Çocuklara Şefkat ve Adalet Hadisleri: Merhamet Etmeyene Merhamet Olunmaz

Ebû Hüreyre’nin rivayet ettiği hadiste Peygamberimiz torunu Hasan’ı öpmüş, yanında oturan Akra‘ b. Hâbis “Benim on çocuğum var, hiçbirini öpmedim” deyince “Merhamet etmeyene merhamet olunmaz” buyurmuştur. Bu olay, çocuklara şefkatin İslam ahlakındaki yerini en açık şekilde gösterir.

Hadislerin kaynağı

Akra‘ b. Hâbis olayı Buhârî’nin Edeb bölümünde ve Müslim’in Fezâil bölümünde geçer. Evlatlar arasında adalet hadisi Buhârî’nin Hibe bölümünde ve Müslim’de Nu‘mân b. Beşîr’den nakledilir. Kız çocukları hadisi Müslim’de Hz. Âişe’den ve Enes b. Mâlik’ten gelen rivayetlerle bilinir. Bu hadislerin hepsi sahihtir ve çocuk eğitimi konusunda temel referanstır. Peygamberimizin kızı Hz. Fâtıma ile ilişkisi de baba-kız sevgisinin güzel örneklerindendir.

Peygamberimizin çocuk sevgisi

Hz. Peygamber çocukları sever, onlarla oynar, namaz kılarken torunu Hasan ve Hüseyin sırtına çıktığında secdeyi uzatırdı. Torunu Ümâme’yi namazda omuzunda taşıdığı Buhârî ve Müslim’de rivayet edilir. Çocuklara selam verir, hediye getirildiğinde onlara öncelik verir, yetim ve fakir çocukların başını okşardı. Enes b. Mâlik, Peygamberimizin ailesine karşı çocuklara en şefkatli insan olduğunu anlatmıştır. Çocukların bir ailenin neşesi olması gerektiğini bu şekilde göstermiştir. Peygamberimizin ahlakı ahlak ve şemail yazısında daha geniş anlatılır.

Merhametin ölçüsü

Akra‘ b. Hâbis olayı, merhametin bir ahlak ölçütü olduğunu gösterir. Çocuğa sevgi göstermemek, sertliği erdem sanmak, dinî olarak desteklenen bir tutum değildir. Aksine, çocuğun öpülmesi, kucaklanması ve sevgi gösterilmesi, gelişimi için gerekli bir ihtiyaçtır. Modern psikoloji de çocuğa güvenli bağlanma sağlamanın ruh sağlığı için önemini ortaya koymuştur. İslam, sevgiyi disiplinle dengelemeyi önerir: Çocuğu şiddetle değil, örnek olarak ve nazik bir dille yetiştirmek esastır. Lokman Hakîm’in öğütleri yazısı, baba-oğul eğitiminin Kur’an’daki örneğini anlatır.

Evlatlar arasında adalet

Nu‘mân b. Beşîr’in babası Beşîr, oğluna bir bağışta bulunmak istedi ve Peygamberimizi şahit tutmak için getirdi. Peygamberimiz “Diğer çocuklarına da böyle verdin mi?” diye sordu; “Hayır” cevabını alınca “Allah’tan korkun, çocuklarınız arasında adaletli olun” buyurdu ve zulme şahit olmayacağını söyledi (Buhârî, Hibe). Bu hadis, hediye, harçlık, ilgi ve sevgi gösteriminde çocuklar arasında ayrım yapmamayı öğütler. Cinsiyet, yaş veya yetenek farkı gerekçe değildir. Aile içi kıskançlıkları önlemenin yolu budur. Ebeveyn, her çocuğunun ihtiyacına göre davranabilir; ancak bunun adaletsizlik olarak algılanmamasına özen göstermelidir.

Kız çocuklarına iyilik

Müslim’de Hz. Âişe, yanına iki kızıyla gelen yoksul bir kadına üç hurma verdiğini, kadının her kızına birer hurma verip kendisinin yemeyi bıraktığını anlatır. Peygamberimiz olayı duyunca “Kim bu kızlarla imtihan edilir de onlara iyi davranırsa, bu kızlar onun için ateşe karşı bir perde olur” buyurmuştur. Enes’in rivayetinde ise iki kız çocuğunu ergenliğe ulaşana kadar yetiştirenle Peygamberimizin kıyamette yan yana olacağı bildirilir. Cahiliye döneminde kız çocuklarının değersiz görüldüğü düşünüldüğünde, bu hadisler köklü bir bakış değişikliğini ortaya koyar.

Ebeveynlik için pratik dersler

• Çocuğa sevgi göstermek, onu kucaklamak ve dinlemek.
• Çocuklar arasında hediye, harçlık ve ilgi konusunda adil olmak.
• Hata yapan çocuğa şiddet yerine öğretici bir dille yaklaşmak.
• Çocuğun ismini güzel koymak, ona dinî ve ahlakî değerleri sevgiyle aktarmak.
• Vaat ettiği şeyi yerine getirmek; çocuğa verilen sözü tutmak.

Aile içinde karşılıklı saygı ve sevgi, çocuğun anne babaya iyilik (bir) ahlakını da besler. Bu konuda anne babaya iyilik yazısı tamamlayıcıdır.

Çocuk eğitiminde denge: sevgi ve terbiye

Hadisler, şefkat gösterisini çocuk terbiyesinin karşıtı olarak değil, onun zemini olarak sunar. Peygamberimiz çocukların yedi yaşında namaza alıştırılmasını, on yaşında ise teşvik edilmesini öğütlemiştir (Ebû Dâvûd, Salât; senedi hasen kabul edilmiştir). Bu öğüt kademelidir ve sevgi içinde yapılır. Yemek adabını öğretirken Ömer b. Ebî Seleme’ye “Besmele çek, sağınla ye, önünden ye” dediği de rivayet edilir (Buhârî, Et‘ime). Böylece öğretim, çocuğu azarlamadan, kısa ve açık cümlelerle yapılır. Çocuğun yaşına, gelişimine ve karakterine uygun yöntem seçmek eğitimde temel ilkedir. Şiddet, aşağılama ve karşılaştırma ise sevgiyi zedeler. Çocuğun güvenli bir ortamda yetişmesi, onun Allah’a ve insanlara olan güvenini şekillendirir.

Sıkça Sorulan Sorular

Çocuklar arasında adalet nasıl sağlanır?

Hediye ve bağışta evlatlar arasında eşitlik gözetmek tavsiye edilir. Nu‘mân b. Beşîr hadisinde Peygamberimiz, bir çocuğa özel bağış yapmayı onaylamamış, “Allah’tan korkun, çocuklarınız arasında adaletli olun” buyurmuştur.

Çocuğu öpmek sünnet midir?

Peygamberimizin torunu Hz. Hasan’ı öptüğü ve çocuklara sevgi gösterdiği sahih rivayetlerle bildirilir. Bu şefkat gösterisi sünnet olarak teşvik edilir.

Kız çocuklarına iyilik nasıl bir müjde taşır?

Müslim’deki rivayette iki kız çocuğunu ergenlik çağına kadar iyi yetiştirenle Peygamberimizin kıyamet günü yan yana olacağı bildirilir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 1 Temmuz 2026 · Kaynaklar: Buhârî, Edeb ve Hibe; Müslim, Fezâil ve Birr; Tirmizî, Birr; Nu‘mân b. Beşîr hadisi

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →