Ebü’l-Heysem b. Teyyihân: Rivayetleri ve Hakkındaki Hadisler

Ebü’l-Heysem b. Teyyihân’ın doğrudan rivayet ettiği hadis çok azdır; hakkındaki en önemli rivayet, Müslim’de Ebû Hüreyre’den gelen ve Hz. Peygamber ile iki arkadaşının onun evinde ağırlanmasını anlatan hadistir. Bu hadis Tekâsür suresinin 8. ayetinin yorumunda delil olarak anılır.

Müslim’deki Misafirlik Hadisi

Müslim’in Eşribe bölümünde Ebû Hüreyre şöyle anlatır: Bir gün Hz. Peygamber evinden çıktı, Ebû Bekir ve Ömer ile karşılaştı; açlık sebebiyle dışarı çıktıklarını anladılar. Birlikte Ensâr’dan bir adamın evine gittiler; adamın karısı onları karşıladı, kocası su getirmeye gitmişti. Adam gelince “Allah’a hamdolsun, bugün benden daha şerefli misafiri olan yoktur” dedi, onlara hurma salkımı getirdi, kuzuyu kesmek için bıçak aldı. Hz. Peygamber “Sütlü hayvanı kesme” diye uyardı. Yemekten sonra “Kıyamet günü bu nimetten sorulacaksınız; açlık sizi evinizden çıkardı, sonra bu nimete kavuştunuz” buyurdu. Adı Müslim’de açıkça anılmasa da, Tirmizî’nin rivayetinde adamın Ebü’l-Heysem olduğu belirtilir. Hadis sahih kabul edilir.

Tekâsür 8 ve Nimetten Sorgu

“Sonra o gün mutlaka nimetten sorulacaksınız” ayeti (Tekâsür 102/8), müfessirlerce çeşitli yorumlarla açıklanır: Sağlık, boş vakit, yemek, içecek gibi nimetler. Ebü’l-Heysem hadisi bu konuda en bilinen delildir. Hadisin ruhu, nimetin inkâr edilmesi değil, şükürle karşılanması ve haksız harcamadan kaçınılmasıdır. Sahabenin bu söz karşısında endişelenmesi, ahiret bilincinin canlılığını gösterir. Hz. Peygamber’in teselli edici üslubu ise rivayetin ayrıntılarında farklı şekilde aktarılır.

Esir Hadisi ve Sened Tartışması

Tirmizî’nin Et’ime ve Ebû Dâvûd’un Edeb bölümlerinde Ebü’l-Heysem’in ailesine ait bir rivayet yer alır: Hz. Peygamber’e esirler getirildiğinde Ebü’l-Heysem’in hizmetçi istemesi üzerine iki esirden birini seçmesi söylendi. Ebü’l-Heysem “Hangisini seçeyim?” diye sorunca Hz. Peygamber “Danışan güvenilir kimsedir; bu adam namaz kılıyor, ona hayır tavsiye ederim; diğerini seçme” mealinde konuştu. Ebü’l-Heysem esiri alıp onu azat etti. Hadis, danışılan kişinin güvenilirliği ve kölelere iyi davranma konusunda delil olarak anılır. Senedinde bazı ravilerin zayıf kabul edilmesi nedeniyle, rivayet hasen li-gayrihi seviyesinde değerlendirilir. İlgili yan bilgi Örnek Davranışları yazısında bulunur.

Nakîblik ve Akabe Rivayetleri

İbn İshak’ın verdiği listeye göre Ebü’l-Heysem, İkinci Akabe’de Evs’ten seçilen üç nakîbin biridir (diğerleri Üseyd b. Hudayr ve Sa’d b. Hayseme). Hz. Peygamber nakîblere “Siz kavimlerinizin üzerine kefilsiniz” demiştir. Akabe biatının ayrıntıları ve nakîb kavramı Ensâr Kimdir? yazısında anlatılır. Ebü’l-Heysem’in Akabe konuşması, Medine’nin Müslümanlardan biat alma sürecinde kabile temsilciliğinin nasıl işlediğini gösterir.

Sahabe Ricalindeki Değerlendirme

İbn Hacer’in el-İsâbe’sinde Ebü’l-Heysem’in adı Mâlik b. Teyyihân veya Mâlik b. et-Teyyihân olarak geçer; ayrıca “Mâlik b. Teyyihân” ile “Mâlik b. et-Teyyihân” arasında yazım farkı bulunduğu belirtilir. Ölüm tarihi konusunda Hicrî 20, 21 ve 37 gibi farklı rivayetler vardır; bu belirsizlik rivayet zincirlerinde isim karışıklığına yol açmıştır. Sıffîn’de Hz. Ali’nin yanında şehit düştüğü rivayeti de yaygındır. Bu farklılıklar tabakat müelliflerinin farklı kaynaklardan yararlanmasından kaynaklanır.

Hadisin şerhlerinde ev sahibinin kuzuyu keserken Hz. Peygamber’in “Sütlü hayvanı kesme” uyarısına uyması, ikramda bile israfı önleyen bir tavır olarak yorumlanır. Nevevî, Müslim şerhinde bu hadisten misafire ikramın faziletini, misafirin ev sahibinin evine gitmesinin caiz olduğunu ve yemekten sonra nimete şükür etmenin gerekliliğini çıkarır. İbn Hacer ise Tekâsür 8 yorumunda, sorgunun kâfirler için tehdit, müminler için ise şükür sorusu şeklinde olacağını belirtir.

Bu hadis ayrıca, açlığın Hz. Peygamber’i ve yakın arkadaşlarını da evlerinden çıkardığını gösterdiği için zühd ve sade yaşam anlatılarında da sıkça kullanılır. Ebû Bekir ve Ömer’in Peygamber’le aynı sebeple dışarı çıkması, ümmetin önde gelenlerinin dünyalık bolluğa değil, şükre dayalı bir hayata sahip olduklarını anlatır. Hadis, Medine’nin ilk yıllarındaki iktisadi zorlukların da bir belgesidir; Hendek’te açlıktan karna taş bağlama olayı da aynı dönemin göstergelerindendir.

Ebü’l-Heysem hadisinin farklı rivayet yolları, ravilerin aktardığı ayrıntıların zenginliğini gösterir.

Hadis, Medine toplumunda paylaşmanın ve ikramın ne kadar kıymetli olduğunu da anlatır; ev sahibinin mütevazı imkânlarla gösterdiği cömertlik, sonraki dönemlerde misafirperverlik ahlakının örneği olarak anılmıştır.

Ravi Zinciri ve Etkisi

Ebü’l-Heysem’in hadisi Ebû Hüreyre ve Ömer yoluyla nakledilir; anlatıcılar arasında olay yaşayanlar bulunduğu için senet sağlam kabul edilir. Bu hadis, İslam’da misafirlik ve nimete şükür ahlakının en çok işlenen metinlerinden biri olmuştur. Ayrıca Ebû Bekir ve Ömer’in rivayette yer alması, sahabenin birlikte açlık çekip birlikte ikram gördüğünü, yani hâllerinin sadeliğini gösterir. Aynı kuşaktan Ebû Lübâbe ve Üseyd b. Hudayr yazılarıyla birlikte incelenmesi faydalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Ebü’l-Heysem’den hadis rivayet edilmiş mi?

Doğrudan rivayeti çok sınırlıdır; asıl bilinen hadis, Hz. Peygamber’in onun evinde ikram görmesini anlatan Ebû Hüreyre rivayetidir.

Hadiste hangi ayet anılır?

Tekâsür 102/8: “O gün mutlaka nimetten sorguya çekileceksiniz.”

Esir hadisi nedir?

Hz. Peygamber’in iki esirden birini seçmesini ona söylemesi ve seçilen kişiye iyi davranmasını tavsiye etmesidir; rivayetin senedi tartışmalıdır.

Nakîb olması neyi gösterir?

Akabe’de Evs’i temsil eden on iki nakîbten biri olduğunu ve kabilesinin sözcüsü olarak biat ettiğini gösterir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 5 Mayıs 2026 · Kaynaklar: Müslim, Eşribe; Tirmizî, Zühd; Et'ime; Ebû Dâvûd, Edeb; İbn Hişâm, es-Sîre; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Ebü'l-Heysem" md.

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →