Übey b. Kâ’b (r.a.) Kimdir? Hayatı, İslam’a Girişi ve Vefatı

Übey b. Kâ’b (r.a.), Hazrec’in Neccâr oğullarından, ikinci Akabe biatına katılan, Bedir’de bulunan ve vahiy kâtibi olarak görev yapan sahâbîdir. “Seyyidü’l-kurrâ” (okuyucuların efendisi) unvanıyla anılır. Peygamberimiz ona “Allah bana sana Kur’an okumamı emretti” buyurmuş, Ayetü’l-Kürsî’nin Kur’an’ın en büyük ayeti olduğunu onun cevabıyla teyit etmiştir.

Soyu ve İslam’a Girişi

Übey b. Kâ’b b. Kays, Medine’de Hazrec’in Neccâr oğulları koluna mensuptu; künyesi Ebü’l-Münzir idi. Cahiliye döneminde okuma-yazma bilen az sayıdaki Medineli arasındaydı; Tevrat ve Yahudi geleneğinden de haberdardı. İkinci Akabe biatına katıldı ve İslam’ı erken kabul etti. Hicretten sonra Peygamberimiz onu Medine’de vahiy kâtipleri arasına aldı; vahyi yazan ilk Medineli kâtiplerden biri olarak anılır. Bedir, Uhud, Hendek ve sonraki savaşlara katıldı. Evi Medine’de Kur’an öğrenenlerin uğrak yeri oldu.

“Allah Sana Kur’an Okumamı Emretti”

Enes b. Mâlik’ten rivayet edilen sahih hadiste Peygamberimiz Übey’e “Allah bana sana ‘Lem yekünillezîne keferû’ (Beyyine) Suresi’ni okumamı emretti” buyurdu. Übey şaşırarak “Allah benim adımı mı andı?” diye sordu; Peygamberimiz “Evet” deyince Übey ağladı (Buhârî, Menâkıb ve Tefsîr; Müslim, Fezâilü’s-sahâbe). Hadis, Übey’in fazileti ve Kur’an’la ilişkisinin zirvesi olarak kabul edilir. Âlimler “Allah adımı mı andı” sorusunu, ilahi huzurda adının anılmasına duyduğu sevinç ve hayret olarak yorumlar. Bu rivayetin sıhhatinde hadis âlimleri arasında görüş ayrılığı yoktur.

Ayetü’l-Kürsî Hadisi

Übey b. Kâ’b’dan rivayet edilen bir başka hadiste Peygamberimiz ona sordu: “Ebü’l-Münzir! Allah’ın Kitabı’nda bildiğin en büyük ayet hangisidir?” Übey “Allah ve Resûlü daha iyi bilir” dedi. Üç kez sorulunca “Ayetü’l-Kürsî” cevabını verdi. Peygamberimiz göğsüne vurup “İlim sana mübarek olsun, ey Ebü’l-Münzir!” buyurdu (Müslim, Salâtü’l-müsâfirîn). Bu hadis Ayetü’l-Kürsî’nin fazileti hakkındaki en sağlam delillerden biridir. Ayrıca Übey’in ilimde Peygamberimizden aldığı takdir de görülür.

En İyi Kur’an Okuyucusu

Tirmizî’de Enes b. Mâlik’ten rivayet edilen hadiste Peygamberimiz şöyle buyurmuştur: “Ümmetimin Kur’an’ı en iyi okuyanı Übey b. Kâ’b’dır” (Menâkıb; hadis hasen-sahih kabul edilir). Buhârî’de Hz. Ömer’in “Bizim en iyi okuyanımız Übey’dir” dediği geçer (Tefsîr, Bakara). Hz. Ömer Übey’in kıraatinde bir ayetin neshedilmiş okuyuşu bulunabileceğini de belirtmiştir. Übey, Kur’an’ı farklı kıraatlerle okuma konusunda tecrübe sahibi olduğundan kıraat ilminin gelişiminde önemli kaynaklardan biri sayıldı. Abdullah b. Abbâs, Ebû Hüreyre ve Enes b. Mâlik gibi sahâbîler ondan Kur’an okumasını öğrendi.

Übey Mushafı

Übey b. Kâ’b’ın şahsi bir mushafı vardı; sonraki dönemlerde “Übey mushafı” adıyla anıldı. Bu mushafın sıralaması ve bazı okuyuşları Osman mushafından farklı kaydedilir. Hz. Osman döneminde mushaf istinsah heyeti oluşturulurken Zeyd b. Sâbit başta olmak üzere kurul çalıştı (Zeyd b. Sâbit). Übey’in mushafına dair rivayetler hakkında modern araştırmalar farklı değerlendirmeler yapar; bu mushafın metni tam olarak günümüze ulaşmamıştır. Hadis ve kıraat ilminde Übey’in rivayet ettiği okuyuşlar ve kıraat farkları sonraki âlimlerce incelendi.

Fetva ve Hukukî Bilgisi

Übey, sahâbe içinde fetva verenlerden biriydi. Hz. Ömer döneminde danışma meclisinde yer alıyor ve “Müslümanların efendisi” diye anılıyordu. Hz. Ömer’in kendisine “Müslümanların seyyidi” dediği, Übey’in sahâbe arasında hakem olarak başvurulan biri olduğu anlatılır. Medine’de müftü olarak, Hz. Ömer’in ve Hz. Osman’ın danışmanı olarak görev yaptı. Sahâbe arasında bir ihtilafta ihtiyaç duyulduğunda Zeyd b. Sâbit ve Übey’in görüşüne başvurulurdu. Bu yönüyle Übey, ilim ve hukuk geleneğinin ilk kurucularındandır.

Hadis Rivayeti ve Öğrencileri

Übey’den yaklaşık altmış hadis rivayet edilmiştir. Bu hadisler arasında Kur’an’ın faziletleri, bazı surelerin okunması, namaz, vitir, zikir ve ahlak konuları bulunur. Öğrencileri arasında Enes b. Mâlik, Ebû Mûsâ el-Eş’arî, Abdullah b. Abbâs, Süleymân b. Surad ve Ebû’l-Âliye er-Riyâhî sayılır. Übey Medine’de çok ağlayan, dua eden ve Kur’an’dan etkilenen bir sahâbî olarak tanınırdı. Ebû Zer’den rivayetle, Übey’in sesinin yüksek, gözyaşlarının çok olduğu belirtilir.

Vefatı

Übey b. Kâ’b’ın vefat tarihi kaynaklarda farklı verilir: 19, 20, 22 veya 30 H. Çoğu kaynak Hz. Ömer döneminde (20-22/640-642) Medine’de vefat ettiğini belirtir; Hz. Osman döneminde öldüğü görüşü de vardır. Hz. Ömer, Übey’in ölümüne üzüldü ve “Bugün müslümanların efendisi öldü” dedi. Kabri Medine’de Bakî’dedir. Ensâr’dan benzer ilim sahibi sahâbîler için Ubâde b. Sâmit, Zeyd b. Sâbit ve Muâz b. Cebel biyografilerine bakılabilir. Übey’in örnek yönleri örnek davranışları yazısında ele alınmıştır.

Kavramlar Sözlüğü

• Seyyidü’l-kurrâ: Kur’an okuyucularının efendisi anlamında Übey’e verilen unvan.
• Vahiy kâtibi: Peygamberimize inen ayetleri yazan sahâbî.
• Kıraat: Kur’an’ın farklı okunuş biçimleri; Übey’in okuyuşları kıraat ilminde kaynak olmuştur.
• Ebü’l-Münzir: Übey’in künyesi.

Peygamberimizle Birlikte Geçen Anlar

Übey b. Kâ’b’ın Peygamberimizle birlikte olduğu meclisler hadis kitaplarında sıkça geçer. Bir seferinde Peygamberimiz ona Fâtiha Suresi’nin Kur’an’ın en büyük suresi olduğunu öğretti: “Tevrat’ta, İncil’de, Zebur’da ve Furkan’da misli indirilmemiş bir sure var” buyurdu ve Fâtiha’yı “Seb’u’l-mesânî” olarak tanımladı (Tirmizî, Sevâbü’l-Kur’ân; Nesâî). Başka bir olayda Übey namazdayken Peygamberimiz ona seslendi, Übey namazı bitirince cevap verdi. Peygamberimiz “Allah ‘Ey iman edenler, size hayat verecek şeye çağırdığında Allah’a ve Resûlüne icabet edin’ (Enfâl, 8/24) buyurmadı mı?” diye hatırlattı (Buhârî, Tefsîr). Bu hadis, Peygamber’in çağrısına öncelik tanıma konusunda fıkhî tartışmalara konu olmuştur. Ayrıca Übey’in birçok surenin faziletini Peygamberimizden aktardığı belirtilir; ancak sure fazileti hakkındaki rivayetlerin bir kısmı zayıftır ve hadis âlimleri bunları ayrı tutar.

Ayetlerin Nüzul Sebeplerine Dair Rivayetleri

Übey b. Kâ’b, bazı ayetlerin nüzul sebebine dair rivayetleri aktaran sahâbîlerdendir. Örneğin Hz. Peygamber’in “Bu ümmetin âlimlerinden olacak…” sözlerini aktardığı rivayetler ve mushafın sıralanması hakkındaki bilgiler tefsir kaynaklarında yer alır. Bu rivayetler Taberî ve İbn Kesîr tefsirlerinde sıkça kullanılır. Übey’in tefsirle ilgili sözleri “tefsirde sahâbe kavli” olarak değerlendirilir ve sonraki âlimlerce önemsenir.

Hz. Ömer ile Münasebeti

Hz. Ömer’in Übey’i kıraat konusunda otorite olarak görmesi, Hz. Ömer’in kıraatlerin farklılığı konusunda yaşadığı olayda da görülür: Hişâm b. Hakîm’in Furkan Suresi’ni farklı okuduğuna şahit olan Ömer onu Peygamberimize götürdü; Peygamberimiz her iki okuyuşu da doğruladı ve “Kur’an yedi harf üzere indirilmiştir” buyurdu (Buhârî, Fezâilü’l-Kur’ân; Müslim, Salâtü’l-müsâfirîn). Aynı hadisin bir rivayetinde Übey’in de farklı bir okuyuşu hakkındaki benzer olayı anlatılır. Bu olay Übey’in kıraat çeşitliliğine açıklığını ve Kur’an’ın kolaylık ilkesini gösterir.

Sıkça Sorulan Sorular

Übey b. Kâ’b kimdir?

Neccâr oğullarından Ensâr sahâbîsi, vahiy kâtibi ve Kur’an’ı en iyi okuyanlardan biri olarak bilinir.

Peygamberimiz Übey’e hangi sureyi okudu?

Allah’ın emriyle Beyyine Suresi’ni okudu; Übey duygulanıp ağladı (Buhârî; Müslim).

Ayetü’l-Kürsî hadisi nedir?

Übey’in Kur’an’ın en büyük ayetini doğru bilmesi üzerine Peygamberimizin ona “İlim sana mübarek olsun” demesini anlatan hadistir (Müslim).

Übey mushafı nedir?

Übey’in kendi okuyuş ve sıralamasına dayanan şahsi mushafıdır; bugün tam metni bilinmemektedir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 25 Nisan 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Übey b. Kâ'b" md.; Buhârî, Tefsîr ve Menâkıb; Müslim, Salâtü'l-müsâfirîn; Tirmizî, Menâkıb; İbn Sa'd, et-Tabakâtü'l-kübrâ

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →