Hayber Gazvesi Şehitleri ve Öne Çıkan Sahabiler

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Şehitlerin Sayısı ve Kaynaklar
Mahmûd b. Mesleme
Âmir b. Ekva'

Hayber Gazvesi’nde on beş-on sekiz Müslüman şehit oldu; Mahmûd b. Mesleme ve Âmir b. Ekva’ bunların arasındadır. Savaşın kahramanları arasında Hz. Ali, Muhammed b. Mesleme, Seleme b. Ekva’, Ebû Dücâne ve Hz. Ömer sayılır. Savaşın genel çerçevesi Hayber Gazvesi yazısında verilir.

Şehitlerin Sayısı ve Kaynaklar

İbn İshak şehit sayısını on beş, bazı rivayetler on sekiz olarak verir. Şehitler arasında Mahmûd b. Mesleme, Âmir b. Ekva’ ve zehirli koyun nedeniyle vefat eden Bişr b. Berâ anılır; tam liste kaynaklarda küçük farklarla verilir. Müşrik tarafta ise doksan üç kişinin öldüğü rivayet edilir.

Mahmûd b. Mesleme

Muhammed b. Mesleme’nin kardeşi Mahmûd, Na’im kalesinin kuşatması sırasında, gölgelenmek için kale duvarının dibinde dinlenirken kaleden atılan değirmen taşıyla ölmüştür. Hz. Peygamber o gün kendisine üzüntülerini bildirdi. Bu olay, kuşatma sırasında düşmanın taş ve ok yağdırarak savunma yaptığını gösterir. Kardeşi Muhammed b. Mesleme’nin sonraki hayatı Muhammed b. Mesleme’nin Rivayetleri yazısında ele alınmıştır.

Âmir b. Ekva’

Hayber’e giderken Hz. Peygamber’in “Allah ona rahmet etsin” dediği Âmir b. Ekva’, Merhab’la mübarezede kılıcıyla vurmak isterken kılıcı kısa kalıp kendi dizine veya bacağına isabet ederek öldü. Sahabîler “Âmir’in ameli boşa gitti, kendini öldürdü” dediler. Kardeşi oğlu Seleme b. Ekva’ bunu duyunca üzüldü; Hz. Peygamber “Kim bunu söylediyse yalan söylemiştir; onun iki ecri var” buyurdu ve parmaklarını birleştirerek “Çünkü o hem cihad etti hem de mücahid idi; az Arap onun gibi yürüyüşe sahiptir” dedi (Buhârî, Megâzî; Müslim, Cihâd). Bu rivayet, kazara ölen kimsenin niyetine göre değerlendirildiğini gösterir.

Seleme b. Ekva’ ve Atılganlık

Seleme b. Ekva’, hızlı koşusu ve okçuluğuyla ünlüydü. Hayber’de Hz. Ali’nin gözü ağrıyınca Seleme onu Hz. Peygamber’e götürdü; bu olay Sehl b. Sa’d’ın anlattığı sancak hadisi bağlamında da yer alır. Seleme’nin Zû Kared Gazvesi’ndeki cesareti bilinir ve Ebû Katâde’yle birlikte övülmüştür. Bu bilgi Ebû Katâde yazısında da yer alır.

Hz. Ali, Muhammed b. Mesleme ve Merhab

Yahudi komutan Merhab, “Hayber beni tanır; ben kahraman Merhab’ım” şiiriyle meydan okudu. Müslim’de Seleme b. Ekva’dan rivayetle Hz. Ali “Annem bana Haydar adını verdi” diyerek karşılık verdi ve Merhab’ı öldürdü. İbn İshak ise Merhab’ı Muhammed b. Mesleme’nin öldürdüğünü belirtir. Âlimler bu iki rivayeti, Merhab’ın bir mübarezede Muhammed tarafından yaralandığı, Hz. Ali’nin son darbeyi vurduğu şeklinde uzlaştırmaya çalışır. Bu ayrım, aynı olay hakkında rivayet çeşitliliğinin bir örneğidir.

Ebû Dücâne ve Diğerleri

Ebû Dücâne, Hayber’de de bulunmuş ve kalelerin fethinde görev almıştır (Ebû Dücâne). Hz. Ömer ve Ebû Bekir sancak verilen komutanlar arasında anılır; ilk gün Ebû Bekir, ikinci gün Ömer kaleyi fethedemeden dönmüş, ardından sancak Hz. Ali’ye verilmiştir. Bu rivayet, fetihlerin tek kişiye bağlı olmayıp ardışık denemelerle gerçekleştiğini gösterir.

Hayber’de sahabenin bireysel gayretleri yanında kolektif çaba da öne çıktı: Kalelerin birbiri ardına alınması, günlerce süren kuşatma, su ve yiyecek tedariki, yaralıların bakımı gibi işlerde Müslüman kadınlar da görev aldı. Ümmü Seleme, Ümmü Süleym ve diğer kadınlar yaralıları tedavi etti; Hz. Peygamber kadınlara ganimetten pay değil armağan verdi. Bu katkı, savaşın cephe gerisi boyutunu gösterir.

Hayber’de ortaya çıkan bir başka örnek, Yahudi bir çobanın Müslüman olup savaşa girerek şehit düşmesi rivayetidir. İbn İshak’a göre Esved er-Râ’î adlı çoban Hz. Peygamber’in huzurunda Müslüman oldu, koyunlarını Yahudilere emanet olarak geri gönderdi, savaşa katılıp öldü; Hz. Peygamber “Allah onun yüzünü güzelleştirdi, ona iki hûri verdi” dedi. Rivayetin senedi zayıftır, ancak emanet kavramını vurgulayan bir siyer anlatısıdır.

Hayber’in şehitleri, Hudeybiye’nin barış sonrasında verilen ilk büyük mücadelede yer alan ve sayıca az olan kayıplardır. Bu kayıpların az olması, sefere iyi hazırlanmanın ve Hz. Peygamber’in stratejisinin başarısını gösterir; yine de her şehit, cihadın bedelini ödemiş sayılır. Şehit ailelerine yapılan destek, sonraki dönemde düzenli bir uygulama olmuştur.

Hayber’de Habeşistan’dan dönen Cafer b. Ebî Tâlib ve Esmâ bint Umeys gibi sahabîlerin geliş zamanı ayrıca anılır. Cafer’in Hayber fethinin hemen ardından Medine’ye gelmesi, Hz. Peygamber’i çok sevindirdi; Hz. Peygamber onu alnından öpüp “Hayber’in fethine mi, Cafer’in gelişine mi sevineceğimi bilmiyorum” buyurdu. Bu hatıra, bir yıl sonra Mûte’de şehit olacak sahabînin hayatındaki bir sevinç anıdır; ayrıntılar Mûte Şehitleri ve Kahramanları yazısında bulunur.

Ganimet ve Emanet Bilinci

Hayber’de bir sahabînin ganimetten bir abâ (kaftan) çaldığı için cehennemde yandığı rivayet edilir; Hz. Peygamber “Ganimetten alınan bir hırka bile ateş olur” buyurdu (Buhârî, Megâzî). Bu hassasiyet, kamu malı ve emanet konusundaki ahlak ilkesinin Hayber’de nasıl pekiştiğini gösterir. Savaşın dersleri Hayber Gazvesi Dersleri yazısında bulunur.

Sıkça Sorulan Sorular

Hayber’de kaç Müslüman şehit oldu?

Kaynaklarda on beş ile on sekiz arasında şehit sayısı verilir; bir kısmı Muhacir, bir kısmı Ensâr’dandır.

Âmir b. Ekva’ nasıl öldü?

Kendi kılıcının ucu geri tepip ona isabet etmesiyle ölmüştür; bazı sahabîler bunun şehitlik sayılıp sayılmayacağını sorunca Hz. Peygamber onun için hayır dilemiştir.

Merhab’ı kim öldürdü?

Rivayetler Hz. Ali veya Muhammed b. Mesleme olarak ayrılır.

Seleme b. Ekva’ neden anılır?

Hayber’in başlarında gösterdiği cesaret ve hızla tanınan, Buhârî ve Müslim’de rivayet edilen sahabîdir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 23 Temmuz 2026 · Kaynaklar: Buhârî, Megâzî; Müslim, Cihâd; Fezâilü's-sahâbe; İbn Hişâm, es-Sîre; İbn Sa'd, et-Tabakāt; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Hayber Gazvesi" md.

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →