Câbir b. Abdullah: Rivayet Ettiği Hadisler ve İlmî Mirası

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Ailesi ve Gençliği
Veda Haccı Hadisi
Hendek'te Davet ve Bereket

Câbir b. Abdullah, Hazrec’in Selime oğullarından, Hz. Peygamber’le on dokuz gazveye katılan ve kaynaklarda bin beş yüz kırk hadis rivayet ettiği belirtilen, Veda haccı hadisini aktaran sahabîdir. En çok hadis rivayet eden sahabîler arasında sayılır ve Medine’de ilim halkası kurmuştur.

Ailesi ve Gençliği

Câbir, Uhud şehidi Abdullah b. Amr b. Haram’ın oğludur. Babası Akabe nakîbidir ve Uhud’da şehit düşmüştür; Câbir genç yaşta yedi kız kardeşin sorumluluğunu ve babanın borcunu üstlendi. Müslim’e göre Bedir ve Uhud’da babası onu evde bıraktığı için bulunamadı, Uhud’dan sonraki gazvelerin hepsine katıldı. Babası için Abdullah b. Amr b. Haram’ın Örnek Davranışları yazısına bakılabilir.

Veda Haccı Hadisi

Müslim’in Hac bölümünde Câbir’in uzun hadisi, Hz. Peygamber’in Medine’den çıkışı, Zülhuleyfe’de ihrama girişi, Mekke’ye varışı, Arafat vakfesi, Müzdelife ve Mina uygulamalarını ayrıntılı biçimde aktarır. Muhammed el-Bâkır’ın Câbir’e sorması ve onun anlatması şeklinde gelen bu rivayet, hac menâsikinin en önemli delili sayılır. Rivayette Hz. Peygamber’in Arafat’taki “Kanlarınız, malarınız size haramdır” hutbesi de yer alır. Veda haccının ahlak ve adalet mesajı bu rivayetin ayrılmaz parçasıdır.

Hendek’te Davet ve Bereket

Buhârî’nin Megâzî bölümünde Câbir, Hendek günlerinde Hz. Peygamber’in karnına taş bağladığını görünce eşine gidip evdeki küçük bir koyun ve bir miktar arpayla yemek hazırlattığını anlatır. Hz. Peygamber bin kişiye yakın sahabe ile birlikte geldi, yemeği bereketlendirdi; herkes doyduğu hâlde yemek eksilmedi. Hendek’in zorluğu ve bu mucize Hendek Gazvesi yazısında genel çerçevesiyle anlatılır. Câbir, Hudeybiye’de de bulunmuş, katılımcıların sayısını “bin dört yüz” olarak aktarmıştır (Buhârî, Megâzî).

Deve Satışı ve Evlilik Hadisi

Bir gazve dönüşünde Câbir’in devesi yorulunca Hz. Peygamber devenin sırtına vurup dua etti; deve hızlandı. Hz. Peygamber devesini satın aldı, Medine’ye varınca bedelini ödedi ve devesini de ona bıraktı. Yolda “Evlendin mi, bekâr mı?” diye sordu; Câbir babasının borç ve kız kardeşlerinin bakımı sebebiyle dul bir kadınla evlendiğini söyleyince Hz. Peygamber onu onayladı (Buhârî, Büyû’; Nikâh). Bu rivayet, hem ailevi sorumluluk hem de Hz. Peygamber’in sahabîlerine olan cömertliğini gösterir.

Sahîfe-i Câbir ve Talebeleri

Câbir’in rivayetleri, yazılı derlemeler hâlinde de nakledilmiştir. Kaynaklarda “Sahîfe-i Câbir” olarak anılan bu derlemeyi Süleyman b. Kays el-Yeşkürî ve diğer talebeler yazmıştır. Câbir’den Muhammed el-Bâkır, Ebû’z-Zübeyr el-Mekkî, Atâ b. Ebî Rabâh, Şa’bî, Amr b. Dînâr ve Saîd b. el-Müseyyeb gibi isimler hadis aldı. Medine ve Mekke’de ilim halkası oluşturdu; mescitte kendisine kurulan minder üzerinde hadis ve fetva verdi. Hadis yazımı konusu Ebû Saîd el-Hudrî yazısında farklı bir açıdan ele alınır.

Buhârî ve Müslim’in aktardığına göre Câbir hastalandığında Hz. Peygamber ve Ebû Bekir onu ziyaret etti; Câbir kendinden geçmiş durumdaydı. Hz. Peygamber abdest alıp suyunu Câbir’in üzerine serpti; Câbir ayılınca “Ey Allah’ın Resûlü, malımı nasıl paylaştırayım?” diye sordu. Bunun üzerine Nisâ suresinin 176. ayeti (kelâle ayeti) indi (Buhârî, Tıb; Ferâiz). Bu rivayet miras hukukunun önemli bir ayetinin nüzul sebebini anlatır ve Câbir’in hadis ve tefsir tarihindeki yerini gösterir. Miras konusunda bilgi için Zeyd b. Sâbit yazısı da okunabilir.

Câbir’in hadis talebindeki gayreti de örnek gösterilir: Buhârî’nin İlim bölümünde, Abdullah b. Üneys’ten bir hadisi doğrudan dinlemek için bir aylık yolculuk yaptığı aktarılır. Bu seyahat, hadis ilminde rihle (ilim yolculuğu) geleneğinin başlangıç örneklerinden biri sayılır. Câbir’in uzun ömrü ve geniş rivayetleri, hem Kütüb-i Sitte’de hem Müsned’de yoğun yer tutmasına yol açmıştır. Rivayetlerinin bir kısmı fıkıh ve usul kitaplarında delil olarak sıkça kullanılır.

Câbir’in rivayetlerinin sistemli bir biçimde yazılması, hadis tarihinde önemli bir gelişmedir; çünkü yazılı derlemelerin sahabe döneminde bile kullanıldığını gösterir.

Câbir’in hadis tarihindeki yeri, bu yönleriyle yalnızca rivayet sayısıyla değil, rivayetlerinin kalitesi ve çeşitliliğiyle de belirginleşir.

Son Yılları ve Vefatı

Câbir uzun ömürlü oldu; ömrünün son yıllarında gözlerini kaybetti. Hicrî 78 yılında Medine’de doksan dört yaşında vefat ettiği rivayet edilir; cenaze namazını Medine valisi Eban b. Osman’ın kıldırdığı aktarılır. Hz. Peygamber’in gazvelerini anlatan Câbir, Medine’de Hz. Peygamber’i gören son sahabîlerden biriydi. Hadisleri, Kütüb-i Sitte’nin tamamında yer alır. Bu mirasın anlaşılması için Sehl b. Sa’d ve Ebû Talha yazılarının da incelenmesi faydalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Câbir b. Abdullah kaç hadis rivayet etmiştir?

Bakî b. Mahled’e göre bin beş yüz kırk hadis rivayet etmiş; en çok hadis rivayet eden sahabîler arasında yer almıştır.

En meşhur rivayeti hangisidir?

Hz. Peygamber’in Veda haccını baştan sona anlatan uzun hadis, Müslim’de yer alır ve hac menâsikinin temel kaynağıdır.

Kaç gazveye katıldı?

Müslim’e göre Hz. Peygamber’le on dokuz gazveye katılmış, Bedir ve Uhud’da babasının engellemesiyle bulunamamıştır.

Sahîfe-i Câbir nedir?

Câbir’in rivayetlerinin yazılı olarak derlendiği ve talebeleri tarafından aktarılan hadis sahifesidir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 8 Temmuz 2026 · Kaynaklar: Buhârî, Megâzî; Büyû'; Nikâh; Müslim, Hac; Ebû Dâvûd, Menâsik; İbn Sa'd, et-Tabakāt; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Câbir b. Abdullah" md.

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →