Ubâde b. Sâmit: Rivayet Ettiği Hadisler ve İlmî Mirası

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Akabe'de Biat ve Hayatı
Suffe'de Kur'an Öğretmenliği
Fâtiha ve Namaz Hadisi

Ubâde b. Sâmit, Hazrec’in Kavkal oğullarından, Akabe nakîbi, Bedir gazisi ve Suffe’de Kur’an öğreten, Şam’ın ilk kadılarından olan sahabîdir. Kaynaklara göre yüz seksen bir hadis rivayet etmiş; Fâtiha ve faiz hadisleri onun adıyla anılmıştır.

Akabe’de Biat ve Hayatı

Ubâde, Hicret’ten önce Akabe biatlarına katılan ilk Müslümanlardandır. Buhârî’nin Îmân bölümünde aktardığına göre Ubâde şöyle der: “Biz Akabe’de Hz. Peygamber’e biat ettik: Allah’a hiçbir şeyi ortak koşmamak, hırsızlık ve zina yapmamak, çocuklarımızı öldürmemek, iftira etmemek ve iyilikte emre karşı gelmemek üzere.” Bu hadis, İslam’da biat şartlarını ve günahların kefareti konusundaki ayrıntıları aktarır. Ensâr’ın yapısı için Ensâr Kimdir? yazısına bakılabilir. Ubâde, Bedir’e katılmış ve diğer gazvelerde de bulunmuştur.

Suffe’de Kur’an Öğretmenliği

Hz. Peygamber, Ubâde’yi Suffe ehline Kur’an ve yazı öğretmek üzere görevlendirdi. Rivayete göre Ubâde’ye öğrencilerinden biri bir yay hediye etti; Ubâde bunu Hz. Peygamber’e sordu, Hz. Peygamber ise “Ateşten bir yay kuşanmak istersen kabul et” buyurdu (Ebû Dâvûd, Büyû’). Kur’an öğretiminde ücret meselesi fakihlerce farklı değerlendirilir; bu rivayet çoğunlukla ücret alınmaması yönünde delil olarak anılır. Kurrâ ile ilgili genel bilgi için Kurrâ Sahabîler yazısına bakılabilir.

Fâtiha ve Namaz Hadisi

“Fâtiha’yı okumayanın namazı yoktur” hadisi, Ubâde’den Buhârî ve Müslim’de rivayet edilir (Buhârî, Ezan; Müslim, Salât). Bu hadis, Şâfiî ve Hanbelî mezheplerinde namazda Fâtiha okumanın farz oluşuna delil olarak kullanılır; Hanefîler ise farklı yorumlarla Kur’an’dan herhangi bir bölümün okunmasını yeterli sayar. Bu ihtilaf, aynı hadisin farklı yorumlanabilirliğinin tipik örneğidir.

Kelime-i Şehadet Hadisi

Ubâde’den rivayet edilen bir hadis şöyledir: “Kim Allah’tan başka ilah olmadığına, Muhammed’in Allah’ın kulu ve elçisi olduğuna, Îsâ’nın Allah’ın kulu ve elçisi, Meryem’e ulaştırdığı kelimesi ve Allah’tan bir ruh olduğuna, cennetin ve cehennemin hak olduğuna şahitlik ederse, amel ne olursa olsun Allah onu cennete koyar” (Buhârî, Enbiyâ; Müslim, Îmân). Bu hadis, tevhidin cennet için temel şart olduğunu vurgular; fakat âlimler, bunun amellerin gereksizliği anlamına gelmediğini belirtir.

Faiz Hadisi ve Muâviye Tartışması

Ubâde, Hz. Peygamber’den “Altını altınla, gümüşü gümüşle, buğdayı buğdayla, arpayı arpayla, hurmayı hurmayla, tuzu tuzla misli misline, eşit eşit ve peşin olarak satın” hadisini rivayet etti (Müslim, Müsâkât). Şam’da Muâviye’nin bu konudaki farklı uygulamasına itiraz etti; “Hz. Peygamber’den işittiğimizi söylemekten çekinmeyiz” diyerek haksızlıkla anlaşmayacağını söyledi ve Medine’ye döndü. Hz. Ömer ona “Yerine dön, Allah seni ve senin gibileri bulundurmayan yerin hâlini kötü kılsın; Muâviye sana tabi olsun” dedi (Mâlik, Muvatta’; İbn Sa’d). Bu olay, ilim sahibinin siyasi otorite karşısında hakkı söylemesine örnek gösterilir. Şam ilim merkezi için Fakih Sahabîler yazısına bakılabilir.

Ubâde’nin hadis aktarımındaki titizliği öğrencileri tarafından övülür. Hz. Peygamber’den duyduğu sözleri anlatırken lafızları değiştirmemeye özen gösterir, anlamı bozmayacak bir biçimde aktarırdı. Şam’daki ilim halkasında Kur’an ve fıkıh okutması, orada yetişen tâbiîn için önemli bir kaynak oluşturdu. Rivayet ettiği hadislerin arasında cihad, zekât, sadaka, adalet ve kul hakkı konuları sıkça yer alır. Özellikle “Kıyamet gününde kul hakkı” konusundaki sorumluluğu hatırlatan hadisleri onun ilmi hassasiyetini yansıtır.

Ubâde, Hz. Peygamber’in Bedir Savaşı sırasında yaptığı uygulamaların da anlatıcılarındandır. Bedir ganimetlerinin paylaşılması konusundaki ihtilaf üzerine Enfâl suresinin ilk ayetleri nazil olmuş, Ubâde bu konudaki ayetin nüzul sebebini aktarmıştır (Ahmed b. Hanbel, Müsned; Tirmizî, Tefsir). Bu rivayet, ganimetin paylaşımının Allah ve Resûlü’ne ait olduğunu, savaşçılar arasında tartışılmaması gerektiğini bildirir. Bedir’in genel çerçevesi Bedir Gazvesi yazısında yer alır.

Ubâde b. Sâmit, ibadet ve ahlak açısından da örnek bir sahabîdir. Hz. Peygamber’e biat ettiği şartlara ömrü boyunca sadık kaldığı, mal ve makam peşinde olmadığı rivayet edilir. Hz. Ömer döneminde Filistin’e kadı tayin edilmesi, ilmî ve ahlakî güvenilirliğinin göstergesidir. Hz. Ömer, onun gibi sahabîlerin yeni fethedilen bölgelerde bulunmasının İslam’ın doğru anlaşılmasını sağlayacağına inanmıştır.

Bu yönleriyle Ubâde b. Sâmit, ilim, ibadet ve hakkı söyleme cesaretini birleştiren örnek bir sahabîdir.

Vefatı ve Talebeleri

Ubâde, Hicrî 34 yılında yetmiş iki yaşlarında Remle’de veya Beytülmakdis’te vefat etti. Kendisinden Enes b. Mâlik, Câbir b. Abdullah, Ebû Umâme el-Bâhilî ve Ebû İdrîs el-Havlânî gibi isimler hadis aldı. Diğer Ensârî muhaddisler için Übey b. Kâ’b yazısına bakılabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Ubâde b. Sâmit kaç hadis rivayet etmiştir?

Kaynaklarda yüz seksen bir hadis rivayet ettiği belirtilir; bunların bir bölümü Buhârî ve Müslim’dedir.

En meşhur rivayeti hangisidir?

“Fâtiha’sız namaz yoktur” hadisi ile altın ve gümüşün eşit miktarda alınıp satılmasını bildiren faiz hadisi onun rivayetiyle bilinir.

Şam’a neden gitti?

Hz. Ömer, fetihle yeni katılan Şam bölgesinde halka Kur’an ve dini öğretmek için Muâz, Ebü’d-Derdâ ve Ubâde’yi gönderdi.

Muâviye ile ne tartışması yaşadı?

Faiz konusunda Muâviye’nin farklı uygulamasına itiraz etti, haksızlığa boyun eğmeyeceğini söyleyip Medine’ye döndü.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 2 Temmuz 2026 · Kaynaklar: Buhârî, Îmân; Ezan; Enbiyâ; Müslim, Müsâkât; Salât; Ebû Dâvûd, Salât; İbn Sa'd, et-Tabakāt; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Ubâde b. Sâmit" md.

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →