Nu’mân b. Beşîr (r.a.) Kimdir? Hayatı ve Vefatı

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Soyu ve Aile Çevresi
Doğumu ve Çocukluğu
Hz. Peygamber'den Rivayetleri

Nu’mân b. Beşîr, Hazrec kabilesinin Hâris b. Hazrec koluna mensup, Hicret’ten sonra doğan ilk Ensârî çocuklardan biri sayılan sahabîdir. Hz. Peygamber’in vefatında yaklaşık sekiz yaşındaydı; hadis rivayetiyle, hitabetiyle ve Muâviye dönemindeki valilikleriyle tanınır, Hicrî 65’te Humus yakınlarında vefat etmiştir.

Soyu ve Aile Çevresi

Babası Beşîr b. Sa’d, Akabe biatlarına katılan ve Bedir’de bulunan Ensâr büyüklerindendir. Rivayete göre Medine’nin ilk Müslümanlarından olan Beşîr, Hz. Peygamber’in yanında Müslümanlığı yayma gayretlerine katkıda bulunmuş, Hz. Ebû Bekir’in halifeliğinde biat meselelerinde adı geçmiştir. Annesi Amre bint Revâha’dır; yani Nu’mân, şair ve komutan Abdullah b. Revâha’nın yeğenidir. Bu soy bağı onu Ensâr’ın tanınmış ailelerinden biri yapar.

Ensâr’ın Evs ve Hazrec arasında paylaşılan tarihî geçmişi, onun ailesinin Medine’deki yerini anlamak için önemlidir; bunun için Ensâr Kimdir? yazısına bakılabilir.

Doğumu ve Çocukluğu

Doğum yılı hakkında kaynaklarda Hicret’in birinci veya ikinci yılı rivayet edilir. İbn Sa’d ve diğer tabakat yazarları onu “Hicret’ten sonra Ensâr’ın ilk doğan çocuğu” olarak anar; muhacirlerde bu yeri Abdullah b. Zübeyr’e verirler. Bu cümle, birçok rivayette olduğu gibi, kaynakların yaygın ifadesidir. Hz. Peygamber’i küçük yaşta görmüş, onun hutbelerini ve öğütlerini dinlemiştir.

Hz. Peygamber’den Rivayetleri

Nu’mân, genç yaşta aldığı hadisleri bilinçli biçimde aktarmış bir ravidir. Buhârî ve Müslim’de yer alan “Helal bellidir, haram da bellidir; ikisinin arasında insanların çoğunun bilmediği şüpheli şeyler vardır” hadisi onun rivayetiyle bilinir. Ayrıca saf düzeni, mü’minlerin birbirine şefkati ve toplumsal sorumluluk üzerine hadisler aktarmıştır. Bu rivayetlerin ayrıntısı Nu’mân b. Beşîr’in Rivayetleri yazısında, örnek alınacak yönleri ise Faziletleri ve Örnek Davranışları yazısında işleniyor.

Hz. Osman Sonrası Dönem ve Siyasî Rolü

Hz. Osman’ın şehit edilmesi sırasında Nu’mân Medine’deydi. Rivayete göre Hz. Osman’ın hanımı Naile’nin gömleğini ve kesilen parmaklarını Şam’a, Muâviye’ye götürenlerden biri odur. Sıffîn Savaşı’nda Muâviye’nin yanında yer almış; Ali ile Muâviye arasındaki fitne dönemi, sahabe içinde ağır bir ayrılık yaratmıştır. Bu dönem hakkında sahabeyi tenkit etmeden, tarafsız dille aktarmak ilke olmalıdır.

Muâviye devrinde Kûfe valiliğine, ardından Humus valiliğine getirilmiştir. Kûfe’de onun yumuşak, uzlaşmacı bir yönetim sergilediği aktarılır; Hz. Hüseyin meselesinin yaşandığı yıllarda da Kûfe’nin durumunda onun tavrı sıkça zikredilir.

Babasının Hibe Meselesi ve Adalet Dersi

Nu’mân’ın çocukluğuna dair en bilinen olay, Buhârî ve Müslim’de kendi ağzından aktarılan hibe hadisidir. Babası Beşîr, ona bir hediye vermek istedi ve Hz. Peygamber’i buna şahit tutmak için küçük Nu’mân’ı yanına aldı. Hz. Peygamber “Bütün çocuklarına böyle yaptın mı?” diye sordu; Beşîr “Hayır” deyince “Allah’tan korkun, çocuklarınız arasında adalet gözetin” buyurdu. Beşîr de hibesinden döndü. Bu rivayet, Nu’mân’ın hem hadisin canlı tanığı hem de aile içi adaletin örnek olayının muhatabı olduğunu gösterir; fıkıhta çocuklar arasındaki hibe eşitliği bahsi bu rivayet üzerine kurulur.

Hitabet ve Şiir Yeteneği

Dayısı Abdullah b. Revâha’dan gelen edebiyat zevki Nu’mân’da da görülür. Hutbelerinde hadisleri ve ayetleri güzel biçimde birleştirmesiyle tanınmıştır. Kûfe minberinde, namaz saflarının düzeltilmesine dair hadisi rivayet ederken, saflardaki kişilerin omuzlarına temas etmeyi öğrettiği aktarılır. Hadisin tamamı için rivayetler maddesine bakınız.

Vefatı

Yezîd b. Muâviye’nin ölümünden sonra Şam’da çıkan Mervân–İbn Zübeyr çekişmesinde Nu’mân, İbn Zübeyr’i destekledi. Humus’ta bu yüzden karşı tarafın saldırısına uğradı; Hicrî 65’te şehit edildiği rivayet edilir. Ölüm yeri ve tarih konusunda bazı kaynaklarda küçük farklar vardır.

Kaynaklardaki Değerlendirmeler

Hadis ravilerini değerlendiren klasik eserlerde Nu’mân b. Beşîr güvenilir (sika) sahabî olarak kabul edilir; sahabenin tamamının adaleti ilkesi gereği, rivayetleri ayrıca cerh edilmez. Onun rivayetleri Kütüb-i Sitte’de geniş yer tutar ve genellikle Şa’bî, Simâk b. Harb ve Hümeyd b. Abdurrahman gibi tâbiîn aracılığıyla nakledilir. Çocuk yaşta duyulan hadislerin sonradan titizlikle aktarılması, sahabenin genç nesli için de sünnetin korunmasında önemli bir örnektir. Siyasî tercihleri ise tarihçiler arasında farklı yorumlansa da, ilmî kişiliği genellikle ayrı değerlendirilmiştir.

Öne Çıkan Özellikleri

Ensâr’ın Hicret sonrası ilk nesli içinde yer alan genç bir sahabîdir.
Çocuk yaşta duyduklarını titizlikle aktarmasıyla hadis ilminin önemli ravilerindendir.
Siyasî karışıklık dönemlerinde bile hitabet ve ilim yönü ön plandadır.
Hayatı, Ensâr’ın Muhacirlerle yan yana sürdürdüğü tarihî mirasın bir parçasıdır; benzer hayatlar için Ebû Katâde maddesine de göz atılabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Nu’mân b. Beşîr kimdir?

Hazrec kabilesinden, babası Beşîr b. Sa’d ile birlikte anılan, Hicret’ten sonra doğan ilk Ensârî çocuklardan biri sayılan sahabîdir. Hadis rivayetiyle ve sonraki dönemde üstlendiği valiliklerle tanınır.

Nu’mân b. Beşîr kaç yaşında Hz. Peygamber’i gördü?

Rivayetlere göre Hz. Peygamber’in vefatında yaklaşık sekiz yaşındaydı; bu yüzden onu çocuk yaşta görüp dinlemiş sahabî grubunda sayılır.

Nu’mân b. Beşîr nerede ve nasıl vefat etti?

Kaynakların çoğuna göre Hicrî 65 yılında Humus yakınlarında, Emevî iç çekişmeleri sırasında öldürülmüştür.

En meşhur hadisi hangisidir?

“Helal bellidir, haram da bellidir” ile başlayan ve şüpheli şeylerden sakınmayı anlatan hadis onun rivayetiyle bilinir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 9 Haziran 2026 · Kaynaklar: Buhârî, Îmân; Müslim, Müsâkât; İbn Sa'd, et-Tabakāt; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Nu'mân b. Beşîr" md.

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →