Übey b. Kâ’b: Rivayet Ettiği Hadisler ve İlmî Mirası

Übey b. Kâ’b, Hazrec’in Neccâr oğullarından, kaynaklarda yaklaşık yüz altmış dört hadisi rivayet ettiği belirtilen, Âyetü’l-Kürsî ve yedi harf hadisleriyle tanınan Ensârî sahabîdir. Rivayetleri özellikle Kur’an ilimleri, kıraat ve tefsir alanındadır; öğrencileri Kur’an’ın aktarım zincirinde önemli yer tutar.

Rivayet Sayısı ve Konuları

Tabakat ve hadis kaynaklarında Übey’in rivayetleri yüz altmış dört civarında gösterilir. Bunların Buhârî ve Müslim’de ortak olanları az sayıdadır; çoğu Müsned, Sünen ve tefsir kitaplarında yer alır. Konuları Kur’an’ın indirilişi, okunuşu, surelerin ve ayetlerin faziletleri, dua ve zikir, namaz ve vitir ile ilgilidir. Übey’in hayatı ve kıraat yönü için Ubey b. Kâ’b’ın Kıraati ve Örnek Davranışları yazısına bakılabilir.

Âyetü’l-Kürsî Hadisi

Müslim’in Müsâfirîn bölümünde Übey, Hz. Peygamber’in kendisine “Ebü’l-Münzir! Allah’ın Kitabı’nda sende bulunan en büyük ayet hangisidir?” diye sorduğunu, kendisinin önce “Allah ve Resûlü daha iyi bilir” dediğini, Hz. Peygamber’in aynı soruyu tekrarlaması üzerine “Allâhü lâ ilâhe illâ hüvel hayyül kayyûm (Âyetü’l-Kürsî)” cevabını verdiğini anlatır. Hz. Peygamber göğsüne vurup “İlim sana mübarek olsun” buyurmuştur. Âyetü’l-Kürsî’nin en büyük ayet sayılması, ayetin tevhid ve Allah’ın sıfatlarına dair kapsamlı içeriğiyle ilişkilendirilir.

Beyyine Suresi Rivayeti

Buhârî ve Müslim’de Enes b. Mâlik’ten rivayet edilen hadise göre Hz. Peygamber, Übey’e “Allah bana senin için ‘Lem yekünillezîne keferû’ suresini okumamı emretti” buyurmuş, Übey sevinçten ağlamıştır. Bu rivayette Übey’in kendi anlatımı değil, Enes’in aktarımı söz konusudur; fakat Übey’in kıraat ilmindeki ayrıcalığını gösterir. Ayrıca Hz. Peygamber’in bu sureyi Übey’e okumasının sebebi olarak, bu surenin içeriğinin ilk Kur’an okuma dersleri için örnek olması gibi yorumlar yapılmıştır.

Yedi Harf Hadisi

Müslim’in Müsâfirîn bölümünde Übey’in naklettiğine göre, mescitte üç kişi farklı okuyuşlarla Kur’an okudu ve Übey içinde bir şüphe duydu. Hz. Peygamber’e gidip durumu anlattığında, Peygamber üçünü de dinleyip “Hepiniz doğru okudunuz” buyurdu; Übey’in göğsüne vurdu, terledi ve korku içinde Allah’a baktığını hissetti. Sonra Hz. Peygamber, Cebrâil’in kendisine Kur’an’ın yedi harf üzere indirildiğini bildirdiğini ve ümmetine kolaylık için dua ettiğini söyledi. Bu hadis, kıraat farklılıklarının kökenini açıklamada temel delildir. Kıraat zincirleri konusu için Fakih Sahabîler ve Kurrâ Sahabîler yazılarına bakılabilir.

Vitir ve Dua Hadisleri

Nesâî ve Ebû Dâvûd’da Übey’den rivayet edilen hadiste Hz. Peygamber vitir namazında “Sebbihisme rabbikel a’lâ”, “Kul yâ eyyühel kâfirûn” ve “Kul hüvallâhü ehad” surelerini okurdu. Ayrıca vitirde “Sübhânel Melikil Kuddûs” demesi de rivayet edilir. Bu rivayetler, sahabe arasında vitir uygulamasının nasıl yerleştiğine ışık tutar. Hz. Ömer’in Ramazan‘da halkı bir imam arkasında birleştirmesinde Übey’in imamlık görevi de bu ibadet bilgisine dayanıyordu.

Uydurma Sure Fazileti Hadisi

Bazı tefsirlerde, her surenin okunmasının sevabını ayrıntılı biçimde sayan ve Übey b. Kâ’b’a nispet edilen uzun bir hadis yer alır. Hadis âlimleri, bu rivayetin sahih olmadığı, bazı kimselerin insanları Kur’an’a yöneltmek için uydurduğu konusunda ittifak eder. Nevevî, İbn Salâh ve Suyûtî gibi âlimler bunu açıkça belirtmiştir. Sahabî adına uydurulan rivayetlerin ayrıştırılması, hadis ilminin önemli bir parçasıdır; Übey’in gerçek rivayetleri ise Müslim ve Buhârî gibi sahih kaynaklarda aranmalıdır.

Tirmizî’nin Kıyâme bölümünde Übey’den rivayet edilen bir hadis, salavat konusunda özel bir yere sahiptir. Übey, “Ey Allah’ın Resûlü! Ben sana çok salavat getiriyorum; duamdan ne kadarını bu işe ayırayım?” diye sorar. Hz. Peygamber “Dilediğin kadar” der; Übey önce dörtte biri, sonra yarısı, sonra üçte ikisini söyler; Hz. Peygamber her seferinde “Dilersen artır, ama artırırsan daha hayırlıdır” buyurur. Sonunda Übey “Duamın tamamını sana ayırayım” deyince Hz. Peygamber “O hâlde kaygıların giderilir ve günahların bağışlanır” cevabını verir. Hadis hasen kabul edilir ve salavat getirmenin faziletine delil gösterilir.

Übey’in tefsir alanındaki rivayetleri de önemlidir. Özellikle tâbiîn müfessirlerinden Ebü’l-Âliye er-Riyâhî ve Rebî’ b. Enes aracılığıyla Übey’e nispet edilen tefsir rivayetleri klasik tefsir kaynaklarında geniş yer tutar. Ancak bu rivayetlerin bir kısmının senedi zayıftır; bu nedenle Übey adına aktarılan tefsir açıklamaları senet incelemesi yapılarak kullanılmalıdır. Kıraat ve tefsir farklılıklarını anlamak için onun mushafına dair rivayetlerin dikkatle ele alınması gerekir.

Talebeleri ve Etkisi

Übey’den Enes b. Mâlik, Abdullah b. Abbâs, Ebû Hüreyre, Süleyman b. Surad, Zirr b. Hubeyş ve Ebü’l-Âliye er-Riyâhî gibi sahabe ve tâbiîn hadis aldı. Zirr b. Hubeyş’in Âsım b. Behdele’nin hocası olması sebebiyle, Übey’in kıraati sonraki kıraat imamlarına uzanan bir zincirin parçası oldu. Vefat tarihi için Hicrî 19, 22 veya 30 gibi farklı tarihler verilir. Aynı döneme ait Zeyd b. Sâbit ve Muâz b. Cebel rivayetleriyle birlikte okunması faydalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Übey b. Kâ’b kaç hadis rivayet etmiştir?

Kaynaklarda yaklaşık yüz altmış dört hadis rivayet ettiği belirtilir; bunların küçük bir kısmı Buhârî ve Müslim’de ortak yer alır.

En meşhur rivayeti hangisidir?

“Allah’ın Kitabı’ndaki en büyük ayet hangisidir?” sorusuna Âyetü’l-Kürsî cevabını verdiği ve Hz. Peygamber’in onu tasdik ettiği hadistir.

Yedi harf hadisini nasıl rivayet etti?

Kur’an’ın yedi harf üzere indirildiğini ve farklı okuyuşların Hz. Peygamber tarafından onaylandığını bildiren rivayeti aktarmıştır.

Sure fazileti hadisleri sahih midir?

Her surenin faziletini sayan ve Übey’e nispet edilen uzun hadis, hadis âlimlerince uydurma kabul edilmiştir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 12 Temmuz 2026 · Kaynaklar: Buhârî, Tefsir; Menâkıb; Müslim, Müsâfirîn; Nesâî, Vitr; İbn Sa'd, et-Tabakāt; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Übey b. Kâ'b" md.

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →