Enes b. Nadr: Hakkındaki Rivayetler ve Ravi Zinciri

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Rivayet İlmindeki Konumu
Uhud Sözü: Buhârî Cihâd'daki Rivayet
Ahzâb 23 Rivayeti

Enes b. Nadr’dan rivayet edilen hadis bulunmaz; hakkındaki rivayetler, yeğeni Enes b. Mâlik’in Buhârî ve Müslim’de aktardığı Uhud sözü, kız kardeşi Rubeyyi’nin kıssas hadisi ve Ahzâb 23. ayetin nüzul sebebi olmak üzere üç başlıkta toplanır. Bu rivayetler hadis ilminin “sahabe hakkında rivayet” kategorisine girer.

Rivayet İlmindeki Konumu

Enes b. Nadr Uhud’da şehit düştüğü için Hz. Peygamber’den hadis rivayet etme fırsatı bulamamıştır. Hadis kitaplarında adı, başkalarının onunla ilgili anlattığı olaylarda geçer. Bu rivayetler, sahabe fazileti, cihad, yemin ve kıssas konularında delil olarak kullanılır. Hayatı hakkında Enes b. Nadr’ın hayatı yazısına, davranışlarına Örnek Davranışları yazısına bakılabilir.

Uhud Sözü: Buhârî Cihâd’daki Rivayet

Buhârî’nin Cihâd bölümünde Enes b. Mâlik şöyle der: Amcası Enes b. Nadr Bedir’de bulunamamış ve “Allah’ın Resûlü’yle yaptığı ilk savaştan geri kaldım; Allah beni sonraki bir savaşa katarsa ne yapacağımı görecektir” demişti. Uhud’da Müslümanlar bozguna uğrayınca “Allah’ım, bunların (Müslümanların bir kısmının) yaptığından sana sığınırım; şunların (müşriklerin) yaptığından beri olduğumu bildiririm” diyerek ilerledi. Sa’d b. Muâz’la karşılaşınca “Ey Sa’d! Cennete! Nadr’ın Rabbine yemin olsun ki cennetin kokusunu Uhud’un ardından alıyorum” dedi. Sa’d daha sonra “Ey Allah’ın Resûlü! Onun yaptığını ben yapamadım” dedi. Enes b. Mâlik, amcasının bedeninde seksen küsur kılıç, mızrak ve ok yarası bulunduğunu, kendisini ancak kız kardeşinin (Rubeyyi’) parmak uçlarından tanıdığını aktarır.

Ahzâb 23 Rivayeti

Buhârî’nin Cihâd ve Tefsir bölümlerinde Enes b. Mâlik şu rivayeti nakleder: “Biz Allah’ın şu ayetinin (‘Müminlerden öyle erler vardır ki Allah’a verdikleri sözde sadık kaldılar; kimi ahdini yerine getirip şehit oldu, kimi de beklemektedir’) Enes b. Nadr ve benzerleri hakkında indiğini zannediyorduk.” Bu ifade tefsir usulünde “nüzul sebebi” konusunda sahabenin zannına dayalı bir yorumdur; âlimler bunu “bu ayet onun gibi sahabîleri de kapsar” şeklinde anlar. Ayetin hükmü genel olup, bütün müminlerin ahde vefa göstermesini kapsar.

Rubeyyi’ Hadisi ve Kıssas

Buhârî Sulh ve Müslim Kasâme bölümlerinde Enes b. Mâlik şunu anlatır: Halası Rubeyyi’, Ensâr’dan bir cariyenin ön dişini kırdı. Cariyenin ailesi kıssas (karşılık) talep etti; Rubeyyi’nin tarafı af veya diyet teklif etti; kabul edilmedi. Hz. Peygamber “Allah’ın Kitabı kıssası gerektirir” buyurunca, Enes b. Nadr “Allah’a yemin olsun, Rubeyyi’nin dişi kırılmayacak!” dedi. Sonunda cariyenin ailesi affetti. Hz. Peygamber “Allah’ın kullarından öyleleri vardır ki Allah’a yemin ederse Allah onların yeminini yerine getirir” buyurdu. Fıkıhta bu hadis, diş ve organlarda kıssasın uygulanabileceğine ve mağdurun affetmesiyle kıssasın düşeceğine delil gösterilir. Bazı âlimler Enes b. Nadr’ın yeminini Allah’ın merhametine güvenin ifadesi olarak, bazıları ise kıssasa karşı bir tavır olarak yorumlar; ancak hadisin sonucu affın teşvikidir.

Rivayetin Zinciri: Enes b. Mâlik

Bu rivayetlerin çoğu Enes b. Mâlik’ten gelir ve ondan Hümeyd et-Tavîl, Sâbit el-Bünânî, Zührî gibi tâbiîn aracılığıyla Kütüb-i Sitte’ye ulaşır. Enes b. Mâlik, hem amcasının hem de halasının hatıralarını doğrudan bildiği için bu rivayetlerin kaynak değeri yüksektir. Hadis âlimleri bu zincirin sahih olduğunu kabul eder. Rubeyyi’nin ailesi ve Neccâr kolu hakkında Ensâr Kimdir? yazısı genel çerçeve sunar. Uhud’un diğer şehitleri için Uhud Şehitleri ve Kahramanları yazısına bakılabilir.

Rivayetin hadis ilmi açısından değerini artıran bir diğer unsur, anlatıcının olaya dolaylı değil doğrudan şahit olmasıdır. Enes b. Mâlik, amcasını ve halasını yakından tanıyan, Uhud’un hemen ertesinde bu hikâyeleri dinleyen bir kişidir. Bu nedenle hadis âlimleri bu rivayetlerde tedlis veya hata ihtimalini çok düşük görür. Ayrıca Buhârî ve Müslim’in bu rivayetleri kendi şartlarına uygun bularak Sahîh’lerine alması, rivayetin sağlamlığının göstergesidir.

Rivayetlerin ortak mesajı, Allah’a verilen sözün tutulmasıdır. Enes b. Nadr’ın Bedir’de bulunamayışının pişmanlığı, Uhud’da fiile dönüşmüş; ayetin nüzulü de bu vefa ahlakını ödüllendirmiştir. Bugün de bu rivayetler, söz ve sorumluluk konularında ahlaki bir ölçü olarak okunur. Yemin konusunda ise Hz. Peygamber’in “Allah’a yemin ettiği zaman Allah’ın yeminini doğru çıkardığı kullar” ifadesi, Enes b. Nadr’a duyulan değeri gösterir.

Sonuç

Enes b. Nadr’ın hadis literatürüne katkısı, rivayet ettiği hadislerde değil, kendisi hakkında anlatılan olaylarda yatar. Bu olaylar, ahde vefa, cesaret ve Allah’a güven gibi değerleri öğretir. Sahabe hakkındaki rivayetlerin bu şekilde korunması, sahabeye duyulan saygının hadis kaynaklarındaki yansımasıdır. Aynı çevreden Amr b. Cemûh yazısı da benzer bir tabloyu sunar.

Sıkça Sorulan Sorular

Enes b. Nadr’dan hadis rivayet edilmiş mi?

Hayır; Uhud’da şehit düştüğü için doğrudan rivayeti yoktur; hakkındaki rivayetler yeğeni Enes b. Mâlik ve diğer sahabîlerden gelir.

Hangi hadis kitaplarında geçer?

Buhârî’nin Cihâd, Sulh ve Tefsir; Müslim’in İmâret ve Kasâme bölümlerinde adı geçer.

Ahzâb 23 rivayeti nedir?

Bu ayetin Enes b. Nadr ve benzeri sahabîler hakkında indiğini bildiren rivayettir.

Kıssas hadisiyle ilişkisi nedir?

Kız kardeşi Rubeyyi’nin cariyenin dişini kırması olayında, Enes b. Nadr’ın yeminine Hz. Peygamber’in cevabını anlatan hadistir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 12 Mayıs 2026 · Kaynaklar: Buhârî, Cihâd; Sulh; Tefsir; Müslim, İmâret; Kasâme; Tirmizî, Tefsir; İbn Sa'd, et-Tabakāt; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Enes b. Nadr" md.

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →