Câbir b. Abdullah (r.a.) Kimdir? Hayatı, İslam’a Girişi ve Vefatı

Câbir b. Abdullah (r.a.), Hazrec’in Seleme oğullarından, Uhud şehidi Abdullah b. Amr’ın oğlu ve Peygamberimizle on dokuz gazveye katılan sahâbîdir. En çok hadis rivayet eden sahâbîler arasındadır; yaklaşık 1540 hadis ona nispet edilir. Hendek’te Peygamberimizin az yemekle büyük bir kalabalığı doyurması olayını ve en ayrıntılı hac hadisini rivayet etmiştir. 78/697 civarında Medine’de vefat etti.

Ailesi ve İslam’a Girişi

Câbir, Medine’de Hazrec’in Seleme oğullarına mensuptu. Babası Abdullah b. Amr b. Haram, ikinci Akabe biatında bulunan ve nakîb seçilen sahâbîdir. Câbir o sırada genç yaşta olduğu için babasıyla birlikte Akabe’ye gittiği ve biata katıldığı rivayet edilir; bu rivayet farklı kaynaklarda farklı yorumlanır. Babasının Bedir’de bulunmasına karşın Câbir yaşı küçük olduğu için veya babası ona bakacak kız kardeşleri nedeniyle kalmasını istediği için Bedir ve Uhud’a katılamadı. Uhud’dan sonraki bütün savaşlara katıldı. Peygamberimizle on dokuz gazveye katıldığını kendisi rivayet eder (Müslim, Cihâd).

Babası Abdullah’ın Şehadeti

Abdullah b. Amr Uhud’da şehit düştü. Cesedi müşrikler tarafından kötü muamele görmüştü. Câbir babasının cesedinin yüzündeki örtüyü kaldırıp ağladığında Peygamberimiz “Ağlasan da ağlamasan da melekler kanatlarıyla gölgelendirmeye devam etti” buyurdu (Buhârî, Cenâiz). Başka bir hadiste Peygamberimiz Câbir’e “Allah’ın babana ne yaptığını haber vereyim mi?” dedi; “Allah onu diriltti ve ona perde arkasından olmadan konuştu: ‘Kulum, dile benden ne dilersen sana vereyim.’ O da ‘Ya Rabbi! Beni dünyaya geri çevir de senin yolunda tekrar öldürülüyüm’ dedi. Allah ‘Bir daha geri dönülmeyeceği hükmünü verdim’ buyurdu” (Tirmizî, Tefsîr; İbn Mâce, Mukaddime; hadis hasen kabul edilir). Bu rivayet Âl-i İmrân 3/169 “Allah yolunda öldürülenleri ölü sanmayın” ayetinin anlamı bağlamında anılır.

Babasının Borcu ve Hurma Mucizesi

Abdullah, şehit olurken ağır borç bırakmıştı ve hurma bahçesinin mahsulü borcu karşılamıyordu. Câbir Peygamberimize başvurdu. Peygamberimiz Câbir’le beraber bahçeye gitti, hurmaları üç ayrı yığın yaptırıp hurma yığınlarının yanında dua etti ve ölçü kabıyla ölçtürdü. Câbir tüm alacaklılara haklarını ödedi ve elinde, ödemeden önceki toplam mahsul kadar hurma kaldı (Buhârî, Büyû’, Vesâyâ ve Menâkıb). Bu olay, Peygamberimizin mucizelerinden biri olarak hadis kitaplarında yer alır. Ayrıca borç ödeme ve vasiyetin yerine getirilmesine örnek gösterilir.

Hendek’te Yemek Mucizesi

Hendek kazılırken Müslümanlar açlıktan karınlarına taş bağlamıştı. Câbir Peygamberimizin karnına taş bağladığını görünce eşine gidip evde ne olduğunu sordu; bir sa’ (yaklaşık dört avuç) arpa ve küçük bir oğlak vardı. Eşi arpayı öğütüp hamur yaptı, Câbir oğlağı kesti. Peygamberimizi gizlice davet etmek istedi; Peygamberimiz tüm hendek ahalisini çağırdı (binden fazla kişi olduğu rivayet edilir). Peygamberimiz tencereye ve hamura tükürüğünü katıp dua etti; herkes doyuncaya kadar yedi ve yemek eksilmedi (Buhârî, Meğâzî; Müslim, Eşribe). Câbir “Allah’a yemin ederim ki hepsi doyup gittiler; tencere hâlâ kaynıyordu, hamurumuz da olduğu gibi duruyordu” demiştir. Aynı sırada hendek kazarken büyük bir kayaya rastlanması ve Peygamberimizin kazmayla kayayı ufalatması da Câbir’in rivayetlerindendir.

Veda Haccı Hadisi

Câbir b. Abdullah’ın rivayet ettiği hac hadisi (Müslim, Hac) Peygamberimizin Veda Haccı’nın en ayrıntılı anlatımıdır. Câbir, Peygamberimizin Medine’den çıkışından Arafat vakfesine, Müzdelife’ye, Mina ve Kabe tavafına kadar tüm adımları sıra ile anlatır. Fıkıh âlimleri hac menâsikini bu hadisten çıkarır. Hadis, “Haccın menâsikini benden alın” ilkesinin pratik örneğidir. Kâbe tavafında Hacer-i Esved’e, Safa-Merve sa’yine, Arafat’ta Peygamberimizin hutbesine ve yüz yirmi bin kadar kalabalığa dair bilgiler bu rivayette geçer. Bu hadis sayesinde Müslümanlar hac ibadetini tam olarak Peygamber’in yaptığı gibi uygulama imkânı bulmuştur.

Hastalığı ve Miras Ayeti

Câbir hastalandığında Peygamberimiz ve Ebû Bekir onu ziyarete geldi. Peygamberimiz abdest alıp suyu Câbir’in üzerine serpti, Câbir ayıldı ve “Ya Resûlallah, malımı nasıl paylaştırayım? Kimler mirasçı olur?” diye sordu. Bunun üzerine Nisâ Suresi’nin son ayeti (4/176, “kelâle ayeti”) indi (Buhârî, Mirda ve Ferâiz; Müslim, Ferâiz). Bu olay Câbir’in miras hukukunun inişine vesile olan sahâbîlerden olduğunu gösterir. Çocuğu olmayan, anne babası da bulunmayan kişinin mirası hakkındaki bu hüküm “kelâle” olarak anılır.

Hadis Rivayeti ve İlim Halkası

Câbir’in yaklaşık 1540 hadis rivayet ettiği kaynaklarda belirtilir; bunların 60 kadarı Buhârî ve Müslim tarafından ortaklaşa rivayet edilmiştir. Mescid-i Nebevî’de ilim halkası kurmuş, Ebû Zübeyr el-Mekkî, Saîd b. el-Müseyyeb, Atâ b. Ebî Rebâh gibi büyük tâbiîn ondan hadis dinlemiştir. Hadis yazma işine de önem verdi; öğrencilerinin yazdığı “Câbir sahîfesi” meşhur bir ilk hadis derlemesi olarak anılır. Ensâr’dan ilim sahibi sahâbîler için Übey b. Kâ’b ve Ebû Saîd el-Hudrî biyografilerine bakabilirsiniz.

Son Yılları ve Vefatı

Câbir ömrünün sonlarında gözlerini kaybetti. Emevî valisi Haccâc’ın Medine’ye yönelik baskıları sırasında bir süre sıkıntı yaşadığı rivayet edilir. 78/697 civarında, yaklaşık doksan dört yaşında Medine’de vefat etti; Emevî valisi Ebân b. Osman cenaze namazını kıldırdı. Medine’de en son vefat eden Ensâr sahâbîlerindendir. Örnek davranışları için Câbir b. Abdullah’ın örnek davranışları yazısına bakınız.

Kavramlar Sözlüğü

• Gazve: Peygamberimizin bizzat katıldığı savaş ve sefer.
• Kelâle: Çocuğu ve anne babası olmayan kişinin mirası.
• Sahîfe: Hadislerin yazıldığı sayfalar; Câbir’in öğrencileri bu tür notlar tutmuştur.
• Menâsik: Hac ibadetinin uygulamaları.

Câbir’in Rivayet Ettiği Önemli Hadisler

Câbir’in rivayetleri arasında farklı konularda temel hadisler bulunur. “Kim bir ağaç diker…” gibi ziraat hadislerinin yanı sıra, “Müslüman, dilinden ve elinden diğer Müslümanların emniyette olduğu kimsedir” ifadesinin farklı rivayetlerinden biri, ticaret ahlakı hadisleri (“Allah, satarken, alırken ve alacağını isterken hoşgörülü davranan kişiye rahmet etsin”, Buhârî, Büyû’) ve yemek âdâbı hadisleri sayılabilir. Ayrıca istihâre duasının Peygamberimiz tarafından Kur’an sûresi gibi öğretildiği hadis de onun rivayetidir: “Resûlullah bize işlerin hepsinde istihareyi Kur’an’dan bir sure öğretir gibi öğretirdi” (Buhârî, Deavât ve Teheccüd). Bu rivayet istihâre namazı ve duasının dayanağıdır. Bu geniş rivayet yelpazesi, Câbir’in İslam hukukuna ve ahlakına katkısını gösterir (Übey b. Kâ’b ve Ebû Talha el-Ensârî ile aynı Ensâr neslindendir).

Cabir ve Peygamberimizin Ziyaretleri

Peygamberimiz Câbir’in ailesine sık sık gider, babasının şehadetinin ardından Câbir ve kız kardeşlerine destek olurdu. Bir seferinde Câbir’in devesinin yorulması üzerine Peygamberimiz onu satın alıp bedelini peşin ödeyerek yine kullanması için geri verdi (Buhârî, Büyû’ ve Şurût; Müslim, Müsâkāt). Bu olay “Câbir’in devesi hadisi” olarak ünlüdür ve Peygamberimizin zor durumdaki gence yardım etme biçiminin zarafetini gösterir. Satış sözleşmesinde şart koşma ve kefalet gibi fıkhî meselelerin de dayanağı olarak tartışılır.

Sıkça Sorulan Sorular

Câbir b. Abdullah kimdir?

Seleme oğullarından, on dokuz gazveye katılan ve çok hadis rivayet eden Ensâr sahâbîsidir.

Hendek’te hangi mucize gerçekleşti?

Az bir yemekle binden fazla kişinin doyurulması olayıdır (Buhârî; Müslim).

Câbir’in hac hadisi neden önemlidir?

Veda Haccı’nın en ayrıntılı ve düzenli anlatımı olduğu için hac menâsikinin temel kaynağıdır (Müslim).

Câbir ne zaman vefat etti?

78/697 civarında Medine’de, yaklaşık doksan dört yaşında.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 10 Ağustos 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Câbir b. Abdullah" md.; Buhârî, Meğâzî, Büyû' ve Vesâyâ; Müslim, Hac, Eşribe ve Cihâd; Tirmizî, Tefsîr; İbn Sa'd, et-Tabakâtü'l-kübrâ

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →