Muhammed b. Mesleme: Rivayetleri ve İlmî Mirası

Muhammed b. Mesleme, Evs’in Abdüleşhel kolundan, Mus’ab b. Umeyr’in tebliğiyle Müslüman olan, Bedir hariç Hz. Peygamber’in gazvelerine katılan ve Hz. Ömer’in güvendiği denetçi olan sahabîdir. Fitne zamanında Hz. Peygamber’in tavsiyesine uyarak kılıcını kırıp evinde oturması ve sınırlı sayıdaki hadis rivayetiyle bilinir.

İslam’a Girişi

Muhammed b. Mesleme, Üseyd b. Hudayr ve Sa’d b. Muâz’dan sonra Mus’ab b. Umeyr’in elinde Müslüman olan Medinelilerden biridir. Hz. Peygamber, hicretten sonra onu Ebû Ubeyde b. Cerrâh ile kardeş ilan etti. İslam’a girişinden itibaren Bedir hariç bütün savaşlara katıldığı; Bedir’de Medine’de kaldığı veya Peygamber’in verdiği bir görevle ayrı bulunduğu rivayet edilir. Bu çevre için Üseyd b. Hudayr ve Sa’d b. Muâz yazılarına bakılabilir.

Ka’b b. Eşref Olayı

Yahudi şair Ka’b b. Eşref, Bedir’den sonra Mekke’ye gidip müşrikleri Müslümanlara karşı kışkırtan ve Peygamber’e hakaret eden şiirler yazan biriydi. Hz. Peygamber, onun bu fitneden vazgeçmemesi üzerine Muhammed b. Mesleme’nin başında olduğu küçük bir heyeti görevlendirdi. Hicrî 3 yılının Rebîülevvel ayında gerçekleşen bu olayda Ka’b öldürüldü (Buhârî, Megâzî). Tarihî kaynaklar bu olayı farklı yorumlar; bazıları savaş hâlindeki bir düşmanın etkisiz hâle getirilmesi olarak, bazıları ise dönemin siyasi gerilimi bağlamında değerlendirir. Yorumlarda tarafsız ve kaynağa dayalı olmak gerekir.

Hz. Peygamber’in Fitne Tavsiyesi

Ebû Dâvûd ve İbn Mâce’nin Fiten bölümlerinde Muhammed b. Mesleme’den rivayetle, Hz. Peygamber ona bir kılıç verip “Bununla Allah yolunda savaş; Müslümanlar birbirleriyle savaşmaya başlayınca kılıcını bir taşa vurup kır, evinde otur; ta ki sana bir hata yapan el veya seni sonlandıracak bir ölüm gelene kadar” buyurmuştur. Muhammed bu tavsiyeye uyarak Hz. Osman’ın şehadetinden sonra Cemel ve Sıffîn’de savaşmadı; Rebeze’ye çekilip ahşaptan bir kılıç yaptı. Hadis, fitne dönemlerinde Müslümanlar arasındaki savaştan uzak durmanın örneği olarak anılır; ancak bu tutumun yorumu âlimler arasında tartışmalıdır. Fitnenin tarihî arka planı için Ensâr Kimdir? yazısı genel bir çerçeve sunar.

Hz. Ömer’in Denetçisi

Hz. Ömer, valilerin servetini ve idarelerini denetlemek için Muhammed b. Mesleme’yi görevlendirdi. Amr b. Âs, Ebû Hüreyre ve Ebû Mûsâ el-Eş’arî gibi valilerin mallarını inceledi; haksız kazanç görürse malın bir kısmını devlet hazinesine aktarttı. Hz. Ömer’in “Bu görev için Muhammed’den daha güvenilir biri yok” dediği rivayet edilir. Ayrıca Hz. Ömer, Kûfe’de bir ihtilafı çözmek için onu gönderdi. Bu uygulama, İslam idare tarihinde hesap verme ve denetim mekanizmasının erken örneklerinden biri olarak kabul edilir.

Hayber ve Diğer Gazveler

Kaynaklara göre Hayber’de Yahudi komutan Merhab’ı Muhammed b. Mesleme’nin öldürdüğü rivayet edilir; başka rivayetlerde bu görev Hz. Ali’ye nispet edilir. Kardeşi Mahmûd b. Mesleme, Hayber’de Nâim kalesi önünde şehit olmuştur. Bu farklı rivayetlerin değerlendirilmesi için Hayber Gazvesi yazısına bakılabilir. Muhammed’in Tebük, Huneyn ve diğer seferlere katılışı da kaynaklarda geçer.

Muhammed b. Mesleme’nin fitne dönemindeki tavrı, sahabe arasında Cemel ve Sıffîn’e katılmayan bir grup olarak değerlendirilir. Bu gruba Sa’d b. Ebî Vakkâs, Abdullah b. Ömer, Üsâme b. Zeyd ve Muhammed b. Mesleme gibi sahabîler dâhildir. Onların kararı, Müslüman kanı dökmenin ağır bir günah olduğu inancından kaynaklanıyordu. Âlimler bu tutumu bir içtihat farkı olarak görür ve onların değerini azaltmaz. Fitneden uzak durma konusu hadis kitaplarının Fiten bölümlerinde ayrıca işlenir.

Muhammed’in Medine’deki sosyal konumu da kaynaklarda anılır. Hz. Peygamber onu, Medine’de bazı önemli meselelerde vekil bırakmış; Tebük seferinde de Medine’de kalan sahabîler arasında olduğu rivayet edilmiştir. Hz. Ömer, Sa’d b. Ebî Vakkâs’ın Kûfe’deki evinin kapısını yakmak üzere onu göndermiş; Muhammed görevi yerine getirip hükmü nezaketle uygulamıştır. Rivayete göre Hz. Ömer’in hükmü uygularken Muhammed’e halkla iyi geçinmesi ve zorbalıktan kaçınması gerektiğini vasiyet ettiği aktarılır. Bu örnekler, onun hem dindar hem de yetkili bir görevli olduğunu gösterir.

Rivayetleri ve Vefatı

Muhammed b. Mesleme’nin rivayet ettiği hadis sayısı çok azdır; Kütüb-i Sitte’de adı geçen hadisler genellikle fitne, nikâh ve günlük hayat konularıyla ilgilidir. Hicrî 43 ile 47 arasında Medine’de, yaklaşık yetmiş yedi yaşında vefat ettiği aktarılır. Hz. Osman’ın şehadeti sonrası fitne döneminde siyasetten uzak durması, onun ilmî ve ahlakî duruşunun belirgin yönlerindendir. Aynı kuşaktan Ebü’d-Derdâ ile birlikte okunması faydalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Muhammed b. Mesleme kimdir?

Evs’in Abdüleşhel kolundan, Mus’ab b. Umeyr’in elinde Müslüman olan, Bedir hariç bütün gazvelere katılan ve Hz. Ömer döneminde valilerin denetçisi olan sahabîdir.

Fitne hadisi nedir?

Hz. Peygamber, ona fitne zamanında kılıcını bir taşa vurup kırmasını ve evinde oturmasını tavsiye etmiş; o da Hz. Osman’ın şehadetinden sonra bu tavsiyeye uymuştur.

Kaç hadis rivayet etmiştir?

Sayısı çok sınırlıdır; Kütüb-i Sitte’de birkaç hadis yer alır.

Ka’b b. Eşref olayı nedir?

Hz. Peygamber’e hakaret eden ve Mekkelilerle işbirliği yapan Yahudi şair Ka’b b. Eşref’in Rebîülevvel 3’te öldürülmesi olayıdır; Muhammed b. Mesleme heyetin başındaydı.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 25 Ekim 2026 · Kaynaklar: Buhârî, Megâzî; Ebû Dâvûd, Fiten; İbn Mâce, Fiten; İbn Hişâm, es-Sîre; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Muhammed b. Mesleme" md.

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →