Hendek Gazvesi Şehitleri ve Öne Çıkan Sahabiler

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Şehitler
Sa'd b. Muâz'ın Yaralanması
Selmân-ı Fârisî

Hendek Gazvesi’nde altı kadar Müslüman şehit oldu; Sa’d b. Muâz, Enes b. Evs, Abdullah b. Sehl, Tufeyl b. Nu’mân, Sa’lebe b. Ganeme ve Ka’b b. Zeyd bunların arasındadır. Savaşın kahramanları arasında Selmân-ı Fârisî, Hz. Ali, Zübeyr b. Avvâm, Huzeyfe b. Yemân ve Safiyye bint Abdülmuttalib sayılır.

Şehitler

Hendek’te Müslümanlardan şehit düşenler az sayıdadır: Beni Abdüleşhel’den Sa’d b. Muâz (yaralanarak), Enes b. Evs, Abdullah b. Sehl; Benî Hârise’den Tufeyl b. Nu’mân; Benî Selime’den Sa’lebe b. Ganeme; Benî Neccâr’dan Ka’b b. Zeyd. Tufeyl ve Sa’lebe hendeğin kıyısında düşmanla çarpışırken öldü. Müşriklerden ise Amr b. Abdüved ve Nevfel b. Abdullah gibi isimler öldü. Savaşın genel çerçevesi Hendek Gazvesi yazısında verilir.

Sa’d b. Muâz’ın Yaralanması

Hibbân b. Arika’nın attığı ok, Sa’d’ın kolundaki ekhal (el atardamar) damarına isabet etti. Hz. Peygamber, mescidin yakınında Rufeyde’nin çadırında tedavi edilmesini emretti; yarayı dağlattı. Sa’d, “Allah’ım, Kureyş’le savaş sürecekse beni yaşat; bittiyse yaramı patlat ama Kurayza’dan intikam almadan canımı alma” diye dua etti (Buhârî, Megâzî; İbn Hişâm). Kurayza’ya hakem seçildikten sonra yarası açılıp vefat etti. Hayatı ve rivayetleri için Sa’d b. Muâz yazısına bakılabilir.

Selmân-ı Fârisî

Hendek’in mimarı olan Selmân, hendeğin planını ve kazı düzenini hazırladı. Sahabe arasında kimden sayılacağı konusunda Muhacirler “Selmân bizdendir”, Ensâr “O bizdendir” dedi; Hz. Peygamber “Selmân bizden, ehl-i beytimizdendir” buyurdu. Selmân, İran’dan Medine’ye uzanan arayış hikâyesiyle ve Hendek’teki katkısıyla İslam tarihinin en kıymetli sahabîlerinden biridir. Ebü’d-Derdâ ile kardeşliği için Ebü’d-Derdâ’nın Rivayetleri yazısına bakılabilir.

Hz. Ali ve Amr b. Abdüved

Hendeği geçen Amr b. Abdüved’e karşı Hz. Ali çıktı. Amr “Ey Ali, seni öldürmek istemem” dedi; Hz. Ali “Ben seni öldürmek isterim” dedi. Atından inip çarpışan iki savaşçıdan Hz. Ali galip geldi. Bu mübareze, Müslümanların moralini yükseltti. Kaynaklarda bazı rivayetler olaya abartılı ayrıntılar katsa da ana çerçeve siyer kitaplarında ortaktır. Hz. Ali’nin cesareti Bedir, Uhud, Hayber gibi gazvelerde de görülür.

Zübeyr ve Huzeyfe

Buhârî’nin Cihâd bölümünde Câbir şunu anlatır: Hendek günü Hz. Peygamber, “Kurayza’nın haberini bana kim getirir?” diye üç kez sordu; her seferinde Zübeyr “Ben” dedi. Hz. Peygamber “Her peygamberin bir havârisi vardır; benim havârim Zübeyr’dir” buyurdu. Müslim’de ise Huzeyfe b. Yemân’ın gece soğuk içinde düşman kampına girip Ebû Süfyân’ı dinlemesi, oradaki dağılmayı gözlemlemesi anlatılır. Hz. Peygamber ona “Kimseyi korkutma” demiş, Huzeyfe de Ebû Süfyân’ı hedef almamıştır. Bu görev, istihbaratın ve itaatin örneğidir.

Safiyye ve Kadınların Katkısı

Hz. Peygamber’in halası Safiyye bint Abdülmuttalib, Hassân b. Sâbit’in korunduğu kalede, kaleye yaklaşan bir Yahudi’yi sopayla öldürdüğü rivayet edilir; Hassân’ın korkaklığı üzerine başının kesilip aşağı atılmasıyla diğer yaklaşanlar kaçmıştır (İbn Hişâm; senedi tartışmalıdır). Kadınlar savaşta yaralılara bakım, yiyecek ve su temini gibi görevler üstlenmiştir. Hendek günlerinde Ensâr kadınları hendek başındaki erkeklere yemek götürdü. Bu rivayetler, kadınların savaş dönemindeki katkısını gösterir.

Hendek günlerinde Ensâr kadınlarının ve gençlerinin yaptığı yardımlar da hatırlanır. Ümmü Süleym ve diğer kadınlar kalelerden yiyecek ve su taşırken, gençler hendek başlarında nöbet tuttu. Kadın, çocuk ve yaşlıların korunduğu kaleler, hendeğin ardındaki hayatın nasıl sürdürüldüğünü gösterir. Bu fedakârlık, savaşın yalnız cephede değil, evde de kazanıldığının belgesidir.

Hendek’te kayıp azlığı, savunma stratejisinin başarısını gösterse de, açlık ve soğuk her sahabîyi derinden etkilemiştir. Hz. Peygamber ve sahabe birçok gün aç kalmış, karınlarına taş bağlamıştır. Şehitlerin sayısının az olması, kahramanlık değerini azaltmaz; çünkü her biri tehlikeli bir görevi üstlenmiş, özellikle hendek kıyısında nöbet tutarken oklara hedef olmuştur. Bu fedakârlığın hatırası, sonraki nesillerin Ahzâb suresini okurken sahabeye duyduğu minnetin parçasıdır.

Hendek’in kahramanları arasında anılan sahabîlerin bazıları sonraki dönemlerde önemli roller üstlendi: Zübeyr, Hz. Osman döneminde ve Cemel’de; Huzeyfe b. Yemân, Hz. Osman’ın mushaf çalışmasına yol açan kıraat ihtilaflarını fark eden kişi olarak; Selmân ise Medain valisi olarak anılır. Böylece Hendek’te sınanan isimler, İslam devletinin sonraki gelişiminde de etkin kaldı.

Hendek’in şehit ve kahramanları, az kayıpla büyük sonuç alınabilen bir savunma savaşının insanî yüzünü temsil eder.

Sonraki Gelişmeler

Hendek’in ardından Müslümanlar Benî Kurayza’yı kuşattı. Bu sırada Ebû Lübâbe olayı yaşandı; Sa’d b. Muâz hakem oldu. Bu bölüm Benî Kurayza Gazvesi ve Ebû Lübâbe yazılarında anlatılmaktadır. Hendek’in ahlaki mirası Hendek Gazvesi Dersleri yazısında ele alınır.

Sıkça Sorulan Sorular

Hendek’te kaç şehit verildi?

Müslümanlardan altı kadar kişi şehit oldu; bunların başında yarasından sonra vefat eden Sa’d b. Muâz gelir.

Selmân-ı Fârisî’nin rolü nedir?

Hendek savunma planını öneren sahabîdir.

Huzeyfe b. Yemân’ın görevi nedir?

Hz. Peygamber’in emriyle gece düşman kampına girip durumu gözlemleyerek rapor vermiştir.

Safiyye bint Abdülmuttalib ne yaptı?

Müslüman kadınların bulunduğu kaleye yaklaşan bir Yahudi casusu öldürdüğü rivayet edilir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 1 Ağustos 2026 · Kaynaklar: Buhârî, Megâzî; Cihâd; Müslim, Cihâd; İbn Hişâm, es-Sîre; İbn Sa'd, et-Tabakāt; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Hendek Gazvesi" md.

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →