Ebû Talha el-Ensârî (r.a.) Kimdir? Hayatı, İslam’a Girişi ve Vefatı

Ebû Talha el-Ensârî (r.a.), asıl adı Zeyd b. Sehl olan, Hazrec’in Neccâr oğullarından cesur bir okçu sahâbîdir. İkinci Akabe’de biat etti, Bedir ve Uhud’da bulundu, Uhud’da Peygamberimizin yanında kalıp kalkan olarak ona ok atıldığında koruyucu oldu. Ümmü Süleym ile evliliği, Bi’r-i Hâ bahçesini sadaka etmesi ve misafir hadisi ile anılır.

Soyu ve İslam’a Girişi

Zeyd b. Sehl b. Esved, Medine’de Neccâr oğullarına mensuptu; Enes b. Mâlik’in üvey babasıdır. Cahiliye döneminde okçuluğu ve cesareti ile ünlüydü. İslam’ı Mus’ab b. Umeyr’in Medine’deki tebliği sırasında kabul etti ve İkinci Akabe’de bulundu; Neccâr oğullarından Müslüman olan ilk gruplar arasında yer aldı. Hicretten sonra Peygamberimiz onu Ebû Ubeyde b. el-Cerrâh ile kardeş etti. Medine’nin en zengin hurma bahçelerinden birine sahipti. Künyesi Ebû Talha’dır.

Ümmü Süleym ile Evlilik

Enes b. Mâlik’in annesi Ümmü Süleym (Rumeysâ bint Milhân), kocası Mâlik b. Nadr’ın ölümünden sonra dul kalmıştı. Ebû Talha henüz Müslüman değilken ona evlenme teklif etti. Ümmü Süleym, “Senin gibi bir adamı geri çevirmem; fakat sen kâfirsin, ben Müslümanım; senin tanrıların ağaçtan yapılmış, bir marangozun yontuğudur. Müslüman olursan mehrim senin Müslümanlığın olur, başka mehir istemem” dedi. Ebû Talha Müslüman oldu ve evlendiler (Nesâî, Nikâh; hadisin senedi sahih kabul edilir). Enes b. Mâlik bu evliliği “Mehri İslam olan bir evlilik duymadım” diye anlatmıştır. Ümmü Süleym’in aklı ve bağlılığı hadis kitaplarında övülür. Bu olay ayrıca evlilikte dinî değerin maddi mehirden üstün tutulmasının örneğidir.

Uhud’da Peygamberimize Kalkan Olması

Uhud Savaşı’nda Müslümanlar dağıldığında Ebû Talha Peygamberimizin yanında kalan az sayıdaki sahâbî arasındaydı. Enes’ten rivayetle: “Ebû Talha kalkanıyla Peygamberimizi koruyordu; çok iyi okçu idi, o gün iki veya üç yay kırdı. Yanından geçen biri ok torbasını sererse ‘Oklarını Ebû Talha’ya ver’ derdi. Peygamberimiz başını kaldırıp düşmanlara bakmak isteyince Ebû Talha ‘Anam babam sana feda olsun, kalkma; sana ok isabet eder; benim göğsüm senin göğsünün önünde olsun’ derdi” (Buhârî, Meğâzî ve Cihâd). Aynı rivayette Hz. Âişe ve Ümmü Süleym’in yaralılara su taşıdığı belirtilir. Peygamberimiz Ebû Talha için “Ordudaki bir Ebû Talha sesi, yüz kişinin sesinden hayırlıdır” buyurduğu rivayet edilir (Hâkim, Müstedrek; senedi hasen kabul edilir).

Bi’r-i Hâ Bahçesi

“Sevdiğiniz şeylerden harcamadıkça iyiliğe erişemezsiniz” (Âl-i İmrân, 3/92) ayeti inince Ebû Talha Peygamberimize gelip “En sevdiğim malım Bi’r-i Hâ bahçesidir; Allah yolunda sadaka olsun” dedi. Bahçe Mescid-i Nebevî’nin karşısında, tatlı suyu ve gölgesiyle meşhurdu. Peygamberimiz “Aferin! Bu kârlı bir maldır; sana verdiğini işittim; ben bunu akrabaların arasında paylaştırmanı uygun görürüm” buyurdu. Ebû Talha bahçeyi akrabalarına, özellikle Ubey b. Kâ’b ve Hassân b. Sâbit’e dağıttı (Buhârî, Zekât ve Vekâlet; Müslim, Zekât). Bu hadis, vakfın ve en sevilen maldan sadakanın ilk örneklerinden biri olarak anılır.

Misafir Hadisi

Ebû Hüreyre’den rivayet edilen hadiste bir adam Peygamberimize gelerek aç olduğunu söyledi. Peygamberimiz hanımlarına haber gönderdi, fakat hiçbirinde yiyecek yoktu. “Kim bu adamı bu gece misafir edecek?” buyurunca Ebû Talha “Ben, ya Resûlallah” dedi. Evine gidip Ümmü Süleym’e “Resûlullah’ın misafirini ağırla” dedi; evde çocukların yemeğinden başka bir şey yoktu. Çocukları uyutup lambayı düzeltmek bahanesiyle söndürdüler; misafir yemek yerken kendileri yemiş gibi görünüp aç yattılar. Sabah Peygamberimiz “Allah, bu gece sizin misafirinize yaptığınız harekete güldü (veya şaştı)” buyurdu ve Haşr 59/9 “Kendilerinde ihtiyaç olsa bile onları kendilerine tercih ederler” ayetinin nüzulu bu olaya bağlandı (Buhârî, Menâkıbü’l-Ensâr; Müslim, Eşribe). Bu olay Ensâr’ın îsâr (başkasını kendine tercih) ahlakının zirvesi sayılır.

Savaşlardaki Yeri ve Vefatı

Ebû Talha Bedir, Uhud, Hendek, Hudeybiye, Hayber, Huneyn gibi bütün savaşlara katıldı. Huneyn’de yirmi kişiyi öldürdüğü ve kıymetli ganimet aldığı rivayet edilir. Peygamberimizin vefatından sonra çok oruç tuttuğu, savaşa katılmak için denizi bile aştığı anlatılır. Vefat tarihi ve yeri hakkında farklı rivayetler vardır: 34/654 civarında Medine’de veya denizde sefer sırasında vefat etti; bir görüşe göre bir adaya defnedilemediği için yedi gün sonra gömüldü ve cesedinde bir değişiklik olmadığı anlatılır (bu rivayetin senedi tartışmalıdır). Oğlu Abdullah b. Ebî Talha ve Enes b. Mâlik Ensâr’ın ilim halkasında yer aldı. Ensâr’ın diğer ilim sahipleri ile Zeyd b. Sâbit ve Übey b. Kâ’b biyografileri arasında karşılaştırma yapılabilir.

Peygamber Sevgisi ve Hurma Hadisi

Ebû Talha’nın oğlu Ebû Umeyr’in küçük bülbülüyle ilgili olayda Peygamberimiz çocukla şakalaşarak “Ebâ Umeyr, nuğayr ne yaptı?” demiştir (Buhârî, Edeb; Müslim, Edeb). Bu hadis, çocuklarla şakalaşmanın sünnetini gösterir. Ayrıca Ümmü Süleym’in oğlu Abdullah’ın doğduğunda Peygamberimizin ağzında hurma çiğneyip çocuğun damağına sürdüğü (tahnik) hadisi de Ebû Talha’nın ailesiyle ilgilidir (Buhârî, Akîka; Müslim, Âdâb). Çocuğun ölümünde Ümmü Süleym’in sabrı da meşhur bir hadistir: Küçük oğlu hastalıktan ölünce eşi dönene kadar haber vermedi, önce yemek hazırladı, sonra “Bir topluluk emanet aldıkları şeyi sahiplerine geri verirse engel olurlar mı?” diye sorarak durumu anlattı; Ebû Talha sabretti, Peygamberimiz onların bu gecesine bereket dua etti (Müslim, Fezâilü’s-sahâbe). Örnek davranışlar için Ebû Talha’nın örnek davranışları yazısına bakınız.

Kavramlar Sözlüğü

• Îsâr: Muhtaç olduğu hâlde başkasını kendine tercih etme; Haşr 59/9 ayetinin ifade ettiği Ensâr ahlakı.
• Tahnik: Yenidoğan bebeğin damağına hurma sürmek.
• Mehir: Nikâh sırasında kadına verilen mal; Ümmü Süleym’in mehri İslam olmuştur.
• Vakıf: Malın Allah rızası için ihtiyaç sahiplerine bağışlanması.

Peygamberimizin Evinde ve Çevresinde Ebû Talha

Peygamberimiz sık sık Ebû Talha’nın evini ziyaret eder, Enes ve ailesi ile ilgilenirdi. Enes b. Mâlik’in rivayetine göre Peygamberimiz Ümmü Süleym’in evinde namaz kıldırdı, örtüsü olan bir hasırda dinlendi ve evlerinde bereket için dua etti (Buhârî, Edeb). Ebû Talha’nın evi Medine’de Peygamberimizin sevdiği ev ziyaretlerinden biriydi. Ayrıca veda haccında Peygamberimizin saçını tıraş ettiğinde ilk olarak Ebû Talha’ya verdiği rivayet edilir: Saçlar ona verildi ve o da sahâbeye dağıttı (Müslim, Hac). Bu rivayet, Ebû Talha’nın Peygamberimize yakınlığını gösterir (Üseyd b. Hudayr gibi Ensâr’ın önde gelenleriyle birlikte anılır).

Çiftlik ve Hurma Bahçeleri

Ebû Talha Medine’nin en çok hurma bahçesi olan Ensârîlerinden biriydi. Bahçelerinde çalışan işçilere iyi davranır, mahsulünün bir kısmını fakirlere ayırırdı. Hz. Ömer döneminde de bu gelirini hayırlara harcadığı anlatılır. Enes b. Mâlik, Ebû Talha’nın hurma bahçelerinin tadını anlatan rivayetlerde bulunmuştur. Bu bölümde servetin imanla birleştiğinde hizmet aracına dönüştüğünü görürüz.

Sıkça Sorulan Sorular

Ebû Talha el-Ensârî kimdir?

Neccâr oğullarından cesur okçu, Ümmü Süleym’in eşi ve Enes b. Mâlik’in üvey babası olan Ensâr sahâbîsidir.

Ebû Talha Uhud’da ne yaptı?

Kalkanıyla ve okuyla Peygamberimizi korudu, o gün birkaç yay kırdı (Buhârî).

Bi’r-i Hâ hadisi nedir?

Âl-i İmrân 3/92 inince Ebû Talha en sevdiği bahçeyi sadaka etti; Peygamberimiz onu akrabalarına dağıtmasını önerdi.

Misafir olayında hangi ayet indi?

Haşr 59/9; “kendileri muhtaç olsa bile onları kendilerine tercih ederler” ayeti bu olaya bağlanır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 4 Ekim 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Ebû Talha el-Ensârî" md.; Buhârî, Meğâzî, Zekât ve Menâkıbü'l-Ensâr; Müslim, Eşribe ve Fezâilü's-sahâbe; İbn Sa'd, et-Tabakâtü'l-kübrâ; İbn Hacer, el-İsâbe

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →