamber’in yanında konuşma yeteneğiyle öne çıkmıştır. Ensâr’ın tarihî arka planı Ensâr Kimdir? Evs ve Hazrec yazısında ele alınıyor.

Hz. Peygamber’in Hatibi

Siyer kaynaklarına göre Hicrî 9. yılda Temîm heyeti Medine’ye geldiğinde kendi hatiplerini ve şairlerini öne sürerek gurur konuşmaları yaptı. Hz. Peygamber, Sâbit b. Kays’a cevap vermesini emretti. Sâbit, Allah’a hamd ve Peygamber’e salâvatla başlayan bir konuşma yaptı; ardından Hassân b. Sâbit de şiir okudu ve heyet bu karşılık karşısında Müslüman oldu (İbn Hişâm, es-Sîre). Bu olay, Sâbit’in Hz. Peygamber’in elçileri karşılamada görevlendirilen kişilerden biri olduğunu gösterir.

Hucurât Suresi 2. Ayeti ve Cennet Müjdesi

“Ey iman edenler! Seslerinizi Peygamber’in sesinden fazla yükseltmeyin; birbirinize bağırdığınız gibi ona bağırmayın…” ayeti (Hucurât 49/2) indiğinde, Sâbit gür sesinin Peygamber’in huzurunda sakıncalı olacağından, ameli boşa gidenlerden olmaktan korktu; evine kapandı ve ağlamaya başladı. Hz. Peygamber onu bulamayınca sordu; durumu öğrenince “Hayır, o cennet ehlindendir” buyurdu (Buhârî, Menâkıb; Müslim, Îmân). Bu rivayet, edep ve sesi kontrol etme konusunda sahabenin hassasiyetini gösterir; aynı zamanda Allah’a karşı korkunun iyi niyetle birleşebileceğini anlatır.

Hul’ Hadisi

Buhârî’nin Talâk bölümünde Sâbit b. Kays’ın hanımının Hz. Peygamber’e gelip “Ben onun ahlak ve dininden şikâyetçi değilim; fakat İslam’da nankörlük etmekten (küfran) korkuyorum” demesi anlatılır. Hz. Peygamber “Ona bahçesini geri verir misin?” diye sordu; kadın kabul edince Sâbit’e “Bahçeyi al ve onu bir talakla boşa” buyurdu. Kadının adı kaynaklarda Cemîle bint Übey veya Habîbe bint Sehl olarak farklı geçer. Fıkıhta hul’ (karşılıklı anlaşarak boşanma) bahsinin temel delili bu hadistir.

Yemâme Savaşı ve Şehadeti

Hz. Ebû Bekir döneminde Müseylime ile yapılan Yemâme Savaşı’nda Müslümanlar önce geri çekildi. Rivayete göre Sâbit b. Kays ve Sâlim Mevlâ Ebû Huzeyfe, “Biz Hz. Peygamber’in zamanında böyle savaşmazdık” diyerek sebat etti. Sâbit’in hanut sürünüp kefen giydiği, bir çukur kazıp bacaklarına kadar gömüldüğü ve ölünceye dek çarpıştığı aktarılır. Bu savaşta çok sayıda Kur’an hâfızının şehit olması, daha sonra Kur’an’ın toplanmasını gündeme getirdi; konu Kurrâ Sahabîler yazısında ayrıntılandırılıyor.

Vasiyet Rüyası Rivayeti

Kaynaklarda, Sâbit’in şehit olduktan sonra bir Müslüman’a rüyada görünüp zırhının bir kişide kaldığını, borcu olduğunu ve köle azat etme vasiyeti bulunduğunu söylediği anlatılır. Rivayet daha sonra Ebû Bekir’e iletilmiş, vasiyet yerine getirilmiştir. Hadis ilmi açısından bu rivayetin senedi tartışmalıdır; bu yüzden olay bir delil değil, kıssa olarak aktarılır.

Hucurât suresinin başındaki edep ayetlerinin Temîm heyeti olayıyla birlikte anıldığı kaynaklarda aktarılır: heyet üyeleri Hz. Peygamber’in odaları önünde yüksek sesle seslenmiş, bunun üzerine “Odaların arkasından sana bağıranların çoğu akıl erdirmezler” ayeti (Hucurât 49/4) inmiştir. Sâbit’in hitabeti ile Temîm heyetinin kabile gururu arasındaki zıtlık, Hz. Peygamber döneminde sözün ahlak ve edep ile birleşmesinin önemini gösterir. İbn Hişâm bu bölümü Hicrî 9. yılda, elçiler yılında anlatır; tarih ve ayrıntılar kaynaklara göre küçük farklılıklar gösterebilir.

Sâbit’in hayatı, tarih kaynaklarında kısa kayıtlarla verilse de, Medine toplumunun iki büyük kabilesi arasındaki Buâs savaşı sonrası barışın kurulduğu bir ortamda yetişmiş olmasıyla da önemlidir. Hazrec’in öncü simalarından biri olarak, Hz. Peygamber’in vefatından sonra Müslümanları birlikte hareket etmeye çağıran sahabeler arasında yer aldığı kabul edilir. Yemâme’de şehit düşmesi, hem Ensâr’ın hem de Müslümanların büyük bir kaybı olmuş, ardından gelen Kur’an’ı toplama çalışmasının sebeplerinden birini oluşturmuştur.

Hz. Peygamber’in Övgüsü ve Mirası

Sâbit hakkında “Ne güzel adamdır Sâbit b. Kays” şeklinde Hz. Peygamber’in övgüsü rivayet edilir; bu rivayetin kaynağı konusunda hadis âlimleri temkinli davranır. Sâbit’in hayatı, Ensâr’ın Hz. Peygamber’in yanında nasıl bir rol üstlendiğini gösterir: savaşta kılıç, diplomaside dil. Örnek alınacak yönleri Sâbit b. Kays: Faziletleri ve Örnek Davranışları yazısında, rivayetleri Sâbit b. Kays’ın Rivayetleri yazısında yer alır. Çağdaşı olan Huzeyme b. Sâbit hakkında da bilgi bulunabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Sâbit b. Kays kimdir?

Ensâr’ın Hazrec kolundan gelen, gür sesi ve etkileyici hitabetiyle “Hatîbü’l-Ensâr” ve “Resûlullah’ın hatibi” lakaplarıyla anılan, Yemâme Savaşı’nda şehit olan sahabîdir.

Hucurât 2. ayeti inince ne yaptı?

“Seslerinizi Peygamber’in sesinden fazla yükseltmeyin” ayeti inince kendisinin gür sesli olması sebebiyle amellerinin boşa gideceğinden korkup evine kapanmış, Hz. Peygamber de ona cennetlik olduğunu müjdelemiştir.

Hul’ hadisi neden önemlidir?

Sâbit’in hanımının Hz. Peygamber’e başvurmasını anlatan hadis, karı kocanın anlaşmasıyla boşanmanın, yani hul’ün, fıkıhtaki temel delillerinden biridir.

Yemâme’deki şehadeti nasıl anlatılır?

Rivayete göre Sâbit ve Sâlim Mevlâ Ebû Huzeyfe, Müslümanların dağılmasına karşı kefen giyerek sebat etmiş ve şehit olmuştur.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 13 Ekim 2026 · Kaynaklar: Buhârî, Menâkıb; Tefsir; Talâk; Müslim, Îmân; İbn Hişâm, es-Sîre; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Sâbit b. Kays" md.

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →