Abdullah b. Zeyd (r.a.) Kimdir? Hayatı, İslam’a Girişi ve Vefatı

Abdullah b. Zeyd b. Abdürabbih (r.a.), Hazrec’in Hâris oğullarından, rüyasında ezan lafızlarını gören ve böylece ezanın meşruiyetine vesile olan Ensâr sahâbîsidir. Akabe’ye, Bedir’e ve Uhud’a katıldı. Rüya hadisi Ebû Dâvûd, Tirmizî ve İbn Mâce’de hasen-sahih derecesinde rivayet edilir. Abdest tarifini nakleden Abdullah b. Zeyd b. Âsım’dan farklı bir kişidir.

Soyu ve İslam’a Girişi

Abdullah b. Zeyd b. Sa’lebe b. Abdürabbih, Medine’de Hazrec’in Hâris oğullarındandı; künyesi Ebû Muhammed’dir. İkinci Akabe’ye katılan yetmiş üç kişi arasında bulundu. Bedir Savaşı’nda ve sonraki savaşlarda yer aldı. Mus’ab b. Umeyr’in Medine’de tebliğ yaptığı dönemde Müslüman olmuş olabileceği düşünülür. Peygamberimiz Medine’ye hicret ettiğinde Ensâr’ın önde gelenlerinden biri olarak onu karşıladı.

Ezan Rüyası

Hicretin ilk yıllarında Müslümanlar namaz vaktini nasıl ilan edeceklerini konuşuyordu. Bazıları çan, bazıları boru, bazıları ateş yakmayı önerdi; Peygamberimiz bunların hiçbirini yeterli bulmadı. Abdullah b. Zeyd rüyasında elinde çan taşıyan bir adamla karşılaştı ve “Bu çanı satar mısın?” diye sordu. Adam “Ne yapacaksın?” deyince, “Namaz için insanları çağıracağım” dedi. Adam “Sana bundan daha hayırlısını öğreteyim mi?” dedi ve ezanı öğretti: “Allahü ekber, Allahü ekber… Eşhedü en lâ ilâhe illallah… Hayye ales-salâh… Hayye ales-felâh…” Sonra kamet de öğretildi. Sabah Peygamberimize anlattı. Peygamberimiz “Bu hak bir rüyadır, inşallah. Kalk, Bilâl ile birlikte gidip ona ezanı öğret; çünkü onun sesi senden daha yüksek ve güzeldir” buyurdu (Ebû Dâvûd, Salât 28; Tirmizî, Salât 139; İbn Mâce, Ezan; hadis hasen-sahih kabul edilir). Bilâl ezan okumaya başladı. Hz. Ömer de aynı rüyayı gördüğünü bildirdi. Böylece ezan, Peygamberimizin onayıyla meşru oldu.

Rüyanın Hukuki ve İtikadi Değeri

Ezanın Abdullah b. Zeyd’in rüyasıyla başlaması, rüyanın hüküm kaynağı olduğu anlamına gelmez; fıkıh usûlüne göre rüya tek başına delil sayılmaz. Burada Peygamberimizin rüyayı onaylaması, ezanın hukukî dayanağını sağlar. Âlimler, rüyanın onaylanması sebebiyle sünnet hâline geldiğini belirtir. Hanefî, Şâfiî ve Mâlikî mezhepleri ezan lafızları ve tekrarlar (tercî’, şef’ü’l-ezan) konusunda küçük farklılıklar gösterir, fakat hepsi bu rüya hadisine dayanır. Bazı rivayetlerde Abdullah’ın kameti de öğrendiği ve Peygamberimizin Bilâl’e kamet getirmesini emrettiği aktarılır.

Kameti Okuyan Abdullah

Rivayetlerde Abdullah b. Zeyd’in kamet getirdiği de anlatılır; “Seninle Bilâl ezan okuyun” tarzında. Bazı kaynaklara göre Peygamberimiz Bilâl’e ezan okutup Abdullah’a kamet okuttu (Ebû Dâvûd, Salât; senedi tartışmalıdır). Bu uygulama, mezhep farklarında “ezan okuyan kamet getirsin” ilkesi ile ilgili tartışmanın kaynağıdır. Hanefîlere göre ezan ve kamet getirmenin aynı kişiye ait olması müstehabtır; başka bir kişinin kamet getirmesi de caizdir.

Savaşlar ve Diğer Hizmetleri

Abdullah b. Zeyd, Bedir ve Uhud’a katıldı; Hendek’te ve Mekke’nin fethinde de bulunduğu rivayet edilir. Mekke’nin fethinde Hâris oğullarının sancağını taşıdı. Peygamberimizin veda haccında kurbanlık dağıtımı sırasında ona da pay verdi: Peygamberimizin kesilen kurbanlıktan tırnak ve saç gibi parçaları paylaştırdığı rivayeti Ahmed’dedir. Bu olayın ayrıntıları kaynaklarda farklıdır. Abdullah’ın oğlu Muhammed b. Abdullah b. Zeyd, babasından ezan hadisini nakleden ravidir.

Karıştırılan Aynı İsimli Sahâbîler

“Abdullah b. Zeyd” ismini taşıyan birkaç sahâbî vardır. Abdest alışını ayrıntılı tarif eden “Abdullah b. Zeyd b. Âsım el-Mâzinî” (Buhârî, Vudû’) ve yağmur duası hadisini rivayet eden de odur; bu kişi Mâzin oğullarındandır, ezan rüyasının sahibi ise Hâris oğullarından Abdullah b. Zeyd b. Abdürabbih’tir. Bu iki isim kaynaklarda sık karıştırılır. Okuyucunun hadislerde ravi kimliğini doğrulaması, ilmî doğruluk için önemlidir.

Vefatı

Abdullah b. Zeyd 32/652-653’te Medine’de yaklaşık altmış dört yaşında vefat etti. Cenaze namazını Hz. Osman kıldırdı (İbn Sa’d). Yaşadığı dönem boyunca dinî hizmeti ve Peygamberimize bağlılığıyla bilinir. Örnek yönleri için örnek davranışları yazısına bakınız. Aynı çevre için Hubâb b. Münzir ve Berâ b. Âzib biyografileri de okunabilir.

Kavramlar Sözlüğü

• Ezan: Namaz vaktini ilan eden çağrı.
• Kamet: Farz namaza başlarken okunan ikinci çağrı.
• Müezzin: Ezanı okuyan görevli; Bilâl-i Habeşî ilk müezzindir.
• Hasen-sahih: Hadis ilmi derecelendirmesinde sahih ile hasen arasında kabul edilen derece.

Ezanın Başlangıcının Hikmeti

Ezanın rüya ve Peygamberimizin onayı ile başlaması, İslam’ın ibadet şiarlarının vahiy ve şûrâ çerçevesinde şekillendiğini gösterir. Hicretten önce Medineli Müslümanlar namaz vakitlerini kendi aralarında haberleşerek biliyordu; hicretten sonra toplumun büyümesi, ortak bir çağrı biçimini gerektirdi. Yahudilerin boru, Hristiyanların çan kullanması gibi önerilerin reddedilmesi, İslam’ın kendi kimliğini koruma isteğini gösterir. Ezanın sözlerinin tevhid ve risaleti içermesi ise çağrıyı aynı zamanda bir iman ilanı yapar. Bu nedenle ezan sadece vakit bildiren bir işaret değil, İslam’ın şiarıdır.

Abdullah b. Zeyd’in Hadis Rivayetleri

Abdullah b. Zeyd b. Abdürabbih’ten rivayet edilen hadis sayısı azdır; en önemli rivayeti ezan rüyasıdır ve oğlu Muhammed ile torunu Saîd b. Muhammed yoluyla aktarılmıştır. İbn Hibbân, Hâkim, Tirmizî ve Ebû Dâvûd bu rivayeti nakleder. Hadis âlimlerinden Buhârî ve Tirmizî, rivayetin sıhhatini kabul etmiştir. Bu çerçevede Abdullah’ın az rivayetinin ağırlığı büyüktür: Bir rivayetle günlük ibadet hayatının şiarını şekillendirmiştir. Çağdaşları için Hubâb b. Münzir ve Ebû Eyyûb’un örnek davranışları okunabilir.

Kısa Kronoloji

621 İkinci Akabe; 622 hicret; 622-623 ezanın başlangıcı; 624 Bedir; 625 Uhud; 630 Mekke fethi; 632 Veda Haccı; 652-653 vefat.

Abdullah b. Zeyd’in ezan rüyası, İslam’ın ibadet şiarlarının topluluğun ihtiyacı, Peygamberimizin onayı ve vahiy çerçevesinde oluştuğunu gösterir; hayatı hakkında daha fazlası için örnek davranışları yazısına bakılabilir. Çağdaşı Hubâb b. Münzir ile Ensâr’ın katkıları birlikte düşünülebilir.

Ezan Hadisinin Rivayet Zinciri

Ezan rüyası hadisini Abdullah b. Zeyd’den oğlu Muhammed, ondan torunu Saîd, ondan da İbn İshak ve diğer ravîler aktarmıştır. Hadis, Ebû Dâvûd’da iki farklı yolla, Tirmizî’de ve İbn Mâce’de yer alır. Tirmizî hadisi “hasen-sahih” olarak değerlendirir. Rivayetteki küçük farklar (ezanın tercî’li veya tercî’siz oluşu gibi) mezheplerin farklı uygulamalarına gerekçe olmuştur. Bu zincir, tek bir hadisin fıkıh kültürünü nasıl şekillendirdiğini gösterir.

Sıkça Sorulan Sorular

Abdullah b. Zeyd kimdir?

Hazrec’in Hâris oğullarından, ezan lafızlarını rüyasında gören ve Peygamberimizin onaylamasıyla ezanın meşruiyetine vesile olan sahâbîdir.

Ezanı ilk kim okudu?

Peygamberimizin emriyle Bilâl-i Habeşî; çünkü sesi daha yüksek ve güzeldi.

Hz. Ömer de aynı rüyayı gördü mü?

Evet, rüyayı gördüğünü Peygamberimize bildirdi (Ebû Dâvûd; Tirmizî).

Abdest hadisini rivayet eden kişi aynı mı?

Hayır; o Abdullah b. Zeyd b. Âsım el-Mâzinî’dir ve ayrı bir sahâbîdir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 23 Eylül 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Abdullah b. Zeyd b. Abdürabbih" md.; Ebû Dâvûd, Salât (Ezanın başlangıcı); Tirmizî, Salât; İbn Mâce, Ezan; İbn Sa'd, et-Tabakâtü'l-kübrâ

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →