Sâbit b. Kays: Hakkındaki Hadisler ve Rivayet Mirası

Sâbit b. Kays’ın kendi rivayet ettiği hadis sayısı çok azdır; onun hadis mirası daha çok hakkında Enes b. Mâlik, İbn Abbâs ve Ebû Hüreyre’nin naklettiği rivayetlerle bilinir. Cennet müjdesi, hul’ hadisi ve “ne güzel adam” övgüsü, bu rivayetlerin ana başlıklarını oluşturur.

Rivayet Sayısı ve Durumu

Sâbit b. Kays, Hicrî 12’de Yemâme’de şehit düştüğü için hadis rivayetine fazla fırsat bulamamış; Hz. Peygamber’in hatibi olarak sözlü ifade yönüyle öne çıkmıştır. Kütüb-i Sitte’de adının geçtiği hadislerin büyük bölümü, onun hakkında anlatılan olaylarla ilgilidir. Bu durum, sahabe arasında rivayet sayısının yaş, ömür ve görev yoğunluğuna göre farklılaştığını gösterir. Hayatı için Sâbit b. Kays’ın hayatı yazısına bakılabilir.

Cennet Müjdesi Hadisi: Enes’in Rivayeti

Buhârî’nin Menâkıb ve Tefsir bölümlerinde, Müslim’in Îmân bölümünde Enes b. Mâlik’ten şu hadis aktarılır: Hucurât 49/2. ayet inince Sâbit b. Kays evinde oturup “Ben cehennemlikteyim” diyerek Hz. Peygamber’in yanına gelmedi. Hz. Peygamber onun durumunu sordu; bir kişi gidip Sâbit’i kapısı kapalı ve başı önünde buldu. Sâbit “Sesim Peygamber’in sesinden yüksektir; amelim boşa gitti, cehennemlik oldum” dedi. Haber Hz. Peygamber’e iletilince “Hayır, git ona söyle: Sen cehennemlik değilsin, cennetliksin” buyurdu. Hadiste geçen kişinin adı Müslim’de Sa’d b. Muâz olarak anılır; ancak Sa’d’ın daha önce vefat etmiş olması nedeniyle âlimler bunu Sa’d b. Ubâde şeklinde düzeltir. Bu ayrıntı, hadis tenkidinde ravi hatalarının nasıl ele alındığını gösterir.

Hul’ Hadisi: İbn Abbâs’ın Rivayeti

Buhârî’nin Talâk bölümünde İbn Abbâs’tan rivayet edilen hadise göre Sâbit b. Kays’ın hanımı Hz. Peygamber’e gelip “Ey Allah’ın Resûlü, Sâbit’in ahlakından ve dininden şikâyetim yok; ancak İslam’da nankörlük etmekten korkuyorum” dedi. Hz. Peygamber “Bahçesini ona geri verir misin?” diye sordu; kadın “Evet” dedi. Hz. Peygamber Sâbit’e “Bahçeyi kabul et ve onu bir talakla boşa” buyurdu. Bu hadis, fıkıhta hul’ (bedel karşılığı boşanma) konusunun temelidir: Hanefîler bu uygulamayı kesin boşanma (ba’în) sayar, bu da boşanma sonrası nikâh yenilenebileceğini gösterir. Kadının adı farklı rivayetlerde Cemîle veya Habîbe diye geçer; bu ayrım isnat farklarından kaynaklanır.

“Ne Güzel Adam” Övgüsü

Tirmizî’nin Menâkıb bölümünde Ebû Hüreyre’den rivayetle Hz. Peygamber bir menzilde konakladığında “Ne güzel adam Ebû Bekir, ne güzel adam Ömer, ne güzel adam Ebû Ubeyde, ne güzel adam Üseyd b. Hudayr, ne güzel adam Sâbit b. Kays, ne güzel adam Muâz b. Cebel, ne güzel adam Muâz b. Amr b. Cemûh…” diye saydı. Hadis hasen kabul edilir. Bu listenin içinde Ensâr’dan birçok isim bulunması, Hz. Peygamber’in sahabîleri tek tek tanıyıp takdir ettiğini gösterir. Bu bölümdeki isimlerin rivayetleri için Üseyd b. Hudayr ve Muâz b. Cebel yazılarına bakılabilir.

Yemâme’deki Vasiyet Rüyası

Hâkim’in Müstedrek’inde ve Taberânî’de yer alan rivayete göre Sâbit şehit olduktan sonra Müslümanlardan birine rüyada görünüp zırhını bir Müslümanın aldığını, borcu olduğunu ve köle azat vasiyetinin bulunduğunu söyledi. Rüyayı gören kişi durumu Ebû Bekir’e anlattı; zırh bulundu ve vasiyet yerine getirildi. Hadis âlimleri, rüyanın hükmî delil sayılmaması gerektiğini, ancak sahabenin vasiyetleri bu tür olaylara dayanarak onaylamasında sakınca görmediklerini belirtir. Bu nedenle rivayet, hükme değil ibrete dayanır.

Sâbit’in hatipliği, hadis kaynaklarında doğrudan bir rivayet olarak değil, Temîm heyeti olayıyla ilgili siyer anlatılarında yer alır. Hz. Peygamber’in huzurunda yapılan konuşmanın Allah’a hamd, Peygamber’e salâvat ve müminlere öğütle başladığı aktarılır. Bu bilgi, ilk dönemde hitabetin dinî ve siyasi hayattaki yerini gösterir. Hadis âlimleri, bu tür rivayetleri “siyer rivayeti” kategorisinde değerlendirir; hükmî delil olarak kullanmaz ancak tarihî bağlam için kabul eder.

Rivayet ilminde Sâbit b. Kays örneği, bir sahabînin hadis sayısı az olsa da topluma etkisinin büyük olabileceğini gösterir. Hz. Peygamber’in Sâbit’e verdiği cennet müjdesi, sonradan Yemâme’de gösterdiği sebatla pekişmiştir. Aynı şekilde ayet nüzulüyle ilişkili bir olayın kahramanı olması, onun rivayetlerinin tefsir kitaplarında da yer almasını sağlamıştır. Hucurât suresinin tefsiri yapılırken Sâbit’in hikâyesi hemen her tefsirde anılır.

Talebeleri ve Rivayet Zinciri

Sâbit’ten rivayet edenler arasında oğulları Muhammed ve Kays ile Enes b. Mâlik anılır. Hâkim ve diğer müelliflerin kitaplarında bu rivayetler yer alır. Sâbit’in hatiplik yönüne dair rivayetler ise tarih kitaplarında Temîm heyeti olayında bulunur. Aynı kuşaktan Huzeyme b. Sâbit ve Ebû Katâde yazıları, Ensâr’ın sınırlı rivayetli ancak tarihî rolü büyük sahabîlerini anlamak için faydalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Sâbit b. Kays’ın rivayet ettiği hadis var mı?

Kaynaklarda kendisinden rivayet edilen hadis sayısı çok azdır; daha çok hakkında Enes b. Mâlik, İbn Abbâs ve Ebû Hüreyre gibi sahabîlerin nakilleri bilinir.

En bilinen rivayet hangisidir?

Hucurât 49/2. ayet sonrası evine kapanması ve Hz. Peygamber’in ona cennet müjdesi vermesidir; Enes’ten rivayet edilir.

Hul’ hadisi kimden rivayet edilir?

Sâbit b. Kays’ın hanımının başvurusunu anlatan hadis, İbn Abbâs’ın rivayetiyle Buhârî’de yer alır.

Vasiyet rüyası sahih midir?

Hâkim ve Taberânî gibi kaynaklarda yer alır; senedi tartışmalı kabul edildiğinden kıssa olarak değerlendirilir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 14 Temmuz 2026 · Kaynaklar: Buhârî, Talâk; Menâkıb; Tefsir; Müslim, Îmân; Tirmizî, Menâkıb; Hâkim, el-Müstedrek; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Sâbit b. Kays" md.

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →