Huzeyme b. Sâbit: Rivayet Ettiği Hadisler ve Mirası

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Rivayet Çevresi ve Sened Yapısı
Mest Üzerine Mesh Süresi
Kadınlarla İlişkide Edep Hadisi

Huzeyme b. Sâbit’in doğrudan rivayet ettiği hadis sayısı azdır; mest üzerine mesh, kadınlarla ilişkide edep, dua ve at alışverişi şahitliği gibi konularda rivayetleri Ebû Dâvûd, Tirmizî, Nesâî ve İbn Mâce’de yer alır. Rivayetlerin çoğu oğlu Umâre b. Huzeyme aracılığıyla ulaşmıştır.

Rivayet Çevresi ve Sened Yapısı

Huzeyme’nin hadisleri Kütüb-i Sitte’de daha çok sünen kitaplarında bulunur; Buhârî ve Müslim’in Sahîh’lerinde doğrudan rivayeti yoktur. Bu durum, rivayetlerin sened ve sayı itibarıyla sınırlı olmasından kaynaklanır. Rivayet zincirlerinde en sık geçen isim, oğlu Umâre b. Huzeyme b. Sâbit’tir; Umâre, Medine’nin güvenilir (sika) tâbiîsi kabul edilir. Ondan Zührî ve diğer büyük hadisçiler de nakilde bulunmuştur. Huzeyme’nin hayatı için Huzeyme b. Sâbit yazısına, örnek davranışları için Örnek Davranışları yazısına bakılabilir.

Mest Üzerine Mesh Süresi

Ebû Dâvûd’un Tahâret bölümünde ve Tirmizî’de Huzeyme’den şöyle rivayet edilir: Hz. Peygamber, mest üzerine meshin yolcu için üç gün üç gece, mukim için bir gün bir gece olduğunu bildirdi. Huzeyme, “Eğer isteseydik, süreyi uzatmasını isterdik; fakat ona zorluk vermek istemedik” diyerek Hz. Peygamber’in süreyi sınırlı tuttuğunu aktarır. Bu hadis, mest üzerine mesh konusunun süre hükmünün temel delillerindendir. Mâlikî mezhebi süre sınırını kabul etmeyen bir yaklaşım benimsemiş, çoğunluk ise bu hadise dayanarak süreyi belirlemiştir. Bu fark, aynı hadisin yorum farklılığını gösteren bir örnektir.

Kadınlarla İlişkide Edep Hadisi

Nesâî ve İbn Mâce’de Huzeyme’den “Allah, haktan çekinmez; kadınların arkalarından ilişki kurmayın” mealindeki hadis rivayet edilir (Nesâî, Işretü’n-nisâ; İbn Mâce, Nikâh). Hadis, hasen kabul edilir ve eşler arasındaki ilişkide helalin sınırlarını belirler. Fıkıhta bu hüküm, “ev içi mahremiyet ve edep” başlığı altında incelenir. Hadisin lafzındaki “Allah haktan hayâ etmez” ifadesi, açık ve net konuşmanın bir yüzü olarak anlaşılır: Sorulan soruya cevap vermekten çekinmemek gerektiği, ancak hükmün sınırlarını da korumak gerektiği. Konunun hassasiyetine rağmen İslam âlimleri, ilmî ve ölçülü bir dil kullanmıştır.

Dua ve Cennet İsteme Rivayeti

Huzeyme’ye nispet edilen bir diğer rivayet, Hz. Peygamber’in namazını bitirince Allah’tan cennet isteyip cehennemden sığındığı ve Huzeyme’nin de bunu aynı şekilde yaptığı yönündedir. Bu rivayet Şâfiî’nin Müsned’inde ve Beyhakî’de aktarılır; senet itibarıyla zayıflık bulunur. Bu nedenle fıkıh kitaplarında bu dua şeklinde bir hüküm kurulmaz; ancak faziletlerle ilgili rivayetlerde zikredilir. Zayıf rivayetlerin faziletler bahsinde belirli şartlarla kullanılabileceği görüşü hadis usulünde yer alır.

At Alışverişi Şahitliği Rivayeti

Ebû Dâvûd’un Akdıye bölümünde ve Nesâî’nin Büyû’ bölümünde Umâre b. Huzeyme’nin amcasından rivayeti şudur: Hz. Peygamber bir bedevîden at satın aldı; bedevî sonradan satışı inkâr etti. Huzeyme “Ben şahidim ki sen ona sattın” dedi. Hz. Peygamber “Neye dayanarak şahitlik ediyorsun?” diye sorunca “Sana inandığıma dayanarak” cevabını verdi. Hz. Peygamber onun şahitliğini iki şahit yerine koydu. Bu rivayetin ayrıntıları ve fıkhî yorumu Örnek Davranışları yazısında işlenmiştir. Rivayetin senedi hasen kabul edilir; ravi hakkındaki değerlendirmeler olumludur.

Kur’an’ın Toplanması ve Rivayet

Zeyd b. Sâbit’in Buhârî’de aktardığı rivayet, Huzeyme’nin ayetleri yazılı biçimde elinde bulundurduğunu gösterir. Bu rivayet, Huzeyme’nin kendi ağzından değil, Zeyd’in nakliyle gelir; dolayısıyla Huzeyme’nin hadis rivayeti listesine girmez, ancak ilmî katkısını ortaya koyar. Zeyd b. Sâbit’in hadisleri Zeyd b. Sâbit’in Rivayetleri yazısında ayrıca incelenmiştir.

Huzeyme’nin rivayetlerinin sayısının az olması, hadis kitaplarının tasnif yöntemiyle de ilgilidir. Sünen müellifleri, konu bölümlerine uygun rivayetleri seçmiş; bir sahabînin rivayetlerinin tamamını bir arada vermemiştir. Bu yüzden Huzeyme’nin hadisleri, Tahâret, Nikâh ve Akdıye gibi farklı bölümlere dağılmış hâldedir. Hadis araştırmacıları, rivayetlerini tek tek incelemek için Müsned’ler ve ricâl eserlerine başvurur. İbn Hacer’in Tehzîbü’t-Tehzîb’i ve el-İsâbe’si bu konuda temel kaynaklardandır.

Umâre b. Huzeyme’nin rivayetlerini nakleden Zührî ve Muhammed b. İshak gibi isimler aracılığıyla Huzeyme’nin hadisleri sonraki kuşaklara ulaşmıştır. Bu zincirde amcasından alıp aktaran Umâre’nin “amcamdan” şeklindeki ifadesi, bazı rivayetlerde Huzeyme’den doğrudan değil, onun kardeşinin çocuğundan aldığı izlenimini verir; bu ince ayrım, sened incelemelerinde dikkate alınır. Hadis usulünde bu tür ifadeler, ravinin kimden duyduğunun belirlenmesi açısından önemlidir.

Talebeleri ve Vefatı

Huzeyme’den oğlu Umâre, Amr b. Hâris ve bazı Medineli tâbiîn rivayet etmiştir. Hicrî 37’de Sıffîn’de şehit olmuştur. Ensârî ravilerin sınırlı sayıda rivayeti olan sahabîler arasında Sâbit b. Kays da anılır; iki isim, rivayet sayısı az olmasına rağmen hadis tarihindeki ağırlıklarıyla öne çıkar.

Sıkça Sorulan Sorular

Huzeyme b. Sâbit kaç hadis rivayet etmiştir?

Rivayet ettiği hadis sayısı çok azdır; yaklaşık yirmi civarı hadisin kendisine ait olduğu belirtilir.

En bilinen rivayeti hangisidir?

Mest üzerine mesh süresinin yolcu için üç gün üç gece, mukim için bir gün bir gece olduğunu bildiren hadis, Ebû Dâvûd ve Tirmizî’de yer alır.

Ondan hadis alanlar kimlerdir?

En çok oğlu Umâre b. Huzeyme ve Amr b. Hâris gibi kişiler ondan rivayet etmiştir.

İbn Huzeyme ile aynı mı?

Hayır; Sahîh-i İbn Huzeyme’nin müellifi Ebû Bekir Muhammed b. İshak b. Huzeyme, sahabî Huzeyme b. Sâbit’ten ayrı bir ilim adamıdır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 19 Haziran 2026 · Kaynaklar: Ebû Dâvûd, Tahâret; Akdıye; Tirmizî, Tahâret; Nesâî, Büyû'; Işretü'n-nisâ; İbn Mâce, Nikâh; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Huzeyme b. Sâbit" md.

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →