Ebû Lübâbe (r.a.) Kimdir? Hayatı ve Tevbesi

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Soyu ve İslam'a Girişi
Bedir'de ve Medine'de Görev
Benî Kurayza Olayı

Ebû Lübâbe, Ensâr’ın Evs kolundan Amr b. Avf oğullarına mensup, Bedir’e katılan ve Benî Kurayza kuşatmasındaki hatasından sonra kendini mescit direğine bağlayarak tevbe eden sahabîdir. Hz. Peygamber’in Medine’de vekil bıraktığı kimselerden biri olarak da anılır; adı Beşîr veya Rifâa b. Abdülmünzir diye geçer.

Soyu ve İslam’a Girişi

Ebû Lübâbe, Evs’in Amr b. Avf kolundan olup Kuba bölgesinde yaşayan kabilenin ileri gelenlerindendir. Kaynaklar onun Akabe biatlarına katıldığını bildirse de, nakîb olup olmadığı konusunda farklı rivayetler vardır. Müslümanlığı erken kabul eden Ensâr arasındadır. Ensâr’ın Evs ve Hazrec olarak iki büyük kolu hakkında genel bilgi için Ensâr Kimdir? yazısı okunabilir.

Bedir’de ve Medine’de Görev

Hz. Peygamber Bedir’e çıkarken Ravhâ mevkisine ulaştığında Ebû Lübâbe’yi Medine’ye vekil bırakıp geri gönderdi; yine de ona Bedir ehli sayılacağı ve ganimetten pay verileceği bildirildi. Bu nedenle Ebû Lübâbe Ehl-i Bedr listelerinde anılır. Bedir ashabının fazileti için Bedir Ashabı Kimlerdir? yazısına bakılabilir. Daha sonra Uhud ve diğer gazvelere de katılmıştır.

Benî Kurayza Olayı

Hendek Savaşı’nın ardından Müslümanlar Benî Kurayza’yı kuşattı. Kuşatma uzayınca Kurayza Yahudileri, eski müttefikleri Evs kabilesinden Ebû Lübâbe ile görüşmek istedi; ona “Muhammed’in hükmüne razı olalım mı?” diye sordular. Ebû Lübâbe elini boğazına götürerek bunun ölüm anlamına geleceği işareti yaptı. Daha sonra bu işaretin Allah ve Resûlü’ne bir ihanet olduğunu fark etti ve şiddetle pişman oldu. Olayın tarihî bağlamı Benî Kurayza Gazvesi yazısında anlatılıyor.

Direğe Bağlanma ve Tevbe

Pişmanlığıyla Hz. Peygamber’e dönmeyip doğrudan Mescid’e gitti ve kendini bir direğe bağladı; “Allah tevbemi kabul edene kadar buradan ayrılmayacağım” dedi. Hz. Peygamber, olay kendisine ulaşınca “Bana gelseydi, onun için istiğfar ederdim; fakat o kendi kendini bağladığı için Allah’ın tevbesini kabul edene kadar çözmem” buyurdu. Yemeden içmeden bekledi; kaynaklarda bekleme süresi altı, on ya da yirmi gün olarak farklı aktarılır. Sonunda tevbesinin kabul edildiği vahyedildi (Tevbe 9/102). Hz. Peygamber Ümmü Seleme’nin odasında müjdeyi aldı; Ebû Lübâbe’yi bizzat çözdü. Mescid’deki bu direğe sonraki dönemlerde “Ebû Lübâbe Direği” (Üstüvâne-i Tevbe) denmiştir.

Malından Vazgeçme Arzusu

Tevbesi kabul edilince Ebû Lübâbe, Hz. Peygamber’e “Günahımdan arınmak için kavmimin yurdunu terk etmek ve malımdan sıyrılıp sadaka etmek istiyorum” dedi. Hz. Peygamber “Malının üçte biri sana yeter, onu sadaka et” buyurdu. Bu rivayet, tevbenin maddî bir bedel gerektirmediğini, ancak samimi bir arınma arzusunun ölçülü şekilde yönlendirilmesi gerektiğini gösterir. İslam’da malın tamamını sadaka etmek yerine ailenin ve kişinin geçimini gözetmek esastır.

Rivayetleri ve Fazileti

Ebû Lübâbe’den Cuma gününün günlerin efendisi olduğu (İbn Mâce, Salât), evlerdeki yılanların öldürülmemesi gerektiği (Müslim, Selâm) ve Kur’an’ı güzel sesle okumayla ilgili hadisler rivayet edilir. Rivayetlerinin ayrıntıları Ebû Lübâbe’nin Rivayetleri yazısında, örnek davranışları Faziletleri ve Örnek Davranışları yazısında yer alır.

Enfâl suresinin 27. ayeti (“Ey iman edenler, Allah’a ve Resûlü’ne hainlik etmeyin; bile bile emanetlerinize de hıyanet etmeyin”) birçok tefsirde Ebû Lübâbe olayıyla ilişkilendirilir. Müfessirler, ayetin hükmünün genel olduğunu, nüzul sebebinin sadece bu olaya bağlı olmadığını belirtir. Tevbe 9/102. ayetin ise günahını itiraf eden ve iyi amelle kötü amelleri karıştıran bir grup hakkında indiği, Ebû Lübâbe ve arkadaşlarının bu gruba dâhil edildiği rivayet edilir. Nüzul sebebi rivayetlerinde sayı ve isim farklılıkları bulunduğundan, olay tefsir kaynaklarında karşılaştırmalı olarak okunmalıdır.

Ebû Lübâbe’nin hayatındaki bu olay, Medine toplumunun siyasi dengelerini de gösterir. Evs kabilesi, Kurayza ile eskiden beri müttefikti; Hz. Peygamber’in Sa’d b. Muâz’ı hakem tayin etme kararı da bu bağlam içinde okunur. Ebû Lübâbe’nin hatası, kişisel bir zaafın değil, eski ittifak bağlarının yarattığı bir gerilimin sonucudur. Bu yüzden kaynaklar onu mahkûm etmek yerine tevbesinin kabulüne vurgu yapar. Olayı tarafsız ve saygılı bir dille anlatmak, hem sahabeye hem de tarihe karşı sorumluluktur.

Vefatı

Ölüm tarihi konusunda kaynaklar kesin değildir; Hz. Osman’dan sonra, Hz. Ali döneminde vefat ettiği rivayeti yaygındır. Bazı kaynaklar daha geç bir tarih verir. Bu belirsizlik, onun hayatına dair bilgilerin ağırlıklı olarak Hz. Peygamber dönemi olaylarında yoğunlaştığını gösterir. Aynı çevrenin diğer şahsiyeti için Ebü’l-Heysem b. Teyyihân yazısına da bakılabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Ebû Lübâbe kimdir?

Ensâr’ın Evs kolundan, Amr b. Avf oğullarına mensup, Bedir’e katılan ve Benî Kurayza olayındaki hatası ve tevbesiyle bilinen sahabîdir; asıl adı Beşîr veya Rifâa b. Abdülmünzir olarak geçer.

Mescit direğine kendini neden bağladı?

Benî Kurayza kuşatması sırasında kuşatılanlara Hz. Peygamber’in kararına dair bir işaret vererek hata ettiğini düşünüp pişman olmuş, tevbesi kabul edilene kadar kendini Mescid-i Nebevî’deki bir direğe bağlamıştır.

Tevbesi nasıl kabul edildi?

Rivayete göre günlerce yemeden içmeden bekledi; tevbesinin kabulü haber verilince Hz. Peygamber onu bizzat çözdü.

Hangi ayetler onunla ilişkilendirilir?

Enfâl 8/27 ve Tevbe 9/102. ayetlerin onun hakkında indiği rivayet edilir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 18 Haziran 2026 · Kaynaklar: Müslim, Selâm; İbn Hişâm, es-Sîre; İbn Sa'd, et-Tabakāt; Taberî, Câmiu'l-beyân (Enfâl 27 ve Tevbe 102 tefsiri); TDV İslâm Ansiklopedisi, "Ebû Lübâbe" md.

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →