Abdullah b. Zeyd: Ezan Rüyası ve Rivayetleri

Abdullah b. Zeyd b. Abdürabbih, Hazrec’in Hâris b. Hazrec kolundan, ezanın şekillenmesine vesile olan rüyayı gören Ensârî sahabîdir. İkinci Akabe biatına ve Bedir’e katılmış; ezan rüyası dışında rivayeti çok azdır. Hz. Peygamber onun rüyasını hak sayıp Bilâl’e okutmuştur.

Hayatı

Abdullah b. Zeyd, Medine’de ilk Müslümanlardan biridir. İkinci Akabe biatında bulunduğu, Bedir ve sonraki gazvelerde Hz. Peygamber’le birlikte olduğu aktarılır. Hz. Peygamber’in Hicretten sonraki ilk yıllarında namaz vakitlerinin duyurulması konusunda sahabenin görüşünü aldığı sırada rüyası ona şöhret kazandırdı. Ensâr’ın yapısı için Ensâr Kimdir? yazısına bakılabilir.

Namaz Vakitlerini Duyurma Arayışı

Ebû Dâvûd’un Salât bölümünde aktarıldığına göre Medine’de Müslümanlar toplanıp namaz vakitlerini beklerlerdi. Hz. Peygamber, vakitlerin duyurulması için sahabeyle istişare etti. Kimi “Hıristiyanlar gibi nâkus (çan)”, kimi “Yahudiler gibi boru” önerdi; Hz. Ömer “Bir adam gönderip namaz vaktini ilan etsin” dedi. Hz. Peygamber nâkus yapılmasına karar vermişti ki, Abdullah b. Zeyd rüyasında bir adamı gördü.

Rüyanın Anlatımı

Abdullah şöyle anlatır: “Rüyamda elinde nâkus taşıyan bir adam gördüm. ‘Ey Allah’ın kulu, bu nâkusu satar mısın?’ dedim. ‘Onunla ne yapacaksın?’ dedi. ‘Namaza çağırmak için’ dedim. ‘Sana bundan daha hayırlısını göstereyim mi?’ dedi. ‘Evet’ dedim. ‘Şöyle de: Allahü ekber, Allahü ekber…’ diyerek ezanın kelimelerini öğretti. Sonra biraz geri çekilip kâmet kelimelerini de öğretti.” Sabah Hz. Peygamber’e anlatınca “Bu hak bir rüyadır, inşallah. Bilâl’in yanına git ve ona öğret; çünkü sesi senden daha güzeldir” buyurdu (Ebû Dâvûd, Salât; Tirmizî, Salât). Bilâl ezan okuyunca Hz. Ömer evinden çıkıp “Ey Allah’ın Resûlü! Hak ile seni gönderene yemin olsun ki ben de aynı rüyayı görmüştüm” dedi. Hz. Peygamber “Allah’a hamd olsun, bu daha sağlam bir delildir” buyurdu.

Rivayetin Fıkhî Önemi

Ezan rivayeti, ezanın sözlerinin ve usulünün kaynağı olarak fıkhın temel delillerindendir. Rüyanın hüküm koyucu olmadığı, ancak Hz. Peygamber’in onayı ile ezanın meşru hâle geldiği vurgulanır. Mezhepler arasında ezan lafızlarında (tercî’, tesniye gibi) küçük farklılıklar olması bu rivayetin farklı varyantlarından kaynaklanır. Konunun ayrıntıları için Ebü’d-Derdâ ve Übey b. Kâ’b yazıları sahabenin ibadet bilgilerini incelemek açısından faydalıdır.

Abdullah b. Zeyd b. Âsım ile Karıştırılmamalı

Hadis kaynaklarında Abdullah b. Zeyd adıyla anılan başka bir sahabî daha vardır: Abdullah b. Zeyd b. Âsım el-Mâzinî. Hz. Peygamber’in abdestini tarif eden, yağmur duası namazını anlatan rivayetlerin ravisi odur. Hicrî 63’te Harre Vakası’nda şehit düştüğü ve Yemâme’de Müseylime’nin öldürülmesine katıldığı bilinir. Ezan rüyasını gören sahabî ise Abdürabbih’in oğlu Abdullah b. Zeyd’dir; kaynaklarda bu ayrıma dikkat edilir.

Ezanın başlangıcına dair rivayetlerde Mekke döneminde namaz vakitlerinin ilanına gerek olmadığı, Medine’de cemaatin büyümesiyle ihtiyacın doğduğu anlaşılır. İslam’da ezanın meşrulaşması, ibadetin toplumsal boyutunu güçlendiren önemli bir olaydır. Ezan, aynı zamanda İslam’ın sesi olarak görülür; Bilâl-i Habeşî’nin ilk müezzin olması, ırk ve sosyal konum ayrımı gözetmeyen yaklaşımın simgesidir. Bilâl’in sesi daha güzel olduğu için ona verilen bu görev, ibadette liyakatin esas alındığını gösterir.

Rüya konusunda İslam’ın tavrı da bu rivayet üzerinden anlaşılır: Rüya, tek başına hüküm kaynağı değildir; ancak Hz. Peygamber’in onayından geçtiğinde meşruiyet kazanır. Âlimler, rüyaların şer’î hüküm için delil olmadığını, Abdullah b. Zeyd’in rüyasının ise Peygamber’in tasdikiyle sünnet hâline geldiğini belirtir. Ayrıca Hz. Ömer’in aynı rüyayı görmesi, rivayetin kuvvetini artıran bir unsur olarak anlatılır. Bu çerçevede Abdullah’ın bilinen tek önemli rivayeti, ibadet hayatının temelini oluşturan ezanı müslümanlara kazandırmıştır.

Abdullah b. Zeyd’in ailesi hakkında kaynaklar, oğlu Muhammed ve torunları aracılığıyla bazı rivayetlerin korunduğunu bildirir. Ezan ve kâmet kelimeleri, bu aile üzerinden de aktarılmış; Medine’de ezan geleneğinin devamında Bilâl’in yanı sıra Ebû Mahzûre ve Sa’d el-Karaz gibi müezzinler görev almıştır. Ezanın tarihçesi için ayrıca Ebû Lübâbe gibi aynı kuşaktan ravilerin rivayetleri de incelenebilir.

Vefatı ve Mirası

Abdullah b. Zeyd Hicrî 32 yılında Medine’de altmış dört yaşında vefat etti; cenaze namazını Hz. Osman’ın kıldırdığı rivayet edilir. Oğlu Muhammed, Hz. Peygamber’in saçlarını Mina’da Abdullah’a verdiği rivayetini aktarır. Kaynaklarda onun ezan rivayeti dışında hadisinin çok az olduğu belirtilir. Bu durum, onun mirasının bir hadis külliyatı olmayıp ibadetin düzeninin kurulmasına katkısı olduğunu gösterir.

Sıkça Sorulan Sorular

Abdullah b. Zeyd kimdir?

Hazrec’in Hâris b. Hazrec kolundan, ezanın şekillenmesine vesile olan rüyayı gören ve Akabe ile Bedir’e katılan Ensârî sahabîdir.

Ezanın başlangıcı nasıl oldu?

Namaz vakitlerini duyurmak için nâkus ve boru önerileri tartışılırken Abdullah b. Zeyd’in gördüğü rüya Hz. Peygamber tarafından hak bir rüya kabul edildi ve Bilâl’in okuması emredildi.

Rüyada ne gördü?

Elinde nâkus taşıyan birine nâkusu satıp satmayacağını sormuş, o da daha iyisini söyleyeyim diyerek ezan ve kâmet kelimelerini öğretmiştir.

Abdullah b. Zeyd b. Âsım ile aynı kişi midir?

Hayır; abdest hadisi ve yağmur duası rivayetiyle bilinen Abdullah b. Zeyd b. Âsım el-Mâzinî farklı bir sahabîdir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 20 Eylül 2026 · Kaynaklar: Ebû Dâvûd, Salât; Tirmizî, Salât; İbn Mâce, Ezân; İbn Hişâm, es-Sîre; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Abdullah b. Zeyd" md.

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →