Ka’b b. Mâlik (r.a.) Kimdir? Hayatı, İslam’a Girişi ve Vefatı

Ka’b b. Mâlik (r.a.), Hazrec’in Seleme oğullarından, Peygamberimizin şairlerinden olan sahâbîdir. İkinci Akabe’de biat etti, Uhud’da yaralandı, Tebük seferine katılmayıp geri kalan üç kişiden biri oldu; elli gün süren boykotun ardından tövbesi kabul edildi (Tevbe, 9/118). Uzun Tebük hadisi onun rivayetidir. Yaklaşık 50/670 civarında vefat etti.

Soyu ve İslam’a Girişi

Ka’b b. Mâlik b. Amr, Medine’de Hazrec’in Seleme oğullarındandı; künyesi Ebû Abdullah veya Ebû Abdurrahman’dır. Cahiliye döneminde şiir söyleyen, okuma-yazma bilen biriydi. İkinci Akabe biatına katıldı ve Medine’ye İslam’ı yayan Müslümanlar arasında yer aldı. Peygamberimiz Medine’ye hicret ettiğinde Ka’b’ı Talha b. Ubeydullah ile (veya Zübeyr b. Avvâm ile) kardeş yaptı. Bedir Savaşı’na katılmadı; çünkü Müslümanlar kervan seferine çıktığını sanmıştı. Bu konuda kendisi Tebük hadisinde “Bedir’de bulunamadım, fakat Peygamberimiz Bedir’e katılmayanlara itab etmedi” der.

Uhud ve Diğer Savaşlar

Ka’b b. Mâlik, Uhud’a katıldı ve on bir yara aldı. Savaşta Peygamberimizin ölüm haberi yayıldığında Ka’b “Müslümanlar müjde! Resûlullah buradadır!” diye yüksek sesle bağırdı ve Peygamberimizin sağ olduğunu ilk fark edenlerden biri oldu (İbn Hişâm). Peygamberimiz ona susmasını işaret etti, çünkü müşrikler duyabilirdi. Ka’b, Hendek, Hayber, Mekke fethi ve Huneyn gibi savaşlara da katıldı. Şairliği sebebiyle Mekke müşriklerinin hicivlerine karşılık verenlerdendi. Peygamberimizin şairleri müşriklerin hicvine karşılık vermeye teşvik ettiği, Hassân b. Sâbit’e “Cebrâil de seninle” müjdesini verdiği bilinir (Müslim, Fezâilü’s-sahâbe); Ka’b da bu şairler arasında sayılır.

Tebük’ten Geri Kalması

9/630’da Peygamberimiz Bizans’a karşı Tebük seferi için büyük hazırlık başlattı. Ka’b, her sefere katılmış biri olmasına rağmen bu defa “Yarın hazırlanırım” diyerek ertelemeye devam etti ve sonunda ordu yola çıktı. Medine’de kalanlar arasında çoğunlukla münafıklar ve mazereti olanlar vardı. Ka’b büyük bir pişmanlık yaşadı. Peygamberimiz Tebük’ten dönünce mazeretini sormadan önce özür dileyen münafıkların yalan yeminlerini kabul etti. Ka’b’a gelince, o doğruyu söyledi: “Ya Resûlallah, özrüm yoktu; hiçbir zaman bu seferdeki kadar güçlü ve zengin olmamıştım.” Peygamberimiz “Bu doğru söyledi; kalk, Allah senin hakkında hüküm verene kadar bekle” buyurdu (Buhârî, Meğâzî 79; Müslim, Tevbe 53). Hilâl b. Ümeyye ve Mürâre b. Rebî’ de aynı şekilde doğru söyledi.

Elli Günlük Boykot ve Tövbe

Peygamberimiz Müslümanlara bu üç kişiyle konuşmamasını emretti. Ka’b’ın anlatımına göre insanlar ondan uzaklaştı, selamını almaz oldular; hatta amcaoğlu Ebû Katâde bile selamına karşılık vermedi. Elli gün sonra Peygamberimiz hanımlarından uzak durmalarını da bildirdi. Ka’b bu sırada Gassânî kralının mektubuyla karşılaştı; kral ona “Efendin sana kötü davranıyor; bize gel” diyordu. Ka’b mektubu “Bu da bir imtihandır” diyerek tandıra atıp yaktı. Ellinci gece sabah namazından sonra Ka’b damına çıkmışken Sel’ dağından bir müjdeci “Müjde, ey Ka’b!” diye bağırdı. Allah Tevbe Suresi’nin 118. ayetiyle onların tövbesini kabul etti: “Geri bırakılan üç kişinin de (tövbesini kabul etti). Yeryüzü genişliğiyle onlara dar gelmiş, canları kendilerine sıkıntı olmuştu… Allah tövbeyi kabul edendir, esirgeyendir.” Ka’b sevinçle Peygamberimize geldi; Peygamberimizin yüzü ay gibi parlıyordu. Ka’b malının tamamını sadaka etmek istedi; Peygamberimiz “Bir kısmını elinde tut, bu senin için daha hayırlıdır” buyurdu (Buhârî; Müslim). Ka’b “Allah beni doğru söylediğim için kurtardı; ömrüm boyunca ancak doğruyu söyleyeceğim” dedi.

Şiirleri ve Peygamberimizin Şairi Olması

Ka’b b. Mâlik, Hassân b. Sâbit ve Abdullah b. Revâha ile birlikte Peygamberimizin şairlerindendi. Ka’b’ın şiirleri savaş, kahramanlık ve Peygamberimize bağlılığı anlatır. Peygamberimiz “Mümin hem kılıcıyla hem diliyle cihad eder” buyurdu (Ahmed b. Hanbel; İbn Hibbân; hadis hasen kabul edilir) ve Ka’b’ın şiirlerini dinleyip sevinirdi. Ka’b’ın “Allah’ın Resûlü’nün müşrikleri hicvettiğinde Cebrâil seninle birliktedir” tarzındaki destek sözleri hadis kitaplarında bulunur. Ka’b’ın divanı bugün tamamen elimizde değildir, İbn Hişâm’da bazı kasideleri geçer.

Son Yılları ve Vefatı

Ka’b b. Mâlik ömrünün sonlarında gözlerini kaybetti ve ağır hastalıklar geçirdi. Hz. Osman’ın hilafetinde Medine’de yaşadı, ilim ve hadis rivayet etti. Hz. Osman’ın şehit edilmesi sırasında Ensâr’dan ona destek vermek isteyenlerdendi. Vefat tarihi 50, 51, 53 veya 55 H olarak farklı nakledilir; çoğu kaynak 50/670 civarını verir. Yaşı yaklaşık yetmiş beştir. Oğulları Abdullah ve Abdurrahman babalarından hadis rivayet etti. Tebük hadisini rivayet ettiği yer Ka’b’ın oğlu Abdullah’tır; Ka’b gözleri görmediği için oğlu ona rehberlik ederdi. Ensâr’ın şair sahâbîleri için Abdullah b. Revâha biyografisine, örnek yönleri için Ka’b b. Mâlik’in örnek davranışları yazısına bakabilirsiniz.

Kavramlar Sözlüğü

• Tebük: 9/630’da Bizans sınırına yapılan son büyük sefer.
• Muhallefûn: Tebük’ten geri kalan üç kişi (Ka’b, Hilâl, Mürâre).
• Boykot (hicran): Peygamberimizin geri kalanlarla konuşmamayı emretmesi.
• Tevbe 9/118: Üç kişinin tövbesinin kabulünü bildiren ayet.

Kısa Kronoloji

621 İkinci Akabe; 625 Uhud ve on bir yara; 627 Hendek; 630 Mekke fethi; 630 Tebük’ten geri kalma; elli günlük boykot; 9/118 ayetiyle tövbenin kabulü; 670 civarı vefat. Bu çizelge Ka’b’ın kırk yıllık sahâbîlik hayatını özetler.

Tebük Hadisinin Edebi ve Hukuki Değeri

Tebük hadisi, Buhârî’nin Meğâzî bölümünde en uzun ve edebî değeri en yüksek hadislerden biridir. Ka’b’ın kendi ağzından anlatılan, olay örgüsü ve duygusal derinliğiyle bir anlatı eseri niteliğindedir. Fıkıhta bu hadisten tövbe, doğruluk, selamı almama (hicr) gibi hükümler çıkarılır. Sahâbenin boykot uygulaması, ıslah amacıyla ve sınırlı sürede uygulanan sosyal bir ceza olarak yorumlanır; her günah için genelleştirilmez. Ayrıca bu hadis, borcunu ödemek için bile olsa yalan söylemenin cezasız kalmayacağını, doğruluğun kurtuluş getirdiğini gösterir.

Ka’b’ın Yaşadığı Medine

Ka’b’ın dönemi Medine’nin İslam devletinin merkezi olduğu yıllardır. Hendek, Mekke’nin fethi ve Huneyn gibi olaylar bu çevrenin tarihî hareketliliğini gösterir. Ka’b bu olayların hepsine şahit oldu ve şiirleriyle kayda geçirdi. Dönemin toplumsal yapısı, kabile bağlarının İslam kardeşliğiyle yeniden şekillenişini yansıtır. Ka’b’ın boykot günlerinde şehrin içinde yalnız kalması bu toplumsal yapının hassasiyetini ortaya koyar. Ebü’d-Derdâ ve Berâ b. Âzib gibi çağdaşlarıyla birlikte düşünüldüğünde Medine’nin sahâbe çevresi daha iyi anlaşılır.

Sıkça Sorulan Sorular

Ka’b b. Mâlik kimdir?

Hazrec’in Seleme oğullarından şair sahâbî; Tebük hadisinin ravisi ve tövbesi Kur’an’da bildirilen üç kişiden biridir.

Tebük’ten neden geri kaldı?

Mazereti yoktu; sürekli erteleyip yetişemedi ve bunu Peygamberimize doğrulukla itiraf etti (Buhârî).

Tövbesi nasıl kabul edildi?

Elli gün süren boykottan sonra Tevbe 9/118 ayetiyle bildirildi.

Ka’b’ın şiirleri nasıldır?

Savaş ve kahramanlık şiirleri yazdı; Peygamberimiz onların müşriklere ok gibi tesir ettiğini söylemiştir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 27 Nisan 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Ka'b b. Mâlik" md.; Buhârî, Meğâzî (Tebük hadisi); Müslim, Tevbe; İbn Hişâm, es-Sîre; İbn Sa'd, et-Tabakâtü'l-kübrâ

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →