Sa’d b. Ubâde: Rivayet Ettiği Hadisler ve İlmî Mirası

Sa’d b. Ubâde, Hazrec’in Sâide kolundan, Akabe nakîbi ve Medine’nin önde gelen cömert reislerinden olan, az sayıda hadis rivayet eden sahabîdir. Annesi adına sadaka hadisi ve gayret hadisi gibi rivayetleri fıkıh kitaplarında sıkça anılır; Hz. Peygamber’in vefatından sonra halifelik görüşmelerinde adı öne çıkmıştır.

Soyu ve Önderliği

Sa’d, Hazrec’in Sâide koluna mensuptur ve Ubâde b. Düleym’in oğludur. Cahiliye döneminde yazı yazmayı ve yüzmeyi bildiği için “el-Kâmil” lakabıyla anılır. İkinci Akabe biatında nakîb olmuş, Hicretten sonra Medine’de cömertliğiyle tanınmıştır. Hz. Peygamber’e gelen misafirlere her gün sofra kurması ve kâselerle yemek göndermesi rivayet edilir. Oğlu Kays b. Sa’d’ın hayatı için Kays b. Sa’d yazısına bakılabilir.

Rivayet Ettiği Hadisler

Sa’d’ın kaynaklarda hadis sayısı oldukça sınırlıdır. Daha çok kendisinin Hz. Peygamber’e sorduğu sorular ve verilen cevaplar yoluyla bilinir: Annesi adına sadaka vermesi, nezir borcunu ödemesi gibi. Bu sorular, fıkıh hükümlerinin ortaya çıkmasına vesile olmuştur.

Annesi Adına Sadaka

Buhârî’nin Vasâyâ bölümünde Sa’d’ın Hz. Peygamber’e “Annem vefat etti; onun adına sadaka versem fayda eder mi?” diye sorduğu aktarılır. Hz. Peygamber “Evet” deyince Sa’d “Mihrâf adlı bahçemi onun adına sadaka yaptım” dedi. Ebû Dâvûd’un Zekât bölümünde de Hz. Peygamber’in “Su ver” tavsiyesiyle Sa’d’ın bir kuyu kazdırıp annesi adına bağışladığı, kuyunun “Ümmü Sa’d kuyusu” diye anıldığı rivayet edilir. Âlimler bu rivayetlerden, ölü adına sadaka vermenin faydalı olduğunu, sadaka-i câriyenin ölünün sevabına katkıda bulunduğunu çıkarır. Hanefî ve Şâfiî fıkhında farklı yaklaşımlar olsa da, sadaka konusunda genel kabul bu yöndedir.

Nezir Hadisi

Buhârî ve Müslim’de Sa’d’ın Hz. Peygamber’e annesinin nezir borcuyla ölmesi hakkında soru sorduğu, Peygamber’in “Onun adına yerine getir” buyurduğu aktarılır. Bu rivayet, ölen kişinin ödenmemiş nezirlerinin vârisleri tarafından yerine getirilebileceğine delil sayılır. Nezirlerin fıkhî hükmü bu hadis ışığında incelenir.

Gayret Hadisi

Sa’d, “Eşimle yabancı bir adamı görsem, şahit aramadan kılıcımla vururum” demiş, Hz. Peygamber de “Sa’d’ın gayretine şaşıyor musunuz? Ben ondan daha gayretliyim; Allah benden daha gayretlidir” buyurmuştur (Buhârî, Tevhîd; Müslim, Lian). Bu hadis, iffet konusundaki gayretin övülmesiyle birlikte, hükmün şahit ve delille uygulanması gerektiğini de öğretir. Lian ayeti (Nûr 24/6-9) bu bağlamda anılır.

Sakîfe ve Sonrası

Hz. Peygamber’in vefatından sonra Sakîfe-i Benî Sâide’de Hazrec, Sa’d’ı halifelik için öne sürdü. Muhacirlerden Ebû Bekir, Ömer ve Ebû Ubeyde’nin gelmesi ve yapılan konuşmalardan sonra Müslümanlar Ebû Bekir’e biat etti. Sa’d’ın biat etmediği ve Şam’a çekildiği rivayet edilir; Hicrî 14-15 yıllarında Havran’da ölü bulunduğu aktarılır. Bazı rivayetlerde cinlerin onu öldürdüğü söylenir; bu anlatının senedi zayıftır ve tarihçiler çoğunlukla bu ayrıntıya itibar etmez. Sakîfe konusunda tarafsız bir anlatım için Ensâr Kimdir? yazısına bakılabilir.

Sa’d’ın hayatında Hz. Peygamber’e olan sadakati ve kıskanç mizacı bir arada görülür. Mekke fethi sırasında “Bugün savaş günüdür, harem helal kılınacak” demesi üzerine Hz. Peygamber sancağı oğlu Kays’a vermiştir. Bu olay, Hz. Peygamber’in Mekkelilere yönelik merhamet siyasetini ve Ensâr’ı da gücendirmeden çözümünü gösterir. Sa’d’ın Hz. Peygamber’e olan sevgisi, Huneyn sonrası ganimet paylaşımında Ensâr adına konuşmasında da görülür; Hz. Peygamber onlara hitap ettiğinde Sa’d, Ensâr’ın duygularını ifade eden kişidir (Buhârî, Megâzî).

Sa’d’ın cömertliği Medine’de dillere destandı. Hz. Peygamber’in ve Suffe ehlinin yemek ihtiyacını karşılamak için her akşam büyük bir sofra gönderirdi. “Allah’ım, Sa’d b. Ubâde ailesine rahmetini ve salâtını ver” duası, ailenin Hz. Peygamber’e verdiği hizmetin ödülüdür. Oğlu Kays’ın cömertliği de bu aile ahlakından beslenir. Bu cömertlik geleneği, Ensâr’ın İslam’a hizmetini tarif eden ana özelliklerden biridir.

Sa’d’ın vefatı hakkındaki rivayetler, tarih kaynaklarında tartışmalı bir bölümdür. Sakîfe’den sonra biat etmemesi, onun siyasi bir ayrılıkçı olduğu anlamına gelmemelidir; kaynaklar, Sa’d’ın kimseye karşı isyan çıkarmadığını, sessizce Şam’a çekildiğini aktarır. Ölümü hakkında anlatılan menkıbeler, sonraki dönemlerin yorumlarını yansıtır. Tarihî rivayetlerde tarafsız ve temkinli olmak, sahabeye saygının gereğidir.

Karşılaştırma: İki Sa’d

Sa’d b. Ubâde (Hazrec) ve Sa’d b. Muâz (Evs) iki ayrı kabilenin önderleri olarak Medine’de kritik rol oynadı. Hendek’te Gatafan’la yapılacak anlaşmayı reddetmede birlikte hareket ettiler. Sa’d b. Muâz hakkındaki rivayetler için Sa’d b. Muâz, çağdaşları için Üseyd b. Hudayr yazılarına bakılabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Sa’d b. Ubâde kaç hadis rivayet etmiştir?

Kaynaklarda rivayet ettiği hadis sayısı çok azdır; genellikle beş civarında hadis ondan nakledilir.

Annesi adına sadaka hadisi nedir?

Sa’d, annesi vefat edince onun adına sadaka verip veremeyeceğini sormuş; Hz. Peygamber “Evet” demiş ve Sa’d bir kuyuyu ya da bahçesini onun adına sadaka etmiştir.

Gayret hadisinin anlamı nedir?

Sa’d’ın eşiyle yabancı bir adamı gördüğünde kılıçla öldüreceğini söylemesi üzerine Hz. Peygamber “Sa’d’ın gayretine şaşırıyor musunuz? Ben ondan, Allah ise benden daha gayretlidir” buyurmuştur.

Nerede vefat etmiştir?

Hz. Ebû Bekir ya da Hz. Ömer döneminde Şam bölgesindeki Havran’da vefat ettiği rivayet edilir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 6 Eylül 2026 · Kaynaklar: Buhârî, Vasâyâ; Eymân; Tevhîd; Müslim, Lian; Nezir; Ebû Dâvûd, Zekât; İbn Hişâm, es-Sîre; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Sa'd b. Ubâde" md.

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →