Ubâde b. Sâmit (r.a.) Kimdir? Hayatı, İslam’a Girişi ve Vefatı

Ubâde b. Sâmit (r.a.), Hazrec’in Avf oğulları koluna mensup, Akabe biatlarına katılan ve nakîblerden biri olan sahâbîdir. Bedir’e ve diğer savaşlara katıldı, Kur’an’ı öğretti; Hz. Ömer’in görevlendirmesiyle Şam’da ve Filistin’de kadılık yaptı. Altın ve gümüş ticaretiyle ilgili meşhur hadisi rivayet etmiştir. Yaklaşık 34/654’te Remle veya Beytülmakdis’te vefat etti.

Soyu ve İslam’a Girişi

Ubâde b. Sâmit b. Kays, Hazrec’in Avf b. Hazrec (Kavâkıl) kolundan gelir. Annesi Kurre bint Ubâde’dir. Medine’nin eski halkı arasında okuma-yazma bilenlerden biriydi. İlk Akabe biatına (621) katılan altı Hazreçli’den biri veya ikinci Akabe’de bulunan nakîblerden biri olduğu rivayet edilir; kaynaklarda hem birinci hem ikinci Akabe’ye katıldığı belirtilir. İkinci Akabe’de Avf oğullarının nakîbi seçildi. Biat metnini rivayet eden sahâbîlerden olması, onun bu olayın doğrudan tanığı olduğunu gösterir.

Akabe Biatı Şartları

Ubâde’nin rivayetine göre Peygamberimiz, biat edenlerden şu şartlara söz almıştır: Allah’a hiçbir şeyi ortak koşmamak, hırsızlık yapmamak, zina etmemek, çocukları öldürmemek, iftira etmemek ve iyilikte isyan etmemek. “Bunlara vefa gösterenin mükâfatı cennettir; bunlardan herhangi birini yapan dünyada ceza görürse kefareti olur; Allah’ın örttüğü ise Allah’a kalmıştır” (Buhârî, Îmân ve Hudûd; Müslim, Hudûd). Ubâde bu biatı anlatırken “Biz, Peygamberimize kadınlar gibi biat ettik (savaş şartı olmadan)” diye ifade eder; ikinci Akabe’de silahlı mücadele şartını da kabul etmişlerdi. Bu rivayet İslam hukukunda hadlerin kefaret niteliği konusunda temel delillerden biridir.

Bedir ve Diğer Savaşlar

Ubâde b. Sâmit, Bedir, Uhud, Hendek ve sonraki bütün savaşlara katıldı. Peygamberimiz onu Benî Kaynuka Yahudileri ile Hazrec’in müttefiklik bağı olan Abdullah b. Übey’in tutumu karşısında Müslümanların yanında kalıp bağlılığını açıklayan bir kişi olarak da biliyordu. Mâide Suresi’nin 51-56. ayetlerinin (Yahudi ve Hristiyanları dost edinmeme) nüzulünde Ubâde’nin müttefiklik bağını Allah ve Resûlü uğruna kestiği rivayet edilir (İbn İshak). Bu olay onun inançta kararlı olduğunu gösterir.

Kur’an Öğretmeni

Ubâde, Suffe ehline Kur’an öğreten sahâbîlerden biridir. Peygamberimizin vefatında Kur’an’ı toplamış (hıfzetmiş) sahâbîler arasında anılır. Medine’de ve Şam’da Kur’an öğretti. Bir rivayete göre Ubâde’ye ilk Müslümanlardan biri ücret karşılığında Kur’an öğrenmiş ve ona yay hediye etmişti; Peygamberimiz yay hediyesini “Bu cehennemden bir kor parçasıdır” buyurarak kabul etmemesini söyledi (Ebû Dâvûd, Büyû’; İbn Mâce, Ticârât; sened tartışmalıdır). Âlimler Kur’an öğretiminin karşılığında ücret alınıp alınamayacağı konusundaki görüş ayrılıklarında bu rivayeti de anarlar.

Şam’a Gönderilişi ve Kadılık

Hz. Ömer döneminde Şam’ın fethi tamamlandıktan sonra halka dini öğretecek öğretmenler istendi. Ömer, Muâz b. Cebel, Ebü’d-Derdâ ve Ubâde b. Sâmit’i Şam’a gönderdi. Ubâde Humus’ta, sonra Filistin’de kadılık ve öğretmenlik yaptı; Kudüs bölgesinin ilk kadısı olduğu söylenir (Muâz b. Cebel ve Ebü’d-Derdâ ile birlikte). Ubâde, Şam valisi Muâviye ile bazı konularda sert tartışmalar yaşadı. Rivayete göre Muâviye’nin faiz içeren ticaret uygulamasını hadisle düzeltti: “Altın altınla, gümüş gümüşle, buğday buğdayla, arpa arpayla, hurma hurmayla, tuz tuzla misli misline, peşin peşine olmalıdır; artırırsa ya da artırılmasını isterse faiz yapmıştır” (Müslim, Müsâkāt). Muâviye bu hadisi duyunca “Bunu Peygamberden duymadım” dedi; Ubâde “Ben duydum” diyerek orada kaldı ve Medine’ye dönmek istedi. Hz. Ömer’in ona “Bir şey yapmayacak olsan da orada kal” dediği rivayet edilir.

Meşhur Hadisleri

Ubâde’nin rivayet ettiği önemli hadisler şunlardır:

• “Kim Allah’tan başka ilah olmadığına, tek olduğuna ve ortağı bulunmadığına, Muhammed’in kulu ve resulü olduğuna… şehadet ederse Allah onu cehenneme haram kılar” (Müslim, Îmân).
• “Kim Allah’a kavuşmayı severse Allah da ona kavuşmayı sever” (Buhârî, Rikāk; Müslim, Zikr).
• Faiz ve mübadele hadisi (Müslim, Müsâkāt).
• Gece uyanıp Allah’ı anma, dua ve abdest-namaz fazileti hadisi (Buhârî, Teheccüd).

Bu hadisler onun hadis rivayetindeki yerini ve fıkıh konusundaki katkısını gösterir.

Vefatı

Ubâde 34/654’te yaklaşık yetmiş iki yaşında Remle veya Beytülmakdis’te vefat etti. Kabri hakkında kesin bilgi yoktur; Remle’de Ubâde b. Sâmit adıyla anılan bir makam bulunur. Bir görüşe göre Kıbrıs seferine eşi Ümmü Haram ile birlikte katıldı ve orada vefat etti; bu görüş çoğunlukça benimsenmemiştir. Biyografi kitapları genellikle Filistin’de öldüğünü belirtir. Ubâde, sahâbeden hadis ve fıkıh âlimi, Kur’an muallimi ve kadı olarak anılır. Ensâr içindeki konumu için Üseyd b. Hudayr ve Übey b. Kâ’b biyografileri de okunabilir. Örnek yönleri için örnek davranışları yazısına bakınız.

Kavramlar Sözlüğü

• Nakîb: Akabe biatında kabilesi adına söz veren temsilci; Ubâde Avf oğullarının nakîbi sayılır.
• Kadı: Hüküm veren yargıç; Ubâde Filistin bölgesinde kadılık yapmıştır.
• Suffe: Mescid-i Nebevî’nin bir köşesindeki barınak; muhtaç Müslümanlar burada kalıp ilim öğrenirdi.
• Riba (faiz): Misli misline ve peşin olması gereken mübadelede fazlalık alma; Ubâde’nin rivayetiyle altı çeşit mal sayılır.
• Hilf: Cahiliye döneminde kabileler arası ittifak sözleşmesi.

Rivayet Şekli ve Hadis İlmindeki Yeri

Ubâde b. Sâmit’ten rivayet edilen yaklaşık yüz altmış hadis olduğu kaynaklarda belirtilir; bunların bir kısmı Buhârî ve Müslim’de yer alır. Öğrencileri arasında Enes b. Mâlik, Mahmûd b. Rebî’, Ebû Ümâme el-Bâhilî ve tâbiîn neslinden Hasan-ı Basrî’nin yanı sıra Şamlı talebeler bulunur. Bu geniş talebe halkası, Şam bölgesi hadis ilminin kurulmasına katkı sağlamıştır. Ubâde’nin rivayetleri arasında itikat, ibadet, ahlak ve muamelat konularına dair hadisler vardır. Bu yüzden onun adı fıkıh usûlü kitaplarında sıkça geçer.

Kısa Kronoloji

621 İkinci Akabe; 624 Bedir; 625 Uhud; 627 Hendek; 630 Mekke fethi; 636 Şam’a gönderilişi; 640’lar Filistin kadılığı ve Muâviye ile tartışma; 654 civarı vefat. Bu çizelge Ubâde’nin otuz yıllık sahâbîlik hayatını ve Şam dönemini gösterir.

Okuma Önerisi

Ubâde b. Sâmit hakkında İbn Sa’d’ın Tabakât’ı, İbn Asâkir’in Târîhu Dımaşk’ı ve İbn Hacer’in el-İsâbe’si temel kaynaklardır. Faiz hadisini ayrıntılı incelemek isteyenler için Nevevî’nin Şerhu Müslim’i ve İbn Kudâme’nin el-Muğnî’si faydalı olur.

Sıkça Sorulan Sorular

Ubâde b. Sâmit kimdir?

Hazrec’ten Akabe nakîbi, Bedir gazisi, Kur’an muallimi ve Şam-Filistin kadısı olan Ensâr sahâbîsidir.

Ubâde hangi hadisi rivayet etmiştir?

Altın-gümüş gibi malların misli misline mübadelesini düzenleyen faiz hadisi (Müslim, Müsâkāt) ve tevhid şahadetinin fazileti hadisleri onun rivayetleridir.

Ubâde’yi Şam’a kim gönderdi?

Halife Ömer, halka Kur’an ve dini öğretmesi için Muâz ve Ebü’d-Derdâ ile birlikte gönderdi.

Ubâde ne zaman öldü?

Yaklaşık 34/654’te, Remle veya Beytülmakdis’te.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 2 Ağustos 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Ubâde b. Sâmit" md.; İbn Sa'd, et-Tabakâtü'l-kübrâ; Buhârî, Îmân ve Rikāk; Müslim, Müsâkāt ve Îmân; İbn Abdilber, el-İstîâb

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →