Hayber Gazvesi: Nedenleri, Seyri ve Sonuçları

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Nedenleri
Sefere Hazırlık
Kalelerin Fethi

Hayber Gazvesi, Hicrî 7. yılın Muharrem ayında Hudeybiye’den dönen yaklaşık bin dört yüz Müslümanın Medine’nin kuzeyindeki Yahudi yerleşimi Hayber’in kalelerini fethettiği sefer olup ürünün yarısı karşılığında yapılan müsâkât anlaşmasıyla sonuçlanmıştır.

Nedenleri

Hayber, Benî Nadîr’in sürülen ileri gelenlerinin sığındığı verimli bir vahaydı. Hendek’te Ahzâb’ı kışkırtan kişiler burada yaşıyordu; ayrıca Gatafan ile ittifak yaparak Medine’yi yeniden tehdit ediyorlardı. Hudeybiye antlaşmasıyla Kureyş cephesi sakinleşince Hz. Peygamber bu tehdit odağına yöneldi. Hendek’in arka planı için Hendek Gazvesi yazısı okunabilir.

Sefere Hazırlık

Hz. Peygamber, sefere yalnızca Hudeybiye’ye katılanların çıkabileceğini bildirdi; bu katılımcıların Hayber ganimetlerinden pay alacağı Fetih suresinde de işaret edilir (Fetih 48/15, 18-21). Yaklaşık bin dört yüz yaya ve iki yüz atlı yola çıktı. Yolda Âmir b. Ekva’ orduya şiir okudu; Hz. Peygamber “Allah ona rahmet etsin” buyurdu, bu söz şehadet müjdesi olarak anlaşıldı. Hayber’e yaklaşırken Gatafan’ın yardım göndermesi önlendi.

Kalelerin Fethi

Hayber bölgesi iki bölüme ayrılıyordu: Natât, Şıkk ve Kutâbe bölgeleri ile bu bölgelerdeki kaleler (Na’im, Sa’b b. Muâz, Kamûs, Vatîh, Süleym). Müslümanlar önce Natât bölgesindeki Na’im kalesini kuşattı; Mahmûd b. Mesleme bu çarpışmada şehit düştü. Sa’b b. Muâz kalesinin fethi sırasında Müslümanlar açlık çekti; Eslem kabilesinden gelen koyunların sağlanması yardım oldu. Kamûs kalesi uzun kuşatma sonunda alındı; Merhab’ın öldürülmesi olayında rivayetler Hz. Ali veya Muhammed b. Mesleme olarak ayrılır (Muhammed b. Mesleme’nin Rivayetleri yazısında bu ayrım ele alınır).

Hz. Ali’ye Sancak Verilmesi

Buhârî ve Müslim’de Sehl b. Sa’d’dan rivayetle Hz. Peygamber “Yarın sancağı Allah ve Resûlü’nü seven, Allah ve Resûlü’nün de sevdiği, fetih Allah’ın eliyle gerçekleşecek bir kişiye vereceğim” buyurdu. Sahabe gece bu şerefi kimin alacağını konuştu. Sabah Hz. Ali istendi, gözleri ağrıyordu; Hz. Peygamber tükürüğünü sürdü, gözleri iyileşti ve sancağı ona verdi. Hz. Ali “Onlar bizim gibi Müslüman oluncaya kadar mı savaşayım?” diye sorunca Hz. Peygamber “Önce onları İslam’a davet et, yüzlerce deveden hayırlısıdır; Allah senin aracılığınla bir kişiye hidayet verirse bu kırmızı develerden daha hayırlıdır” buyurdu. Hadis Sehl b. Sa’d’ın Rivayetleri yazısında da anlatılmıştır.

Safiyye ve Zehirli Koyun Olayı

Kamûs fethinde esir alınan Safiyye bint Huyey, Hz. Peygamber tarafından azat edilip evlendi. Fetihten sonra Zeynep bint Hâris, Hz. Peygamber’e zehirli kızarmış koyun ikram etti. Hz. Peygamber ilk lokmayı tükürdü; yanındaki Bişr b. Berâ b. Ma’rûr yedi ve hayatını kaybetti. Zeynep’in kısasen öldürüldüğü veya affedildiği rivayetleri farklıdır (Buhârî, Hibe; Ebû Dâvûd, Diyât). Hz. Peygamber vefat hastalığında bu zehrin etkisini hissettiğini söylemiştir (Buhârî, Megâzî).

Müsâkât Anlaşması

Hayber halkı kalelerini teslim edince Hz. Peygamber topraklarını ürünün yarısını Müslümanlara vermeleri karşılığında kendilerine bıraktı. Ahd, Müslümanların istediği zaman halkı çıkarabileceği şartını içeriyordu. Abdullah b. Revâha her yıl ürünü tahmin etmek için gönderildi (Abdullah b. Revâha). Hz. Ömer döneminde Hayber Yahudileri, Medine’ye karşı yapılan bir saldırı sebebiyle Hicaz dışına çıkarıldı. Müsâkât, İslam hukukunda ortakçılık sözleşmelerinin delili olarak anılır.

Hayber seferinin dini ve ahlaki boyutu da dikkat çekicidir. Hz. Peygamber, ordunun yağma ve zarar vermemesi için emirler verdi; ekili ürünlere, ağaçlara ve sivillere zarar verilmemesi, esirlere iyi davranılması istendi. Hayber halkının Tevrat’ı, bir Yahudi kalesi fethedilince ele geçirilen dinî nüshalar özenle iade edildi (İbn Hişâm; senedi tartışmalı). Bu davranışlar, savaş içinde bile ahlaki sınırların gözetildiğini gösterir.

Müslümanların Hayber’e yürüyüşü sırasında Hz. Peygamber, düşmanı sabaha karşı bastırdı; Enes b. Mâlik’in rivayetine göre sabah ezanı okunmadığı için saldırı yapıldı, Hayber halkı tarlalarına çıkarken “Muhammed ve ordusu!” diyerek kaçıştı. Hz. Peygamber “Allahü ekber, Hayber harap oldu; biz bir kavmin avlusuna indiğimizde uyarılanların sabahı ne kötü olur” buyurdu (Buhârî, Megâzî). Bu söz, daha sonra Hayber’in fethinin işareti olarak anılır.

Diğer Gelişmeler ve Sonuçları

Hayber’de eşek etinin yasaklanması (Buhârî, Megâzî), geçici evliliğin (mut’a) yasaklanması gibi hükümlerin duyurulduğu rivayet edilir. Habeşistan’dan Cafer b. Ebî Tâlib ve arkadaşlarının dönüşü bu seferin hemen ardına denk gelir; Hz. Peygamber “Hayber’in fethine mi, Cafer’in gelişine mi sevineceğimi bilmiyorum” buyurdu. Müslümanlardan on beş-on sekiz, Yahudilerden doksan üç kişi öldü. Hayber’in zenginlikleri Müslümanların ekonomik durumunu güçlendirdi. Seferin dersleri Hayber Gazvesi Dersleri, şehitleri Hayber Şehitleri ve Kahramanları yazılarındadır. Bir sonraki büyük karşılaşma Huneyn Gazvesi‘dir.

Sıkça Sorulan Sorular

Hayber Gazvesi ne zaman oldu?

Hicrî 7. yılın Muharrem ayında (Mayıs 628), Hudeybiye barışından sonra Medine’nin yaklaşık yüz altmış kilometre kuzeyindeki Hayber’de yapılmıştır.

Hayber neden fethedildi?

Hayber Yahudileri Hendek’te Ahzâb’ı kışkırtmış, Gatafan’la ittifak yapmış ve Medine için tehdit oluşturmuştu.

Sancak kime verildi?

Hz. Ali’ye; Sehl b. Sa’d’ın rivayetiyle Hz. Peygamber “Allah ve Resûlü’nü seven” birine sancak vereceğini söylemiştir.

Müsâkât nedir?

Hayber topraklarının ürünün yarısı karşılığında eski sahiplerine bırakılması anlaşmasıdır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 25 Ekim 2026 · Kaynaklar: Buhârî, Megâzî; Cihâd; Müslim, Cihâd; Fezâilü's-sahâbe; İbn Hişâm, es-Sîre; Ebû Dâvûd, Harâc; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Hayber Gazvesi" md.

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →