Ebü’l-Heysem b. Teyyihân: Faziletleri ve Örnek Davranışları

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Akabe'de Nakîb Olarak
Bahçesinde Peygamber Ziyareti
Esir Seçme ve Hizmetçiye Davranış

Ebü’l-Heysem Mâlik b. Teyyihân, Ensâr’ın Evs kolundan, Akabe’de nakîblik yapan ve Hz. Peygamber’e hurma ve et ikramıyla anılan sahabîdir. Hayatında en çok öne çıkan yön, misafirperverlik ve Hz. Peygamber’in nimete şükür öğretisini hatırlatan hadisle bağlantısıdır.

Akabe’de Nakîb Olarak

Medineli Müslümanların Akabe’de Hz. Peygamber’e biat ettiği olaylarda kabileleri temsil eden on iki nakîbin içinde Evs’ten Ebü’l-Heysem b. Teyyihân, Üseyd b. Hudayr ve Sa’d b. Hayseme de bulunur. Ebü’l-Heysem’in Abdüleşhel kabilesini temsil ettiği aktarılır. Nakîblik, biatın hükümlerini kabilesine duyurmak ve uygulamaktan sorumlu olmak demektir. Bu rol, onun İslam’ın erken döneminde taşıdığı güveni gösterir. Evs ve Hazrec’in konumu için Ensâr Kimdir? yazısına bakılabilir.

Bahçesinde Peygamber Ziyareti

Müslim’in Eşribe bölümünde aktarılan rivayette, bir gün Hz. Peygamber aç olarak evinden çıkıp Mescid’e doğru yürürken Ebû Bekir ve Ömer ile karşılaştı. Üçü de aynı sebeple dışarı çıkmıştı. Birlikte Ensâr’dan Ebü’l-Heysem’in evine gittiler; eşi onları ağırladı, kendisi hurma bahçesinde suyu doldurmaya gitmişti. Dönünce çok sevindi, kuzu kesti, taze hurma ve su ikram etti. Eşi onları karşılarken “Bugün benden daha şerefli misafiri kim ağırladı?” anlamında Allah’a hamd edildiği aktarılır. Yemekten sonra Hz. Peygamber, bu tür nimetlerin de kıyamet günü sorulacak nimetlerden olduğunu söyleyerek Tekâsür suresinin 8. ayetini hatırlattı. Sahabe bu söz karşısında endişelense de, bundan çıkarılan sonuç nimetin inkâr edilmesi değil, şükürle karşılanmasıdır. Rivayetin ayrıntıları kaynaklarda farklı aktarılır; ana mesaj nimete şükür bilincidir

Esir Seçme ve Hizmetçiye Davranış

Bir rivayete göre Hz. Peygamber’e esirler getirildiğinde, Ebü’l-Heysem’e de hizmetçi olarak iki esirden birini seçmesi söylendi; o, namaz kılan esiri seçti ve Peygamber ona “Hayır tavsiye ederim” diyerek iyi davranmasını istedi. Ebü’l-Heysem’in daha sonra esiri azat ettiği aktarılır. Hadisin senedinde ve ayrıntılarında tartışma bulunmakla birlikte, kölelere iyi davranma ve onları azat etme konusunda sahabenin tavrını gösterir. Bu rivayet, İslam’ın köleliği tedricen ortadan kaldırma yaklaşımına bir örnektir

Cömertlikte Orta Yol

Ebü’l-Heysem’in ikramı, israfa kaçmayan, ama misafirin hakkını gözeten bir ikram anlayışını yansıtır. Kuzu kesmesi, evinin imkânı nispetinde yapılan bir cömertliktir; fakat kuzuyu keserken Peygamber’in “Sütlü hayvanı kesme” uyarısına dikkat etmesi, israf etmeme hassasiyetini gösterir. Ahlaki olarak ikram, gösteriş için değil sevgi ve hizmet duygusuyla yapılmalıdır. Bu ikram geleneği Ensâr’ın genel karakterini yansıtır; Ebû Talha’nın misafirini ağırlaması gibi diğer örneklerle birlikte okunabilir.

Savaşlara Katılımı

Siyer kaynaklarına göre Ebü’l-Heysem, Bedir’den itibaren birçok gazvede bulunmuştur. Bedir’in ayrıntıları Bedir Gazvesi yazısında yer alır. Vefatı hakkında kaynaklarda Hicrî 20–37 arasında farklı bilgiler vardır; bu belirsizlik, ona dair tarihsel bilgilerin çoğunlukla kısa kayıtlara dayandığını gösterir.

Ebü’l-Heysem’in hayatı kısa kayıtlarla gelse de, onun özel yeri Hz. Peygamber’in en zor ve en sade günlerinde yanında bulunmasındadır. Peygamber’in aç kaldığı ve evinden çıktığı bir günde onun kapısını çalması, iki ayrı gerçeği birlikte gösterir: Hz. Peygamber’in sade yaşamı ve Ensâr’ın ona kapılarını hiç kapatmaması. Bu yaklaşım, günümüzde misafirlik kültürünü yalnız bir gelenek olarak değil, sünnetten gelen bir ahlak olarak da düşünmeyi sağlar. Hz. Peygamber’in evinde ve çevresinde sade yaşamın örnekleri, onun toplumla olan bağını güçlendirmiş ve gösterişten uzak bir hayat anlayışı sunmuştur.

Ayrıca Ebü’l-Heysem, Mus’ab b. Umeyr’in Medine’deki tebliği sonucu Müslüman olan Abdüleşhel kabilesinin önde gelenlerindendir. Üseyd b. Hudayr ve Sa’d b. Muâz’ın İslam’a girişinden sonra kabilenin toplu olarak Müslüman olması, Ebü’l-Heysem’in de aynı çizgide yer almasını sağlamıştır. Üseyd b. Hudayr ve Sa’d b. Muâz yazıları bu çevreyi daha ayrıntılı anlatır. Bu bağlamda Ebü’l-Heysem, tebliğin sonucunda toplumsal sorumluluk üstlenen, bu sorumluluğu ikram ve sosyal destek yoluyla da yerine getiren bir sahabîdir.

Hurma bahçesi sahibi bir Ensârî olarak onun hayatı, emek ve bereket kavramlarını da hatırlatır. Emekle kazanılan rızkın Allah’ın bir nimeti olduğunu bilmek, ikramı kolaylaştırır. Hz. Peygamber’in işçiye ücretini ter kurumadan vermeyi emreden öğretisi de aynı ahlaki çizginin parçasıdır. Hayatını ve ikram geleneğini daha iyi anlamak için Ebû Lübâbe’nin Örnek Davranışları yazısı da okunabilir.

Bugüne Taşınabilecek Dersler

İkramı sevgi, ölçü ve şükürle yapmak.
Hizmetçilere, çalışanlara iyi davranmak ve haklarını gözetmek.
Ekonomik imkânı Allah’ın nimeti bilmek ve nimetlerden sorumlu olduğunu hatırlamak.
Toplumsal sorumluluğu (nakîblik) ciddiye almak; benzer sorumluluk örnekleri için Ebû Lübâbe yazısına bakılabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Ebü’l-Heysem kimdir?

Ensâr’ın Evs kolundan, Akabe’deki nakîblerden, hurma bahçesi ve koyunlarıyla Hz. Peygamber’i ağırlayan sahabîdir.

Hz. Peygamber onun evine neden gitti?

Müslim’e göre bir gün aç olarak evlerinden çıkan Hz. Peygamber, Ebû Bekir ve Ömer ile birlikte Ebü’l-Heysem’in bahçesine gitti; ikramdan sonra “O gün nimetten sorulacaksınız” ayeti hatırlatıldı.

Kölelerden birini seçme rivayeti nedir?

Hz. Peygamber’e getirilen esirlerden birini Ebü’l-Heysem’e verirken “Hayrını gözet” diyerek ona iyi davranmasını tavsiye ettiği aktarılır.

Bedir’e katıldı mı?

Kaynaklar onun Akabe nakîbi olduğunu, Bedir ve diğer gazvelerde bulunduğunu bildirir; ayrıntıda ihtilaf vardır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 12 Ağustos 2026 · Kaynaklar: Müslim, Eşribe; Tirmizî, Zühd; Et'ime; İbn Hişâm, es-Sîre; İbn Sa'd, et-Tabakāt; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Ebü'l-Heysem" md.

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →