Ebû Eyyûb el-Ensârî: Rivayet Ettiği Hadisler ve İlmî Mirası

Ebû Eyyûb el-Ensârî (Hâlid b. Zeyd), Hazrec’in Neccâr kolundan, Hz. Peygamber’in Hicret sonrası evinde ağırladığı, Bedir dâhil bütün gazvelere katılan, yüz elli hadis rivayet ettiği belirtilen ve İstanbul kuşatması sırasında vefat eden sahabîdir. Medine’de ev sahipliği ve İstanbul’daki mezarıyla anılan Ebû Eyyûb, hadis ilmi ve cihad ahlakı bakımından örnek bir isimdir.

Hz. Peygamber’in Ev Sahibi

Hz. Peygamber Medine’ye geldiğinde devesi Neccâr oğullarının mahallesinde Ebû Eyyûb’un evinin önünde çöktü. Ebû Eyyûb eşyaları evine taşıdı ve Hz. Peygamber’i ağırladı. Evin iki katlı olması sebebiyle Ebû Eyyûb üst katı önerdi; Hz. Peygamber alt katın ziyaretçi için daha uygun olduğunu söyleyince alt katta kaldı. Bir gece Ebû Eyyûb ve eşi, Peygamber’in başı üzerinde yürümekten çekinerek tavandan bir su kabı döküldüğünde çok üzüldüler; ertesi gün Hz. Peygamber’i üst kata çıkarmayı başardılar (İbn Hişâm). Yaklaşık yedi ay boyunca Hz. Peygamber onun evinde kaldı; Mescid-i Nebevî tamamlanınca yanındaki odalara taşındı. Ebû Eyyûb’un gösterdiği saygı ve ikram, Ensâr’ın Hz. Peygamber’e olan sevgisinin simgesi olmuştur. Ensâr’ın genel yapısı için Ensâr Kimdir? yazısı okunabilir.

Önemli Rivayetleri

Ebû Eyyûb’dan Müslim’in Sıyâm bölümünde şu hadis rivayet edilir: “Kim Ramazan‘ı oruçla geçirir, sonra Şevval’den altı gün oruç tutarsa sanki bir yıl oruç tutmuş gibi olur.” Buhârî ve Müslim’in Salât ve Tahâret bölümlerinde ise “Büyük abdest bozarken kıbleye dönmeyin ve arkanızı dönmeyin; doğuya veya batıya yönelin” hadisi onun rivayetiyle yer alır. Ayrıca “Bir müslümanın kardeşiyle üç günden fazla küs kalması helal değildir; karşılaştıklarında biri bu yana biri öbür yana döner; ikisinin hayırlısı selama önce başlayandır” hadisi (Buhârî, Edeb; Müslim, Birr) Ebû Eyyûb’dan gelir. “Kim sabah ve akşam on kere ‘Lâ ilâhe illâllâhü vahdehû lâ şerîke leh…’ derse İsmailoğullarından dört köle azat etmiş gibi olur” hadisi de (Buhârî, Daavât) onun rivayetidir.

Gazveler ve Cihad Aşkı

Ebû Eyyûb, Akabe, Bedir, Uhud, Hendek ve sonraki bütün gazvelerde Hz. Peygamber’le birlikte bulundu. Hz. Peygamber’in vefatından sonra da fetih seferlerine katıldı; Hz. Ali’nin yanında Cemel, Sıffîn ve Nehrevân’da yer aldığı rivayet edilir. Hayatının sonlarına kadar cihada çıkmaya devam etmesi, onun “Seferlerden geri kalmam; Allah ‘Ey iman edenler, hafif ve ağır olarak savaşa çıkın’ buyurdu” (Tevbe 41) dediği aktarılır.

İstanbul Kuşatması ve Vefatı

Muâviye’nin oğlu Yezîd komutasında Hicrî 49-52 yılları arasında gerçekleştirilen İstanbul seferine yaşlı Ebû Eyyûb de katıldı. Kuşatma sırasında hastalanarak vefat etti; son isteği olarak cenazesinin düşman toprağının içlerine götürülüp oraya defnedilmesini vasiyet etti. Mezarı, daha sonra Fâtih Sultan Mehmed zamanında Akşemseddin tarafından bulunduğuna dair rivayetler vardır. Bu menkıbe tarihî kaynaklarda farklı ayrıntılarla anlatılır; Eyüp Sultan Türbesi İstanbul’un manevî merkezlerinden biri hâline gelmiştir. Hz. Peygamber’in “Konstantiniyye’yi fetheden ordu ne güzeldir” hadisi ise farklı ravilerden aktarılır; Ebû Eyyûb’un bu seferine katılımı, hadisle ilişkilendirilir.

Ebû Eyyûb’un ev sahipliği, hicretin ilk aylarına ait siyer anlatılarının en sıcak bölümlerinden biridir. Hz. Peygamber evinde kaldığı günlerde Ebû Eyyûb ve eşi her gün yemek hazırlar, Peygamber’in yediğinden arta kalanı yer ve parmak izini arardı. Bu sevgi gösterisi, Medine halkının ve sahabenin Hz. Peygamber’e duyduğu saygıyı yansıtır. Daha sonra Hz. Peygamber’in evinden ayrılıp Mescid’in yanındaki odalara taşınması, Ebû Eyyûb için bir ayrılık acısı olmuş; fakat komşuluk ve yakınlık sürmüştür. Mescid-i Nebevî’nin inşası bu ilk aylara denk gelir.

Ebû Eyyûb, Hz. Peygamber’in vefatından sonra Medine’de ve cihat sahalarında yaşamını sürdürdü. Hz. Ali’nin halifeliğinde Medine valisi olduğu, daha sonra Hz. Ali ile birlikte Irak’a geçtiği rivayet edilir. Muâviye devrinde ise İstanbul seferine yaşlılığına rağmen katılması, onun cihada olan bağlılığını gösterir. Ebû Eyyûb’un hayatı ve rivayetleri için Neccâr oğullarının diğer sahabîleri olan Ebû Talha ile birlikte okunması faydalıdır; zira her ikisi de Hz. Peygamber’e yakın hizmet vermiş Ensâr’dandır.

Talebeleri

Ebû Eyyûb’dan Abdullah b. Abbâs, Berâ b. Âzib, Zeyd b. Hâlid, Ebû Umâme, Atâ b. Yesâr ve Ebü’l-Hayr Mersed b. Abdullah gibi isimler hadis aldı. Medine’de ilim halkası kurduğu, sonra Şam ve Mısır’a gidenlerin de ondan ilim aldığı bilinir. Aynı dönemin Ensârî muhaddisi Berâ b. Âzib ve Abdullah b. Zeyd ile birlikte incelenmesi faydalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Ebû Eyyûb el-Ensârî kimdir?

Hâlid b. Zeyd, Hazrec’in Neccâr kolundan, Hz. Peygamber’in Medine’ye hicretinde evinde ağırladığı, bütün gazvelere katılan ve İstanbul kuşatmasında vefat eden sahabîdir.

Kaç hadis rivayet etmiştir?

Kaynaklarda yüz elli hadis rivayet ettiği belirtilir.

En bilinen hadisi nedir?

Ramazan orucunun ardından Şevval’den altı gün tutmanın bir yıl oruç tutmak gibi olduğunu bildiren hadis onun rivayetiyle bilinir.

Mezarı nerededir?

İstanbul’da Haliç kıyısında, Eyüp Sultan Camii yakınındadır; sonraki dönemlerde adı çevreye verilmiştir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 9 Mayıs 2026 · Kaynaklar: Buhârî, Salât; Edeb; Daavât; Müslim, Sıyâm; Tahâret; İbn Hişâm, es-Sîre; İbn Sa'd, et-Tabakāt; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Ebû Eyyûb el-Ensârî" md.

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →