Üseyd b. Hudayr (r.a.) Kimdir? Hayatı, İslam’a Girişi ve Vefatı

Üseyd b. Hudayr (r.a.), Medine’de Evs kabilesinin Abdüleşhel kolunun önde gelenlerinden, ikinci Akabe biatı nakîblerinden ve güzel Kur’an okumasıyla tanınan sahâbîdir. Mus’ab b. Umeyr’in tebliğiyle Müslüman olmuş, Uhud’da yaralanmış ve 20/641’de vefat etmiştir. Gece Bakara okurken kandil gibi bir bulutun indiği hadisi, onun Kur’an’la ilişkisini gösterir.

Soyu ve Ailesi

Üseyd b. Hudayr b. Simâk, Evs’in Abdüleşhel oğullarından olup babası Hudayr Cahiliye döneminde Evs’in önderlerindendir. Buâs Savaşı’nda (Hicretten kısa süre önce) Evs’in komutanı olan Hudayr el-Ketâib, savaşta ölmüştür. Üseyd babasının mirasını devralarak kabilesinin liderlerinden biri oldu. Sa’d b. Muâz’ın amcaoğlu veya yakın akrabası olarak anılır (Sa’d b. Muâz). Cahiliye döneminde okuma-yazma bilen az sayıdaki kişi arasında olduğu, bu özelliği sebebiyle “kâmil” lakabıyla anıldığı rivayet edilir.

İslam’a Girişi

Mus’ab b. Umeyr, Es’ad b. Zürâre’nin yanında kalırken Sa’d b. Muâz, Üseyd’e “Git şu iki adamı (Mus’ab ve Es’ad) bizim evlerimize gelip zayıflarımızı aldatmaktan menet” dedi. Üseyd mızrağını alıp Mus’ab’ın yanına gitti ve sertçe sordu. Mus’ab, “Otur dinle; hoşuna giderse kabul edersin, hoşlanmazsan sana istemediğini yapmayız” dedi. Üseyd silahını bırakıp oturdu; Mus’ab ona İslam’ı anlattı ve Kur’an okudu. Üseyd, yüzü aydınlanmış bir şekilde “Ne güzel söz! Bu dine girmek isteyen ne yapar?” dedi. Mus’ab “Yıkanır, elbiseni temizler, hak şahitliği edersin, sonra iki rekât namaz kılarsın” diye öğretti. Üseyd bunu yaptı ve Müslüman oldu; sonra Sa’d’ı da Mus’ab ile konuşmaya gönderdi (İbn İshak’tan, İbn Hişâm). Bu anlatım sîre kaynağındandır ve olayın özü tarihçilerce kabul edilir (Es’ad b. Zürâre).

Akabe ve Savaşlar

Üseyd, ikinci Akabe biatında Evs’in nakîblerinden biri oldu. Ensâr arasında on iki nakîbden birisiydi ve Medine’de Peygamberimizin düzenlediği “kardeşlik” (müâhât) uygulamasında Zeyd b. Hârise ile veya Huzeyfe b. el-Yemân ile kardeş edildi; kaynaklar farklı aktarır. Bedir Savaşı’na katılıp katılmadığı konusunda rivayetler çelişir; birçok kaynak, Bedir’in kervan seferi sanılarak çıkıldığı için ona katılmadığını söyler. Uhud’da Peygamberimizin yanında kalanlar arasındaydı ve yedi yara aldı. Hendek, Hudeybiye ve Mekke fethine de katıldı. Ayrıca Benî Mustalik seferi sırasında Âişe’nin gerdanlığının kaybı olayında (teyemmüm ayetinin nüzulü), Üseyd’in kolye bulmak için gönderilenler arasında olduğu ve ayetin ardından “Bu sizin ilk bereketiniz değil, ey Ebû Bekir ailesi” dediği Buhârî’de geçer (Tevhid ve Tefsir bölümleri).

Kur’an Okuma Hadisi

Üseyd’in en bilinen faziletini anlatan hadis, Ebû Saîd el-Hudrî’den rivayet edilir. Üseyd, bir gece Bakara Suresi’ni okurken yanında bağlı olan atı ürküp hareketlendi. Okumayı bırakınca at sakinleşti, tekrar okuyunca yine ürktü. Oğlu Yahyâ atın yanındaydı; çocuğa bir şey olur diye okumayı kesti ve yukarı baktı: Başının üzerinde, kandillere benzeyen bir bulut vardı, yukarı yükselip kayboldu. Sabah Peygamberimize anlattı; “Üseyd, okumaya devam etseydin!” buyurdu ve bunların Kur’an’ı dinlemek için inen melekler olduğunu bildirdi (Buhârî, Fezâilü’l-Kur’ân; Müslim, Salâtü’l-müsâfirîn). Bu hadis, Kur’an okumanın manevi etkisini gösteren sahih rivayetlerdendir.

Işık Veren Asa

Enes b. Mâlik’ten Buhârî’de geçen bir rivayete göre, karanlık bir gecede Üseyd b. Hudayr ve Abbâd b. Bişr, Peygamberimizin yanından çıktıklarında, ellerindeki iki asa kandil gibi aydınlanıp yollarını aydınlattı; ayrılınca her birinin asası kendi yolunu aydınlatmaya devam etti (Buhârî, Salât ve Menâkıb). Âlimler bu olayı Allah’ın sahâbeye ikramı (kerâmet) olarak yorumlar. Bu da Üseyd’in sahâbe içindeki özel yerini gösterir.

Halifelik Sürecinde Tavrı

Peygamberimizin vefatından sonra Sakîfe-i Benî Sâide’de Üseyd ve Evs’in önde gelenleri, Hazrec’in halifelik kazanması hâlinde kendilerinin geri planda kalacağından endişe etti. Beşir b. Sa’d (Hazrec’ten) ve Üseyd gibi isimler Ebû Bekir’e erken biat edenler arasındaydı. Bu davranış, Evs ile Hazrec arasında eski rekabeti hatırlatsa da, sonuçta Ensâr’ın büyük kısmı birlik içinde biat etti (Sa’d b. Ubâde ile karşılaştırılabilir). Ebû Bekir’in halifeliği döneminde Üseyd ona danışmanlık yaptı.

Vefatı

Üseyd, 20 H / 641’de Medine’de vefat etti. Hz. Ömer cenazeyi omuzlarıyla taşıdı ve Bakî Kabristanı’na defnetti. Üseyd’in borcu vardı; Hz. Ömer, borcunu ödemek için mirasçılarının bir bahçesini satın aldı, borcu kapatıp bahçeyi çocuklarına bıraktı (İbn Sa’d’dan aktarılan bir rivayettir). Ölümünde arkada az mal bıraktığı belirtilir. Ömer’in ona gösterdiği bu vefa, sahâbe arasındaki dayanışmayı gösterir.

Özet

Üseyd b. Hudayr, Kur’an sevgisi, kabilesini İslam’a yöneltmesi, cesareti ve Peygambere bağlılığıyla öne çıkan bir sahâbîdir. Faziletini anlatan hadisler sahihtir; kişisel ayrıntılar ise sîre kaynaklarına dayanır. Hayatının daha fazla yönü için örnek davranışları yazısına ve Ensâr’dan Ubâde b. Sâmit biyografisine bakılabilir.

Üseyd’in Hadis Rivayetleri ve İlmî Yönü

Üseyd b. Hudayr’dan rivayet edilen hadis sayısı azdır; yaklaşık on yedi hadis nakledilir. Bunlardan bazıları Müslim ve Ebû Dâvûd’dadır. Meşhur rivayetlerinden biri, Hz. Peygamber’in “Ensâr benim mahrem sırdaşlarım ve güvenilir adamlarımdır; insanlar çoğalır, Ensâr azalır; onların iyi olanlarını kabul edin, kötülük edenlerini bağışlayın” (Buhârî, Menâkıb; Müslim, Fezâil) sözü bağlamında Ensâr’ın faziletini anlatan hadistir. Ayrıca Üseyd’in Peygamberimizden, kendisine bir görev (valilik) verilmesini istemesine dair bir hadis de nakledilir: Peygamberimiz Ensâr’a “Benden sonra size ağır bir tercih gösterilecek; sabredin, havuzda bana kavuşana kadar” buyurmuştur (Buhârî, Menâkıb ve Fiten; Müslim, İmâre). Üseyd’in rivayeti, Ensâr’ın siyasi haklarını beklentilerle sabır arasında dengeleme ilkesini yansıtır.

Ensâr’ın Faziletine Dair Hadisler

Peygamberimiz Ensâr için şöyle buyurmuştur: “Ensâr’ı sevmek imandandır, onlara buğz nifaktandır” (Buhârî, Îmân 4; Müslim, Îmân 74). Ayrıca “Ensâr olmasaydım, Ensâr’dan biri olurdum” (Buhârî, Menâkıb) ve “Yarın ben Havuz’un başındayım; sabredin” ifadeleri onlara yönelik takdirdir. Üseyd, bu hadislerin muhataplarından biri olarak Ensâr’ın önde gelenleri arasında sayılır. Bu hadisler Medine’nin sahâbe nesli arasındaki dostluğu ve Ensâr’ın fedakârlığını anlatan ana kaynaklardandır.

Kısa Kronoloji

621 İkinci Akabe; 622 hicret ve müâhât; 625 Uhud; 627 Hendek; 628 Hudeybiye; 630 Mekke fethi; 632 Peygamberimizin vefatı ve Sakîfe; 641 Üseyd’in vefatı. Bu çizelge Üseyd’in yirmi yıllık sahâbîlik hayatını özetler.

Sıkça Sorulan Sorular

Üseyd b. Hudayr nasıl Müslüman oldu?

Mus’ab b. Umeyr’in Kur’an okumasını dinleyerek Müslüman oldu; sonra Sa’d b. Muâz’ı Mus’ab ile konuşmaya yönlendirdi.

Bakara okurken melekler hadisi nedir?

Üseyd’in Kur’an okurken atının ürkmesi ve başının üzerinde kandillere benzer bulutun belirmesi olayıdır; Peygamberimiz bunların melekler olduğunu bildirmiştir (Buhârî; Müslim).

Üseyd hangi savaşlara katıldı?

Uhud, Hendek, Hudeybiye ve Mekke fethine katıldı; Uhud’da yedi yara aldı.

Üseyd b. Hudayr ne zaman vefat etti?

20/641’de Medine’de; cenazesini Hz. Ömer taşıdı.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 25 Mayıs 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Üseyd b. Hudayr" md.; Buhârî, Fezâilü'l-Kur'ân ve Menâkıbü'l-Ensâr; Müslim, Salâtü'l-müsâfirîn; İbn Sa'd, et-Tabakâtü'l-kübrâ; İbn Hişâm, es-Sîre

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →