Ensar Kimdir? Evs ve Hazrec Kabilelerinin İslam’a Katkısı

Ensâr, Hz. Peygamber’e ve Mekke’den gelen Muhacirlere Medine’de yardım eden Evs ve Hazrec kabilelerinden Müslümanlara verilen addır. Kur’an’da övülen bu topluluk, Akabe biatlarıyla İslam devletinin temellerini atmış ve Muhacirleri evlerine, mallarına ortak etmiştir.

Medine ve Kabileler

Hicret’ten önce Medine’ye “Yesrib” denirdi. Şehirde Evs ve Hazrec adlı iki Arap kabilesi ile Kaynuka, Nadîr ve Kurayza adlı Yahudi kabileleri yaşıyordu. Evs ve Hazrec’in Yemen’den göç eden Kahtânî Arapları olduğu, iki kabilenin aynı atadan (Hârise b. Salebe) geldiği rivayet edilir. Uzun süre birbirleriyle çatışan bu kabileler, Yahudi kabilelerle ittifaklar kuruyordu. Bu bölünmüşlük, Medineliler’in tarafsız bir hakem arayışına yol açtı.

Buâs Savaşı ve Barış Arayışı

Hicret’ten yaklaşık beş yıl önce yapılan Buâs Savaşı, Evs ve Hazrec arasındaki çatışmaların zirvesiydi. Savaşın büyük kayıplar vermesi, iki tarafı barış ve ortak liderlik arayışına itti. Hz. Âişe, Buâs gününü Allah’ın Resûlü’nün Medine’ye gelişinden önce takdir ettiği bir gün olarak anar; Medine’nin ileri gelenleri bu savaşta kırılmış, kabileler yorgun düşmüş ve İslam’a açılmaları kolaylaşmıştı (Buhârî, Menâkıbü’l-Ensâr). Bu sosyal ortam, Hz. Peygamber’in Medine’ye hakem olarak çağrılmasını kolaylaştırdı. Evs’in ileri gelenleri arasında Sa’d b. Muâz ve Üseyd b. Hudayr, Hazrec’te ise Sa’d b. Ubâde öne çıkar.

Akabe Biatları ve Mus’ab b. Umeyr

Hac mevsiminde Hz. Peygamber, Medineli altı kişiyle görüştü ve İslam’ı anlattı. Ertesi yıl on iki kişi ilk Akabe biatında İslam’ı kabul etti ve Mus’ab b. Umeyr Medine’ye öğretmen olarak gönderildi. Üçüncü yılda yetmiş üç erkek ve iki kadın ikinci Akabe biatında Hz. Peygamber’i korumaya söz verdi; on iki nakîb seçildi. Bu biatlar Hicret’in zeminini hazırladı. Nakîbler arasında Hazrec’ten Sa’d b. Ubâde, Esad b. Zürâre ve Ubâde b. Sâmit, Evs’ten Üseyd b. Hudayr ve Ebü’l-Heysem b. Teyyihân yer alır. Esad b. Zürâre için Esad b. Zürâre yazısına bakılabilir.

Hicret ve Muâhât

Hz. Peygamber Medine’ye geldiğinde, Muhacirler ve Ensâr arasında kardeşlik bağı kurdu. Her Muhacir bir Ensârî ile kardeş ilan edildi; Sa’d b. Rebî’, Abdurrahman b. Avf’a malının yarısını teklif etti, Abdurrahman ise çarşıyı sormakla yetindi (Buhârî, Menâkıb). Bu uygulama, Ensâr’ın fedakârlığının ve Muhacirlerin onurunu koruyan tutumunun örneğidir. Ensâr’ın Muhacirlere bahçelerini ve evlerini ortak etme isteği, Kur’an’da övülmüştür.

Kur’an’da Ensâr

Haşr suresinin 9. ayetinde, “Onlardan önce yurt ve iman evini hazırlayan kimseler, hicret edip yanlarına gelenleri severler; onlara verilen şeylerden dolayı içlerinde bir ihtiyaç duymazlar; kendileri ihtiyaç içinde olsalar bile onları kendilerine tercih ederler” buyrulur. Tevbe 9/100’de ise Muhacirler ve Ensâr’ın ilk öncüleri Allah’ın rızasına kavuşmuş olarak anılır. Bu ayetler, Ensâr’ın faziletinin Kur’an’daki dayanaklarıdır.

Hadislerde Ensâr’ın Fazileti

“Ensâr’ı sevmek imandandır, onlara buğz etmek nifaktandır” hadisi (Buhârî, Îmân; Müslim, Îmân) en bilinen rivayetlerdendir. Hz. Peygamber Huneyn sonrası ganimet paylaşımında Ensâr’ın gönlünü almak için konuştuğunda “Ensâr benim iç elbisemdir (şi’âr), insanlar dış elbisemdir (disâr)” buyurmuştur (Buhârî, Megâzî). Bu söz, Ensâr’ın Hz. Peygamber’e olan yakınlığını gösterir.

Hz. Peygamber’in vefatından sonra Ensâr, Sakîfe-i Benî Sâide’de toplandı. Hazrec’ten Sa’d b. Ubâde’nin halifelik için öne sürülmesi üzerine Muhacirlerden Ebû Bekir, Ömer ve Ebû Ubeyde gelip görüşmelere katıldı. Hz. Ebû Bekir’in “Emirler bizden, vezirler sizden olsun” önerisi kabul görmedi; sonunda Hz. Ömer’in Hz. Ebû Bekir’e biat etmesiyle Müslümanlar onun etrafında birleşti (Buhârî, Hudûd; Fezâilü’s-sahâbe). Bu olay Ensâr’ın siyasi olgunluğunu ve toplumun birliğini koruma kararlılığını gösterir. Konunun ayrıntıları ve tarafsız yorumu için geniş kaynaklara başvurulmalıdır.

Huneyn’den sonra ganimet paylaşımında Ensâr’ın bazı gençleri üzüntü dile getirince Hz. Peygamber onları toplayıp “İnsanlar develerle dönerken, siz Allah’ın Resûlü’yle evlerinize dönmekten razı değil misiniz?” buyurdu; Ensâr ağlayarak “Razıyız” dedi (Buhârî, Megâzî). Bu hitap, Ensâr’ın dünyalık değil, Peygamber sevgisi ve ahiret uğruna yaşadığını gösteren çarpıcı bir örnektir.

Bugün Ensâr’dan söz ederken, onların fedakârlığını yalnız bir tarih bilgisi olarak değil, komşuluk, misafirperverlik ve yardımlaşma kültürüne ilham veren bir miras olarak da düşünmek gerekir.

Ensâr’ın İlmi ve Hizmeti

Ensâr’dan birçok Kur’an hâfızı ve fakih yetişmiştir. Übey b. Kâ’b, Muâz b. Cebel, Zeyd b. Sâbit gibi isimler Kur’an ve fıkıh alanında öncü olmuştur. Bu konular Kurrâ Sahabîler ve Fakih Sahabîler yazılarında işlenmektedir. Savaşlarda ise Bedir’den Uhud’a, Hendek’ten Huneyn’e kadar Ensâr’ın önemli katkıları olmuştur; bu konuda Bedir Gazvesi yazısına bakılabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Ensâr ne demektir?

Ensâr, “yardım edenler” anlamına gelir; Hz. Peygamber’e ve Mekke’den hicret eden Müslümanlara Medine’de yardım eden Evs ve Hazrec kabilelerinden Müslümanlara verilen addır.

Evs ve Hazrec nasıl bir kardeşlik içindedir?

İkisi de aynı soydan geldiği kabul edilen iki Medine kabilesidir; uzun süre çatışmış, İslam sayesinde birleşmişlerdir.

Buâs Savaşı nedir?

Hicret’ten yaklaşık beş yıl önce Evs ve Hazrec arasında yapılan, iki tarafın da zarar gördüğü savaştır.

Muâhât nedir?

Hz. Peygamber’in Medine’de Muhacirlerle Ensâr’ı birbirine kardeş ilan etmesidir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 16 Haziran 2026 · Kaynaklar: Kur'an-ı Kerîm, Haşr 59/9; Tevbe 9/100; Buhârî, Îmân; Menâkıb; Megâzî; İbn Hişâm, es-Sîre; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Ensâr" md.

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →