Sa’d b. Muâz: Hakkındaki Hadisler ve İlmî Mirası

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Hadis Rivayeti Açısından Durumu
Arş'ın Sarsılması Hadisi
Mus'ab ile Tebliğ

Sa’d b. Muâz, Evs’in Abdüleşhel kolunun reisi olan, Mus’ab b. Umeyr’in tebliğiyle Müslüman olan ve Benî Kurayza’ya hakem seçilen sahabîdir; doğrudan rivayet ettiği hadis sayısı oldukça sınırlıdır. Asıl önemi, hakkında anlatılan sahih rivayetlerde ve Medine’nin İslam’a açılmasındaki rolündedir.

Hadis Rivayeti Açısından Durumu

Sa’d b. Muâz, Hicrî 5. yılda otuz yedi yaşlarında vefat ettiği için hadis rivayet etme imkânı sınırlı kalmıştır. Kütüb-i Sitte’de adının geçtiği hadislerin büyük kısmı, onun rivayet ettiği değil, hakkında anlatılan olaylardır. Bu nedenle Sa’d b. Muâz’ın hadis ilmindeki yeri, ravi olmaktan çok “menkıbe konusu” olmasıdır. Bu ayrımı yapmak, sahabenin hepsinin aynı ölçüde hadis aktarmadığını anlamak açısından önemlidir.

Arş’ın Sarsılması Hadisi

Buhârî ve Müslim’de Câbir b. Abdullah’tan rivayet edilen hadiste Hz. Peygamber, “Sa’d b. Muâz’ın ölümüyle Rahmân’ın Arşı sarsıldı” buyurmuştur (Buhârî, Menâkıb; Müslim, Fezâilü’s-sahâbe). Âlimler bu ifadeyi, onun ölümüne duyulan sevincin ve yüce konumunun anlatımı olarak değerlendirir; bazıları da Arş’ın taşıyıcısı olan meleklerin sevincini kasteder. Ayrıca Hz. Peygamber’e hediye edilen ipek elbiseler hakkında “Sa’d b. Muâz’ın cennetteki mendilleri bundan daha güzeldir” sözü Berâ b. Âzib’den rivayet edilir (Buhârî, Hibe). Rivayetin ayrıntıları için Berâ b. Âzib’in Rivayetleri yazısına bakılabilir.

Mus’ab ile Tebliğ

İbn İshak’ın aktardığına göre Mus’ab b. Umeyr ve Es’ad b. Zürâre Abdüleşhel yurdundaki bir bahçede oturup insanlara İslam’ı anlatırken Sa’d, Üseyd b. Hudayr’ı göndererek onları uyardı. Üseyd mızrağını sallayarak yanlarına gelince Mus’ab “Otur dinle; beğenirsen kabul et, beğenmezsen sana yeter” dedi. Üseyd Müslüman olunca geri dönüp Sa’d’a durumu anlattı; Sa’d da gelip dinledi ve kavmine döndüğünde “Sizinle konuşmam, erkeğinize kadınınıza haram, ta ki Allah ve Resûlü’ne iman edene kadar” dedi; Abdüleşhel oğullarının tamamı Müslüman oldu. Üseyd b. Hudayr yazısında bu bölüm ayrıca anlatılır.

Bedir, Uhud ve Hendek

Bedir’de Hz. Peygamber’in “Bana görüşünüzü verin” demesi üzerine Sa’d, Ensâr adına “Sen bizi denize atsan, biz de atlarız” mealinde bir söz söyledi ve Peygamber’e çardak (arîş) hazırlamayı önerdi. Hendek’te Gatafan ile Medine hurmasının üçte biri karşılığında barış yapılması fikrine Sa’d b. Ubâde ile birlikte “Bizim seninle yaptığımız şey bu; kılıçtan başka bir şey vermeyiz” diyerek karşı çıktı (İbn Hişâm). Hendek’te Hibbân b. Arika’nın attığı okla koldaki damarı yaralandı. Hendek ve Bedir’in ayrıntıları için Bedir Gazvesi ve Hendek Gazvesi yazılarına bakılabilir.

Kurayza Hakemliği

Benî Kurayza, Hz. Peygamber’in hükmüne razı olmayıp eski müttefikleri Evs’ten Sa’d b. Muâz’ın hakemliğini istedi. Sa’d, yaralı hâlde getirildi ve savaşçıların öldürülmesi, mallarının paylaşılması, kadın ve çocukların esir edilmesi yönünde hüküm verdi; bu hükmün Kurayza’nın kendi dinî kurallarıyla uyumlu olduğu yorumu da yapılır. Hz. Peygamber, hükmün Allah’ın hükmüne uygun olduğunu söyledi (Buhârî, Megâzî). Bu olayın kaynaklardaki ayrıntıları ve sayılar tarihçiler arasında tartışmalıdır; bazı çağdaş araştırmacılar rivayetleri eleştirel olarak inceler. Hükmün bağlamı Benî Kurayza Gazvesi yazısında ele alınıyor.

Sa’d’ın İslam’a katkısı, hadis aktarımından çok toplumsal liderlik ve ilmî duruşuyla ölçülür. Medine’de tebliğin kabilenin tamamına yayılmasında, onun otoritesi belirleyici olmuştur: reis İslam’a girince kabile de ona uymuştur. Bu durum, ilk dönem İslam toplumunda liderlerin Müslümanlığı benimsemesinin sosyal etkisini gösterir. Hz. Peygamber, Sa’d’ın ölümüne çok üzülmüş ve cenazesinde bulunmuştur. Hadis kaynaklarında Sa’d’a ait olduğu söylenen birkaç söz ise genellikle onun Bedir ve Hendek’teki sadakatini yansıtan tarihsel anlatılardır, hukukî delil niteliğinde rivayetler değildir.

Ölümü sırasında yaptığı dua da rivayet edilir: “Allah’ım, Kureyş’le savaşı sürdürecekseniz beni yaşat; bitirdinizse yaramı aç ve beni öldür; ama Benî Kurayza’dan intikam almadan canımı alma.” Bu rivayet İbn İshak ve Buhârî’de farklı ifadelerle geçer. Sa’d’ın yarası Hendek’ten sonra bir ara kapanmış, Kurayza kararından sonra açılarak şehadetine yol açmıştır. Hz. Peygamber onu mescitte Rufeyde adlı bir kadının çadırında tedavi ettirmişti. Hastalara şefkat ve tıbbi bakım uygulaması bakımından bu uygulama, İslam’ın erken dönem sağlık anlayışını gösterir.

Vefatı ve Cenazesi

Kurayza olayından kısa süre sonra yarası açılan Sa’d, Mescid-i Nebevî’deki çadırında vefat etti (Buhârî, Salât). Cenazesine yetmiş bin meleğin katıldığı rivayet edilir (Tirmizî); bu rivayetin senedi hakkında âlimler temkinlidir. Hz. Peygamber, cenazesinin hafif olmasına şaşıranlara meleklerin taşımaya yardım ettiğini söylemiştir. Sa’d’ın hayatı, Evs’in İslam’a bağlılığının simgesi olarak anılır. Çağdaşı Sa’d b. Ubâde ise Hazrec’in önderidir; ikisi farklı mizaçları ve konumlarıyla karşılaştırılır.

Sıkça Sorulan Sorular

Sa’d b. Muâz kaç hadis rivayet etmiştir?

Kaynaklara göre doğrudan rivayet ettiği hadis sayısı çok azdır; ona dair bilgiler daha çok başkalarının onun hakkında aktardığı rivayetlere dayanır.

Hakkında en meşhur hadis hangisidir?

Ölümü üzerine Rahmân’ın Arşı’nın sarsıldığını bildiren hadis, Câbir ve diğer sahabîlerden rivayet edilir.

Kurayza’ya hükmü nasıl verildi?

Sa’d, Benî Kurayza hakkında hakem seçildi ve verdiği hüküm Hz. Peygamber tarafından “Allah’ın hükmüne uygun” diye nitelendirildi; konu tarihçiler arasında farklı değerlendirilir.

Rivayetlerinin talebeleri kimdir?

Hadisleri doğrudan kendisinden alan belirgin bir talebe grubu yoktur; ondan nakledilen az sayıdaki söz oğlu ve yakınları aracılığıyla ulaşmıştır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 18 Nisan 2026 · Kaynaklar: Buhârî, Menâkıb; Hibe; Müslim, Fezâilü's-sahâbe; İbn Hişâm, es-Sîre; İbn Sa'd, et-Tabakāt; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Sa'd b. Muâz" md.

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →