Çocukların Dijital Mahremiyeti: Ebeveyn Paylaşımı (Sharenting)
Ebeveynin çocuğunun fotoğraf ve videolarını paylaşması hangi sınırlarla caizdir? Çocuğun onuru, güvenliği, rızası ve ileride maruz kalabileceği riskler.
Ebeveynin çocuğunun görüntülerini paylaşması yasak değildir; ancak çocuğun onuru, güvenliği ve ileride rahatsız olma ihtimali nedeniyle ölçülü, sınırlı ve dikkatli olmalıdır. Mahrem, utandırıcı ve konumu belli eden görüntülerin paylaşılmaması, çocuğa karşı emanet sorumluluğunun gereğidir; çocuğun fikri alınması ise onun kişiliğine saygıdır.
Çocuk bir emanettir
İslam’da çocuk, anne babaya verilmiş bir emanettir. Peygamber, “Hepiniz çobansınız ve hepiniz sorumlusunuz; erkek ailesinin çobanıdır ve onlardan sorumludur” buyurmuştur (Buhârî, Müslim). Bu sorumluluk, çocuğun bakımı kadar onurunu ve güvenliğini korumayı da içerir. Çocuk büyüdüğünde, kendi görüntüsünün nasıl kullanıldığını sorgulayan bir birey olacaktır.
Güvenlik riskleri
Çocuğun okulu, evi, günlük rutini veya sık gittiği yerler görüntülerden anlaşılabilir. Kötü niyetli kişiler bu bilgileri izleme, taciz veya manipülasyon için kullanabilir. Görüntülerin yapay zekâ ile değiştirilmesi riski de vardır. Bu nedenle herkese açık hesap yerine, güvenilir kişilerle sınırlı paylaşım ve konum bilgisinin kapalı tutulması önerilir.
Onur ve gelecek
Banyo, hastalık, ağlama anı veya çocuğu küçük düşüren görüntüler, ileride çocuğun utancına dönüşebilir. İnternetteki içerik kalıcı olabilir ve çocuk büyüdüğünde arkadaşları ya da iş çevresi tarafından görülebilir. Çocuğun saygınlığı, henüz kendi adına karar veremese bile korunması gereken bir haktır. Genel mahremiyet ilkeleri için fotoğraf paylaşımı ve mahremiyet yazısına bakılabilir.
Gösteriş ve kazanç riski
Çocuğun görüntüsünü beğeni, takipçi veya reklam geliri için kullanmak, çocuğu araca dönüştürmek anlamına gelebilir. Bu durumda çocuk, çocukluğunu yaşayamaz ve çalışan bir içerik üreticisine dönüşür. İslam ahlakı, çocuğa şefkat ve koruma gösterilmesini ister; gösteriş ve maddi kazanç amacı ise bu şefkatle bağdaşmaz. Çocukların sosyal medya kullanımında ebeveyn rolü yazısı bu konuyu tamamlar.
Pratik öneriler
- Hesabınızı gizli yapın ve takipçilerinizi tanıdığınız kişilerle sınırlayın.
- Çocuğun yüzünü, okulunu ve konumunu belli etmeyin.
- Büyüyen çocuğunuzun fikrini alın ve vazgeçmesini isterse görüntüyü kaldırın.
- Çocuklara kendi mahremiyetlerini öğretin; bu konuda mahremiyet eğitimi yazısı yardımcı olabilir.
Ekran süresi ve cihaz kullanımı için çocuk ekran kullanımı yazısına bakınız.
Aile içi ve geniş akraba çevresi
Büyükanne, büyükbaba ve diğer akrabaların çocuk fotoğraflarını paylaşması da bu ilkelere tabidir. Ebeveynler, aile bireylerine çocuğun görüntülerini izinsiz yaymamaları konusunda nazikçe bilgi vermelidir. Aile içi grup yazışmaları ve sınırlı paylaşımlar, herkese açık hesaplara göre çok daha güvenlidir. Okul etkinliklerinde diğer çocukların görüntüsünün paylaşılması ise o çocukların ailelerinin iznini gerektirir.
Okullar ve spor kulüpleri de çocukların görüntülerini paylaşırken velilerin yazılı iznini almalıdır. Bu, kişisel verilerin korunması mevzuatının da gereğidir. Çocuğun kendisi, ileride dijital ayak izi hakkında bilinçli kararlar verebilecek hale getirilmelidir.
Özellikle bebeklik döneminde çekilen görüntülerin ileride çocuğun alay konusu olabileceği, mezuniyet ve iş başvurusu gibi aşamalarda karşısına çıkabileceği hatırdan çıkarılmamalıdır. Bu nedenle bir görüntüyü paylaşmadan önce “Bu çocuk büyüdüğünde bundan memnun olur mu?” sorusunu sormak sağlıklı bir ölçüdür. Aynı soru, okulda ve çevrede paylaşılan görüntüler için de geçerlidir.
Ayrıca çocukların kendi hesaplarını yönetme yaşı geldiğinde, ebeveynin daha önce paylaştığı içerikleri gözden geçirmeye ve gerekirse silmeye istekli olması, çocuğa gösterilen saygının bir göstergesidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Çocuğumun fotoğrafını paylaşmak yasak mı?
Yasak değildir, ancak güvenlik, onur ve geleceği gözetilerek sınırlı ve dikkatli yapılmalıdır. Mahrem, utandırıcı veya yer bilgisi içeren görüntü paylaşılmamalıdır.
Çocuğun rızası gerekli midir?
Yaşına göre fikri alınmalıdır; büyüyen çocuğun görüntüsü üzerindeki tercihi dikkate alınmalıdır.
Herkese açık hesap riski nedir?
Görüntülerin kötü niyetli kişilerce kullanılması, sahte profillerde kullanılması ve çocuğun ileride rahatsız olması risklerdir.
Hangi içerikler asla paylaşılmamalı?
Çıplaklık içeren, çocuğu küçük düşüren, hastalığını sergileyen, okul ve ev konumunu belli eden görüntüler paylaşılmamalıdır.
Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Çocuk" ve "Mahremiyet" maddeleri; Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi; Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (6698); Buhârî ve Müslim, çocuk hakları ve ebeveyn sorumluluğu hadisleri
İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular
80 sorunun tamamı →Bu içerik faydalı oldu mu?
Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.
Kaynakça
- TDV İslâm Ansiklopedisi, "Çocuk" ve "Mahremiyet" maddeleri
- Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi
- Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (6698)
- Buhârî ve Müslim, çocuk hakları ve ebeveyn sorumluluğu hadisleri
Genel kaynaklarımız için Kaynakça sayfasına bakınız. Fetva için: Diyanet İşleri Başkanlığı, Alo 190.