Berâ b. Âzib (r.a.) Kimdir? Hayatı, İslam’a Girişi ve Vefatı

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Soyu ve Gençliği
Kıble Değişimi Hadisi
Hicret Yolculuğu Hadisi

Berâ b. Âzib (r.a.), Evs’in Hâris oğullarından, Medine’de doğup büyüyen genç sahâbîdir. Bedir ve Uhud’a yaşı küçük olduğu için alınmadı, Hendek’ten itibaren on beş gazveye katıldı. Kıble değişimi, Hicret yolculuğu ve Uhud okçuları hakkındaki sahih hadislerin ravisidir. Hz. Ali’nin yanında savaşan Berâ, Kûfe’de yerleşti ve 71-72/690-691 civarında orada vefat etti.

Soyu ve Gençliği

Berâ b. Âzib b. Hâris, Medine’de Evs’in Hâris oğullarına mensuptu; babası Âzib de sahâbîdir. Peygamberimizin hicretinden önce doğdu ve çocuk yaşta Müslüman oldu. Bedir Savaşı’nda on dört yaşlarındaydı; Peygamberimiz diğer gençlerle birlikte onu da geri çevirdi (Buhârî, Meğâzî; Müslim, Cihâd). Uhud’a da yaşı yeterli görülmediği için katılamadı. Hendek Savaşı’nda ilk kez savaşa girdi ve ondan sonra Peygamberimizle on beş gazveye katıldığını rivayet eder (Buhârî, Meğâzî). Bu yaşıtlarının çoğunun savaşa alınmadığı gençler arasında Abdullah b. Ömer, Zeyd b. Sâbit ve Ebû Saîd el-Hudrî gibi isimler de vardı.

Kıble Değişimi Hadisi

Berâ’nın rivayet ettiği en önemli hadislerden biri kıble değişimidir: “Peygamberimiz Medine’ye geldiğinde on altı veya on yedi ay Beytülmakdis’e doğru namaz kıldı. Sonra Kâbe’ye yönelmeyi çok arzu ediyordu. Allah ‘Biz senin yüzünü göğe çevirdiğini görüyoruz; seni hoşnut olacağın kıbleye çevireceğiz’ (Bakara, 2/144) ayetini indirdi. Bir adam Mescid’de Beytülmakdis’e doğru namaz kılan cemaate gelip ‘Peygamberle birlikte Kâbe’ye doğru namaz kıldım’ diye haber verdi; onlar rükû hâlindeyken Kâbe’ye döndüler” (Buhârî, İman 30, Salât; Müslim, Mesâcid). Berâ ayrıca ilk kıble değişikliğinden önce vefat edenlerin namazlarının akıbeti hakkındaki soruyu da nakleder; bunun üzerine Bakara 2/143 (“Allah imanınızı boşa çıkaracak değildir”) ayeti indi. Hadis, ilk kıble değişimi ve cemaatin tek bir namazda yönünü çevirmesiyle sünnetin ilmi için önemli bir rivayettir.

Hicret Yolculuğu Hadisi

Berâ, Hz. Ebû Bekir’in anlattığı hicret yolculuğunu nakleden sahâbîlerdendir. Ebû Bekir, Berâ’nın babası Âzib’den bir semer satın alınmasını anlatır; Âzib “Yolculuğunuzu anlatın” deyince Ebû Bekir Peygamberimizle Mekke’den çıkışlarını, Sevr Mağarası’ndaki üç geceyi ve Süraka b. Mâlik’in takibini anlatır (Buhârî, Menâkıb ve Fezâilü’l-Ashâb; Müslim, Zühd). Hadis, hicret yolculuğunun ayrıntılarını veren en önemli rivayetlerden biridir. Hz. Ebû Bekir’in kendi ağzından anlatılan olay, “Üzülme, Allah bizimle beraberdir” ayetinin (Tevbe, 9/40) tarihî bağlamını gösterir.

Uhud Okçuları Hadisi

Berâ b. Âzib, Uhud Savaşı’nda Peygamberimizin elli okçuyu Aynain tepesine yerleştirdiğini, komutanlarının Abdullah b. Cübeyr olduğunu ve “Bizi kuşlar kapıp götürse de buradan ayrılmayın” talimatı verdiğini anlatır. Savaşın başında zafer kazanılınca okçuların çoğu ganimet için yerlerini bıraktı ve Halid b. Velîd arkadan vurdu (Buhârî, Meğâzî). Bu hadis, emre itaat ve disiplinin önemini öğretir. Berâ’nın ayrıntılı anlatımı Uhud Savaşı’nı anlamak için ana kaynaklardandır.

Uykuya Girerken Dua

Berâ’nın bir diğer meşhur rivayeti uyku duasıdır: Peygamberimiz ona “Yatağına gittiğinde namaz abdesti gibi abdest al, sağ yanına yat ve ‘Allahım! Canımı sana teslim ettim, işimi sana havale ettim, yüzümü sana çevirdim, sırtımı sana dayadım; sevap umarak ve azabından korkarak. Senden sığınacak ve kurtuluş bulacak yer ancak sendir. İndirdiğin Kitab’a ve gönderdiğin Peygamber’e iman ettim’ de. Bu duadan sonra ölürsen fıtrat üzere ölürsün” buyurdu (Buhârî, Vudû’ ve Deavât; Müslim, Zikr). Berâ duayı tekrar ettiğinde “ve resûlike” yerine “ve nebiyyike” dedi; Peygamberimiz “Hayır, ‘ellezî erselte'” diye düzeltti. Bu olay, dualarda geçen kelimelerin kesin biçiminde nakledilmesi gerektiğini öğretir.

Ali ile Birlikte ve Kûfe

Berâ b. Âzib, Hz. Ömer döneminde Rey (Tahran yakınları) fethinde bulundu ve bazı kaynaklara göre Rey’in fethine komutanlık yaptı (24/644). Hz. Ali’nin hilafeti döneminde Cemel, Sıffîn ve Nehrevân savaşlarında Ali’nin yanında yer aldı. Kûfe’ye yerleşti ve burada ilim halkası kurdu. Öğrencileri arasında Ebû İshak es-Sebî’î, Adiyy b. Sâbit ve Ebû Cuhayfe vardır. Kûfe, Berâ’nın rivayetlerinin yayılmasında önemli bir merkez oldu. Berâ’nın rivayet ettiği hadis sayısı üç yüz yirmi dört olup bunların yirmi dördü Buhârî ve Müslim’de ortak yer alır.

Vefatı

Berâ b. Âzib 71/690 veya 72/691’de Kûfe’de vefat etti; hilafet Mus’ab b. Zübeyr’in döneminde olduğu söylenir. Kabri Kûfe’dedir. Ensâr’ın genç sahâbîleri arasında yer alır. Çağdaşları için Ka’b b. Mâlik ve Ebü’d-Derdâ biyografilerine, örnek yönleri için örnek davranışları yazısına bakınız.

Kavramlar Sözlüğü

Kıble: Namazda yönelinen yön; ilk kıble Beytülmakdis, sonra Kâbe.
Aynain Tepesi: Uhud’da okçuların yerleştirildiği tepe.
Fıtrat: İnsanın yaratılıştan getirdiği doğal inanç yapısı.
Rey: Bugünkü Tahran yakınlarında İran şehri.

Berâ b. Âzib’in Hadis İlmindeki Yeri

Berâ’dan 305 civarında hadis rivayet edilir; bunların yirmi kadarı Buhârî ve Müslim’in ortak rivayetleridir. Rivayetleri arasında şemâil (Peygamberimizin görünüşü), namaz, savaş, kıble ve duaya dair önemli hadisler vardır. “Resûlullah ne uzun ne kısa, orta boyluydu; saçları kulak memelerine iniyordu; kırmızı elbise içinde ondan daha güzelini görmedim” tarifi Berâ’ya aittir (Buhârî, Menâkıb; Müslim, Fezâil). Yine Peygamberimizin Fâtiha’dan sonra sûre okuyuşu, rükû ve secdedeki süreleri, vitir ve yatsı namazında Tîn Suresi’ni okuması gibi ayrıntılar da onun rivayetidir (Buhârî, Ezân; Müslim, Salât). Bu rivayetler, namaz sünnetinin ayrıntılarını bilmek isteyenler için başvuru kaynağıdır.

Rey’in Fethi ve Kûfe Dönemi

Hz. Ömer’in hilafeti döneminde İran’a yapılan seferlerde Berâ, Rey (Tahran yakınları) ve Kazvin çevresinde bulundu. Bazı kaynaklara göre Rey’i fethetti; Osman döneminde ise Rey’in valiliği yaptığı söylenir. Kûfe’ye yerleşince burada Abdullah b. Mes’ûd ve Hz. Ali’nin yanında ilim halkasına katıldı. Ali’nin yanında Cemel ve Sıffîn’de savaştığı bilinir. Berâ, Kûfe’de yaşayan nesli yetiştirdi; Ebû İshak es-Sebî’î, Katâde ve Adiyy b. Sâbit ondan hadis aldı. Bu bölgede hadis ilminin gelişmesinde onun rolü vardır. Ensâr’dan yaşça genç bir sahâbî olarak Kûfe’ye taşınması, Ensâr’ın ilim hizmetinin Medine dışına yayıldığını gösterir. Çağdaşları için Ebû Eyyûb el-Ensârî ve Abdullah b. Zeyd yazıları okunabilir.

Kısa Kronoloji

yaklaşık 610 doğum; 624 Bedir’e alınmayış; 625 Uhud’a alınmayış; 627 Hendek; 628-632 Peygamberle gazveler; 644 civarı Rey; 656-661 Ali’nin yanında savaşlar; 690-691 vefat. Berâ’nın hayatı için Buhârî’nin Meğâzî ve Menâkıb bölümleri, İbn Sa’d’ın Tabakât’ı ve İbn Hacer’in el-İsâbe’si okunabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Berâ b. Âzib kimdir?

Evs’ten genç sahâbî; on beş gazveye katılan, kıble değişimi ve hicret hadislerini rivayet eden Kûfe’li âlim.

Kıble değişimi ne zaman oldu?

Hicretin 16-17. ayında Peygamberimiz Beytülmakdis’ten Kâbe’ye yöneldi (Buhârî; Müslim).

Berâ hangi hadisleriyle tanınır?

Kıble değişimi, hicret yolculuğu, Uhud okçuları ve uyku duası hadisleriyle.

Berâ nerede vefat etti?

71-72/690-691 civarında Kûfe’de.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 19 Temmuz 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Berâ b. Âzib" md.; Buhârî, İman, Menâkıb ve Meğâzî; Müslim, Mesâcid ve Cihâd; İbn Sa'd, et-Tabakâtü'l-kübrâ; İbn Hacer, el-İsâbe

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →