Zeyd b. Erkam: Rivayet Ettiği Hadisler ve Talebeleri

Zeyd b. Erkam’ın kaynaklarda yetmiş civarında hadis rivayet ettiği belirtilir; dua, cenaze namazı, Ğadîr-i Hum hitabı, büyü olayı ve gazve sayısı gibi konulardaki rivayetleri Müslim, Nesâî ve Tirmizî’de yer alır. Kûfe’ye yerleşmesi sebebiyle rivayetleri Irak hadis çevresine yayılmıştır.

Rivayetlerin Genel Tablosu

Zeyd’in hadisleri çoğunlukla Kûfeli tâbiîn aracılığıyla nakledilmiştir. Müslim’in Zikr, Cenâiz ve Fezâilü’s-sahâbe bölümlerinde belirgin yer tutar; Buhârî’de ise gazve sayısı ve Münâfikûn nüzulü rivayetleri bulunur. Hayatının özeti için Zeyd b. Erkam’ın hayatı yazısına, davranış yönleri için Örnek Davranışları yazısına bakılabilir.

Faydasız İlimden Sığınma Duası

Müslim’in Zikr bölümünde Zeyd şunu anlatır: Hz. Peygamber’in sahabeye öğrettiği dualardan biri “Allah’ım! Âcizlikten, tembellikten, korkaklıktan, cimrilikten, ihtiyarlıktan ve kabir azabından sana sığınırım. Allah’ım! Nefsime takvasını ver, onu arındır; onu arındıranların en hayırlısı sensin; sen onun velisi ve mevlâsısın. Allah’ım! Fayda vermeyen ilimden, huşû duymayan kalpten, doymayan nefisten ve kabul edilmeyen duadan sana sığınırım.” Zeyd, “Bunları size Hz. Peygamber’in öğrettiği gibi öğretiyorum” derdi. Dua, ilim ve amel ilişkisinin dua diline taşınmış hâlidir; Hz. Peygamber’in dua öğretisinde hem dünyevî zaaflardan hem de manevî kusurlardan sığınma bir arada bulunur.

Cenazede Beş Tekbir

Müslim’in Cenâiz bölümünde Abdurrahman b. Ebî Leylâ şöyle der: Zeyd b. Erkam cenaze namazlarında dört tekbir getirirdi; bir cenazede beş tekbir getirdi. Ona sorduk; “Hz. Peygamber de beş tekbir getirirdi” dedi. Fakihler bu rivayetle ilgili farklı görüşler ileri sürmüştür: Çoğunluk, dört tekbirin icmâ ile sabit olduğunu, beş tekbirin ise mensûh veya kişiye özel olduğunu söyler. Bazıları rivayeti ilk dönemdeki çeşitliliğin delili sayar. Bu durum, aynı sünnette bile uygulama çeşitliliği bulunabildiğini gösterir.

Ğadîr-i Hum Hitabı

Müslim’in Fezâilü’s-sahâbe bölümünde Hüseyin b. Sebre’nin Zeyd’e yönelttiği sorular sonucu Zeyd şunu nakleder: Hz. Peygamber Mekke ile Medine arasında Hum denilen su başında hutbe verdi; Allah’a hamd ve övgüde bulunduktan sonra “Ben bir insanım, Rabbimin elçisi gelmek üzere; ben de icabet edeceğim. Size iki ağır emanet bırakıyorum: Birincisi Allah’ın Kitabı’dır; onda hidayet ve nur vardır, ona sarılın.” Ardından ehl-i beyti hatırlatarak “Ehl-i beytim konusunda Allah’ı hatırlatırım” üç kez tekrar etti. Tirmizî’de ise “Ben kimin mevlâsıysam Ali de onun mevlâsıdır” hadisi Zeyd’den gelir. Bu hadislerin yorumu farklı mezheplerde farklı olsa da, Ehl-i Sünnet yorumu ehl-i beyte saygı ve sevgi vurgusunu esas alır. Zeyd’in bu rivayeti yaşlılık dönemindeki titizliğiyle aktardığı bilinir.

Büyü Rivayeti ve Muavvizeteyn

Nesâî’nin Tahrîm bölümünde ve Ahmed b. Hanbel’in Müsned’inde Zeyd’den, Yahudi bir adamın Hz. Peygamber’e büyü yaptığı, Hz. Peygamber’in hastalandığı, Cebrâil’in gelip büyünün bir kuyudaki düğümlü ipte olduğunu haber verdiği ve Muavvizeteyn (Felak ve Nâs) surelerinin her ayeti okundukça düğümlerin çözüldüğü anlatılır. Büyü olayı hakkındaki rivayetlerin bir kısmı Buhârî ve Müslim’de Hz. Âişe’den gelir; Zeyd’in rivayeti aynı olayın farklı bir yoludur. Mu’tezile’den bazıları rivayeti kabul etmemiş; Ehl-i Sünnet âlimleri ise Hz. Peygamber’in beşerî yönüne ait hastalık olduğunu, vahiy ve tebliği etkilemediğini belirtmiştir.

Gazve Sayısı Rivayeti

Buhârî’nin Megâzî bölümünde Zeyd, Hz. Peygamber’in on dokuz gazve yaptığını, kendisinin on yedisine katıldığını, ilk gazvenin Useyre olduğunu söyler. Bu rivayet, gazve ve seriyye sayıları konusunda tartışmalara temel olmuştur. Konu Gazve ve Seriyye Nedir? yazısında ele alınır. Ayrıca Münâfikûn suresinin nüzulü rivayeti de Zeyd’in ağzından Buhârî’de yer alır.

Zeyd’in Kûfe’deki öğrencilerine hadis aktarırken hafızasına güvenmediği durumlarda “Resûlullah’tan işittiğimin hepsini aktaramam; yaşlandım, bir kısmını unuttum” diyerek temkin gösterdiği Müslim’de geçer. Bu ifade, hadis ilminde ravinin zabt (hafıza sağlamlığı) kavramının sahabe düzeyindeki örneklerinden biridir. Titizlik, rivayetlerinin sahih kabul edilmesinin önemli nedenlerinden sayılır. Ayrıca Zeyd, Hz. Ali’nin yanında bulunmasına rağmen rivayetlerinde taraf tutmaktan kaçınmış, duyduğunu olduğu gibi nakletmiştir.

Zeyd’in rivayet ettiği hadisler arasında ayrıca Hz. Peygamber’in oruç, zekât ve gündelik ahlak konularındaki uygulamaları bulunur. Örneğin Hz. Peygamber’in Medine’de hastaları ziyaret ettiği, göz ağrısı çeken Zeyd’i ziyaret edip ona dua ettiği rivayeti Ebû Dâvûd’da yer alır. Bu tür rivayetler, Hz. Peygamber’in sahabîleriyle kurduğu yakın ilişkiyi gösterir ve sünnet kaynakları arasında sosyal tarih bilgisi sağlar.

Talebeleri

Zeyd’den Ebü’t-Tufeyl Âmir b. Vâsile, Abdurrahman b. Ebî Leylâ, Hüseyin b. Sebre, Yahyâ b. Ca’de, Ebü’l-Minhâl Abdurrahman b. Mut’ım ve Ebû İshâk es-Sebî’î gibi Kûfeli isimler rivayet etmiştir. Bu çevre, Kûfe’nin hadis geleneğinin ilk halkalarını oluşturur. Zeyd’in kuşağından Berâ b. Âzib de aynı şehirde ilim veren Ensârî bir sahabîdir.

Sıkça Sorulan Sorular

Zeyd b. Erkam kaç hadis rivayet etmiştir?

Kaynaklarda yetmiş civarında hadis rivayet ettiği belirtilir; bir kısmı Buhârî ve Müslim’de ortaktır.

Hangi dua onun rivayetiyle bilinir?

“Allah’ım! Fayda vermeyen ilimden, huşû duymayan kalpten, doymayan nefisten ve kabul olunmayan duadan sana sığınırım” duası Müslim’de Zeyd’den gelir.

Cenazede beş tekbir rivayeti nedir?

Zeyd’in kıldırdığı cenaze namazında beş tekbir getirmesi ve Hz. Peygamber’in de bunu yaptığını söylemesidir; fakihler bu rivayeti farklı yorumlamıştır.

Talebeleri kimlerdir?

Ebü’t-Tufeyl Âmir b. Vâsile, Abdurrahman b. Ebî Leylâ, Yahyâ b. Ca’de ve Kûfeli tâbiîn ondan hadis almıştır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 8 Ağustos 2026 · Kaynaklar: Müslim, Zikr; Cenâiz; Fezâilü's-sahâbe; Nesâî, Tahrîm; Tirmizî, Menâkıb; Buhârî, Megâzî; Tefsir; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Zeyd b. Erkam" md.

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →