Esad b. Zürâre (r.a.) Kimdir? Hayatı, İslam’a Girişi ve Vefatı

Esad b. Zürâre (r.a.), Hazrec’in Neccâr oğullarından, İslam’ı kabul eden ilk Medinelilerden, Akabe biatlarında yer alan nakîb ve Medine’de İslam’ın yayılmasında Mus’ab b. Umeyr’e ev sahipliği yapan sahâbîdir. Medine’de ilk Cuma namazını kıldırdığı rivayet edilir. Hicretten kısa süre sonra, Bedir’den önce, boğaz hastalığından vefat etti.

Soyu ve İslam’a Girişi

Es’ad b. Zürâre b. Uds, Medine’de Hazrec’in Neccâr (Beni Neccar) kolundandı; künyesi Ebû Ümâme’dir. Annesi Sülâfe bint Esved’dir. Cahiliye döneminde Evs ve Hazrec arasındaki çatışmaların yaşandığı yıllarda Hazrec’in önde gelen kişilerindendi. Yahudi komşularından Peygamberin geleceğini duymuş olan Hazreçliler arasındaydı. Hac mevsiminde Mekke’ye gelen Medinelilerden altı kişilik grup Akabe’de Peygamberimizle buluştu (621); Es’ad bu ilk grubun içinde yer aldı ve Müslüman oldu. Böylece İslam’ı ilk kabul eden Medineliler arasında sayılır.

Birinci ve İkinci Akabe

Es’ad ve arkadaşları Medine’ye dönünce İslam’ı anlatmaya başladı. Ertesi yıl on iki kişilik heyet Akabe’de Peygamberimizle buluşup “Kadınlar biatı” olarak anılan biati yaptı (Birinci Akabe). Es’ad bu heyette de vardı. Birinci Akabe’den sonra Peygamberimiz Medine’ye Mus’ab b. Umeyr’i öğretmen olarak gönderdi. Mus’ab, Es’ad b. Zürâre’nin evinde kaldı. İkinci Akabe’de (622) yetmiş üç erkek ve iki kadın biat etti; Es’ad, Neccâr oğullarının nakîbi olarak seçildi. Peygamberimizle onun ilk buluşması, Medine’nin İslam’a açılmasının başlangıcıdır (Sa’d b. Muâz ve Üseyd b. Hudayr da bu süreçte İslam’a girdi).

Mus’ab’a Ev Sahipliği ve Tebliğ

Mus’ab b. Umeyr Medine’ye geldiğinde Es’ad’ın evinde konakladı. İkisi birlikte Medine’nin evlerini ve mahallelerini dolaşarak İslam’ı anlattı. Es’ad, Mus’ab’ı Evs kabilesinin reislerine götürdü; Üseyd b. Hudayr ile Sa’d b. Muâz’ın İslam’a girmesi bu birlikte çalışma sonucunda gerçekleşti. Es’ad, Hazrec’ten olduğu için Evs ile kendi kabilesi arasındaki eski husumeti aşarak Evs liderlerine davet götürdü. Bu tavır, tebliğde kabile taassubunu aşmanın örneğidir. Mus’ab’ın gelişi ve Es’ad’ın desteği bir yıl içinde Medine’de çok sayıda kişinin Müslüman olmasını sağladı.

Medine’de İlk Cuma Namazı

Ka’b b. Mâlik’ten rivayet edilen hadise göre Es’ad b. Zürâre Cuma namazının ilk kıldırıldığı kişiydi: Es’ad’ın Neccâr oğullarının yerleşiminde bulunan Nakîu’l-Hadimât’ta Müslümanlarla birlikte kırk kişilik cemaatle Cuma namazı kıldırdı (Ebû Dâvûd, Salât ‘Cuma’ bölümü; hadis hasen kabul edilir). Bu olay hicretten önce Peygamberimizin Medine’ye gelişinden önce gerçekleşti; Peygamberimizin kendisinin ilk Cuma namazı ise Medine’ye hicretinde Kubâ’dan çıkıp Rânûnâ vadisinde (Benî Sâlim) kıldığı Cuma namazıdır. Es’ad’ın kıldırdığı Cuma, Mus’ab’ın izniyle yapıldı; Mus’ab’ın hâlâ Es’ad’ın evinde kalıyor olması sebebiyle onun imamlık yaptığı da bazı rivayetlerde yer alır.

Hicret Sonrası ve Vefatı

Peygamberimiz Medine’ye hicret edince Es’ad b. Zürâre ile Neccâr oğulları onu karşıladı; Peygamberimizin devesi Neccâr oğullarının arazisinde çöktü ve Mescid-i Nebevî için yer burada seçildi. Mescidin arazisi Es’ad’ın himayesindeki iki yetim çocuğa aitti. Peygamberimiz bu araziyi satın aldı ve Es’ad yetimlerin velisi olarak bedelin ödenmesine aracı oldu (Buhârî, Salât ve Menâkıb). Es’ad hicretten sekiz veya dokuz ay sonra, Mescid inşası sürerken Şevval ayında boğaz hastalığına (zübha/ difteri benzeri bir hastalık) yakalandı. Peygamberimiz onu ziyaret etti ve hastalığa tedavi olarak dağlama (kayy) uyguladı; fakat hastalık ağırlaştı ve Es’ad vefat etti (Ahmed b. Hanbel, Müsned; Hâkim; senedi hasen kabul edilir). Es’ad, Medine’de Müslümanlardan vefat eden ilk kişi sayılır.

Neccâr Oğulları ve Peygamberimizin Nakîbi Oluşu

Es’ad’ın ölümü üzerine Neccâr oğulları Peygamberimize gelip yeni bir nakîb seçmek istediklerini söyledi. Peygamberimiz “Ben sizin nakîbinizim; siz benim dayı oğullarımsınız” (Neccâr oğulları Peygamberimizin dedesi Abdülmuttalib’in annesi Selmâ bint Amr’ın kabilesi olduğu için akraba sayılırlar) buyurdu ve onların kendi nakîbi olarak kaldı. Bu rivayet İbn Hişâm ve Ahmed’de geçer; kabilenin Peygamberimizle özel bir bağı olduğunu gösterir. Es’ad’ın kızları Peygamberimizin ve Ensâr’ın şefkatine mazhar oldu; oğlu Ebû Ümâme, Peygamberimiz tarafından himaye edildi.

Faziletleri ve Mirası

Es’ad b. Zürâre, Ensâr’ın ilk Müslümanları, Akabe’nin kurucuları ve Medine’de İslam toplumunun ilk çekirdeğidir. Sahâbe arasında “Es’ad’ın faziletleri” birçok rivayette geçer. Fakat sahih hadis kitaplarında onun hakkında doğrudan fazilet hadisi azdır; tarih ve sîre kaynakları biyografisinin esas kaynağıdır. Örnek davranışları için örnek davranışları yazısını, Medine’nin ilk Müslüman çevresi için Abdullah b. Revâha yazısını okuyabilirsiniz.

Kavramlar Sözlüğü

• Akabe: Mekke yakınında Medineli Müslümanların Peygamberimize biat ettiği yer.
• Nakîb: Kabilenin biat sorumlusu temsilcisi.
• Kayy: Dağlama yoluyla tedavi; Peygamberimiz bazı durumlarda uygulamış, genelde tavsiye etmemiştir.
• Nakîu’l-Hadimât: Medine yakınında Cuma namazının ilk kılındığı yer.

Medine Toplumunda İlk Müslüman Çekirdek

Es’ad b. Zürâre’nin başlattığı tebliğ faaliyeti sonucunda Medine’de birkaç yıl içinde Müslümanların sayısı büyük oranda arttı. Hicretten önceki bu dönemde Evs ve Hazrec arasındaki geçmiş husumet, İslam’ın kardeşlik anlayışıyla yumuşamaya başladı. Es’ad’ın nakîblik görevi ve Mus’ab’a ev sahipliği, Medine’de Müslüman toplumun sosyal örgütlenmesinin temelini oluşturdu. Bu çekirdek yapı, Peygamberimizin hicretinde onu karşılayıp koruyacak Ensâr topluluğunun hazırlığını sağladı. Tarih araştırmacıları, Medine’nin seçilmesinde bu hazırlık sürecinin belirleyici olduğunu vurgular.

Es’ad’ın Medine’deki Yahudilerle İlişkisi

Es’ad ve diğer Ensâr, Medine’deki Yahudi kabilelerden (Kaynuka, Nadîr, Kurayza) Peygamber’in geleceğini duymuştu. Yahudiler Evs ve Hazrec’e “Yakında bir peygamber gelecek; onunla sizi öldüreceğiz” gibi sözler söylüyordu. Es’ad ve arkadaşları, Peygamberimizi gördüğünde “Yahudilerin söz ettiği peygamber budur” diye düşünüp Yahudilerden önce davranmak istedi (İbn İshak). Bu anlatım, İslam’ın Medine’deki kabulünde Yahudi komşuların haberlerinin etkisini gösterir. Sonraki dönemde Yahudi kabilelerle ilişkiler siyasi bir mesele hâline geldi (Sa’d b. Muâz yazısında Benî Kurayza meselesi ele alınmıştır).

Es’ad’ın Mescid-i Nebevî Arazisindeki Rolü

Peygamberimizin devesi Kasvâ, Neccâr oğullarının arsasında çöktüğünde, bu arsa Sehl ve Süheyl adlı iki yetim çocuğa aitti ve Es’ad b. Zürâre onların velisiydi. Peygamberimiz arsayı bedelini ödeyerek almak istedi; çocuklar hediye etmek istediler fakat Peygamberimiz kabul etmedi. Es’ad ve Neccâr oğulları bu işlemi kolaylaştırdı. Buhârî’de bu olay anlatılır (Salât, Menâkıb-ı Ensâr). Mescid-i Nebevî’nin yerinin Es’ad’ın himayesindeki yetimlerin malı olması, Es’ad’ın yetimlerin haklarını gözetmesi açısından da dikkat çekicidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Esad b. Zürâre kimdir?

Neccâr oğullarından, ilk Müslüman Medinelilerden, Akabe nakîbi ve Mus’ab’ın ev sahibi sahâbîdir.

Medine’de ilk Cuma namazını kim kıldırdı?

Ka’b b. Mâlik’in rivayetine göre Esad b. Zürâre, Nakîu’l-Hadimât’ta kırk kişilik cemaatle kıldırdı (Ebû Dâvûd).

Esad ne zaman öldü?

Hicretten sekiz dokuz ay sonra, 1/622’de, boğaz hastalığından.

Neccâr oğulları Peygamberimizin neyi olur?

Dedesi Abdülmuttalib’in annesinin kabilesi olduğu için dayı tarafından akrabadırlar.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 5 Haziran 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Es'ad b. Zürâre" md.; İbn Hişâm, es-Sîre; Ebû Dâvûd, Salât (Cuma); İbn Sa'd, et-Tabakâtü'l-kübrâ

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →