Berâ b. Âzib: Rivayet Ettiği Hadisler ve İlmî Mirası

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Hayatı ve Gazveleri
Kıble Değişikliği Hadisi
Huneyn'de "Ben Peygamberim" Hadisi

Berâ b. Âzib, Evs’in Hârise koluna mensup, Hz. Peygamber’le on beş gazveye katılan ve kaynaklarda üç yüz beş hadis rivayet ettiği belirtilen sahabîdir. Kıble değişikliği, Huneyn, kabir sorgusu ve uyku duası hadisleriyle tanınır; Kûfe’de ilim halkası kurarak hadisleri tâbiîne aktarmıştır.

Hayatı ve Gazveleri

Berâ b. Âzib b. el-Hâris, Evs’in Hârise oğullarındandır. Bedir’e katılmak isteyen Berâ, Abdullah b. Ömer ve diğer gençlerle birlikte yaşları küçük görüldüğü için geri çevrildi; Uhud’da da aynı durum yaşandı. Hendek’ten itibaren, on dört veya on beş yaşlarında, Hz. Peygamber’le on beş gazveye katıldı. Hz. Ömer döneminde Rey şehrinin fethinde (Hicrî 24) bulundu; sonra Kûfe’ye yerleşti. Hz. Ali’nin yanında Cemel, Sıffîn ve Nehrevân’a katıldığı aktarılır. Ensâr’ın genel yapısı için Ensâr Kimdir? yazısına bakılabilir.

Kıble Değişikliği Hadisi

Buhârî’nin Îmân bölümünde Berâ’dan rivayet edilen hadise göre Hz. Peygamber Medine’ye geldiğinde on altı veya on yedi ay Beytülmakdis’e yönelerek namaz kıldı; ancak Kâbe’ye yönelmeyi arzuluyordu. Bakara 144. ayetle kıble Kâbe’ye çevrildi. Bir adam Mescid-i Haram’a doğru namaz kılan Ensâr’a bunu bildirince onlar da yönlerini değiştirdi. Kıble değişmeden önce vefat edenlerin namazlarının akıbeti sorulunca “Allah imanınızı zayi etmeyecektir” ayeti (Bakara 143) indi. Bu hadis, kıble konusunun ve ibadetin ruhunun anlaşılmasında temel kaynaktır.

Huneyn’de “Ben Peygamberim” Hadisi

Buhârî’nin Cihâd bölümünde Berâ, Huneyn gününde Müslümanlar dağıldığında Hz. Peygamber’in beyaz katırının üzerinde düşmana doğru ilerlediğini, Ebû Süfyân b. Hâris’in yularından tuttuğunu ve “Ben Peygamberim, yalan yok; ben Abdülmuttalib’in oğluyum” dediğini anlatır. Berâ ayrıca “Biz savaş sertleştiğinde Hz. Peygamber’in yanında korunurduk; en cesurumuz onunla yan yana duran olurdu” der. Huneyn’in genel çerçevesi Huneyn Gazvesi yazısında ve savaşın dersleri Huneyn Gazvesi Dersleri yazısında yer alır.

Kabir Sorgusu Hadisi

Ebû Dâvûd’un Sünnet bölümünde ve Ahmed b. Hanbel’in Müsned’inde Berâ’dan rivayet edilen uzun hadis, bir Ensârî’nin cenazesinde Hz. Peygamber’in anlattığı kabir sorgusunu ve ölüm anındaki durumları içerir: Mümin kul için beyaz yüzlü melekler cennetten kefen ve güzel koku getirir; kâfir için siyah yüzlü melekler azap kefeni getirir. Kabirde iki melek gelip “Rabbin kim, dinin ne, bu adam kimdir?” diye sorar; mümin sorulara doğru cevap verir ve cennet kapısı açılır. Hadis sened açısından sahih sayılmış, kabir nimeti ve azabı konusunda temel delillerden biri kabul edilmiştir. Âlimler hadisin detaylarını tartışsa da ana mesajı ittifakla kabul eder.

Uyku Duası ve Yedi Emir Hadisi

Berâ’dan rivayetle Hz. Peygamber yatağa girince sağ yanına yatıp “Allah’ım! Nefsimi sana teslim ettim, işimi sana havale ettim, sırtımı sana dayadım; sana sığınıp senden korkuyorum. Senden başka sığınak ve kurtuluş yoktur. Gönderdiğin kitaba ve peygamberine iman ettim” duasını okumayı tavsiye etmiştir (Buhârî, Daavât; Müslim, Zikr). Ayrıca Berâ, Hz. Peygamber’in yedi şeyi emrettiğini rivayet eder: Hastayı ziyaret etmek, cenazeye katılmak, aksırana “Allah sana rahmet etsin” demek, yeminini yerine getirmek, mazluma yardım etmek, davete icabet etmek ve selamı yaymak (Buhârî, Cenâiz). Aynı rivayette yasaklanan şeyler (altın yüzük, ipek ve gümüş kaplar) de sayılır.

Berâ’nın hadislerinde Hz. Peygamber’in fiziksel özellikleri ve davranışları ayrıntılı biçimde yer alır. Buhârî’nin Menâkıb bölümünde Berâ, Hz. Peygamber’in orta boylu, omuzları geniş, saçları kulak memelerine kadar uzanan, kırmızı elbise içinde en güzel kişi olduğunu anlatır. Bu tür rivayetler, Hz. Peygamber’in şemâili (fizikî ve ahlakî özellikleri) konusunda temel kaynaklardandır. Ayrıca Berâ’nın, Hz. Peygamber’in namazda rükû ve secdeleri neredeyse eşit sürede yaptığını bildiren rivayeti de (Buhârî, Ezan) namazın kılınışına dair önemli bir delildir.

Berâ’nın rivayetleri, Hz. Peygamber’in ibadet hayatı, ahlakı ve toplumsal ilişkileri hakkında sahih bilgi veren önemli bir kaynak olarak okunmaya devam etmektedir. Kûfe’de yetişen tâbiîn hadisçiler, onun naklettiği ayrıntıları titizlikle korumuş ve sonraki nesillere aktarmışlardır.

Talebeleri ve Vefatı

Berâ’dan Ebû İshâk es-Sebî’î, Adî b. Sâbit, Ebû Cuhayfe, Abdullah b. Yezîd el-Hatmî gibi isimler hadis aldı. Kûfe’de ilim ve fetva verdi; kör olduktan sonra da hadis rivayetine devam etti. Hicrî 72 yılında Kûfe’de vefat etti. Aynı dönemin Ensârî muhaddisi Ebû Eyyûb el-Ensârî ve Kûfe’deki ilim ortamı için Zeyd b. Erkam yazıları da incelenebilir. Sa’d b. Muâz ile ilgili ipek elbise hadisi için Sa’d b. Muâz yazısına bakılabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Berâ b. Âzib kaç hadis rivayet etmiştir?

Kaynaklarda üç yüz beş hadis rivayet ettiği belirtilir; bunlardan yirmi iki kadarı Buhârî ve Müslim’de ortaktır.

Kıble değişikliği hadisi nedir?

Hz. Peygamber’in Medine’ye geldikten sonra on altı veya on yedi ay Beytülmakdis’e yönelerek namaz kıldığını, sonra Kâbe’ye yönelmenin emredildiğini anlatan rivayettir.

Kabir sorgusu hadisini kim rivayet etmiştir?

Kabirdeki sorgu ve nimet-azap ayrıntılarını anlatan uzun hadis Berâ b. Âzib’den rivayet edilir.

Nerede vefat etmiştir?

Hicrî 72 yılında Kûfe’de vefat ettiği rivayet edilir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 22 Mayıs 2026 · Kaynaklar: Buhârî, Îmân; Cenâiz; Cihâd; Daavât; Müslim, Zikr; Ebû Dâvûd, Sünnet; İbn Sa'd, et-Tabakāt; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Berâ b. Âzib" md.

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →