Cuma Gecesi Yapılan Gelenekler ve Sünnetler
Cuma gecesi nedir, ne yapılır? Perşembeyi cumaya bağlayan geceye dair salavat, dua, Kehf Suresi okuma, kabir ziyareti gibi uygulamalar, sünnet olanlar ile sonradan ortaya çıkan halk gelenekleri ve hadislerin durumu.
- Cuma gününün ve gecesinin yeri
- Sünnetle sabit olan uygulamalar
- Halk arasındaki gelenekler
Cuma gecesi, Perşembe günü akşam ezanından Cuma sabahına kadar süren gecedir. İslam’da gün, güneşin batmasıyla başladığı için Cuma günü ve Cuma gecesi fazilet bakımından birlikte değerlendirilir. Bu gecede salavat getirmek, Kur’an okumak, dua etmek ve ölenleri hayırla anmak yaygın uygulamalardır.
Cuma gününün ve gecesinin yeri
Cuma, Müslümanların haftalık toplu ibadet günüdür. Kur’an’da Cuma Suresi’nde “Ey iman edenler! Cuma günü namaz için çağrıldığınızda Allah’ı anmaya koşun ve alışverişi bırakın” buyurulur (Cuma, 62/9). Peygamberimiz “Güneşin doğduğu günlerin en hayırlısı Cuma günüdür. Âdem o gün yaratıldı, o gün cennete girdi ve o gün cennetten çıkarıldı” buyurmuştur (Müslim, Cum’a). Cuma günü duanın kabul edildiği bir saat olduğu da hadislerde bildirilir (Buhârî, Cum’a; Müslim, Cum’a). Bu saatin hangi vakit olduğu kesin değildir; ikindi ile akşam arası ve hatip minbere çıktığı sırada gibi değişik görüşler vardır. Dolayısıyla Cuma günü ve gecesi, ibadet ve dua için değerli bir zamandır.
Sünnetle sabit olan uygulamalar
- Salavat getirmek: Peygamberimiz “Cuma günü bana çokça salavat getirin; çünkü salavatlarınız bana arz edilir” buyurmuştur (Ebû Dâvûd, Salât; Nesâî, Cum’a; İbn Mâce, İkāme). Hadisin senedi hakkında değerlendirmeler olmakla birlikte genellikle kabul görmüştür.
- Kehf Suresi okumak: “Cuma günü Kehf Suresi’ni okuyan kimseyi iki Cuma arasında bir nur aydınlatır” mealindeki rivayet Hâkim ve Beyhakî’de geçer. Bazı muhaddisler bu rivayeti sahih veya hasen kabul etmiştir. Kehf Suresi’nin Cuma gecesi ya da gününde okunması bu rivayete dayanır. Sureyle ilgili bilgi için Kehf Suresi tanıtımı yazısı okunabilir.
- Gusül, güzel koku ve temiz elbise: Cuma namazına hazırlıkla ilgili sünnetler (Buhârî, Cum’a).
- Erkenden camiye gitmek, hutbeyi dinlemek: Cuma namazının edebi.
- Dua: Cuma günü, özellikle ikindiden sonra dua etmek müstehap görülür.
Cuma gecesine özel, belirli sayıda rekât, sure ve zikirden oluşan bir namazın sahih delili bulunmaz. Bu geceyi nafile namaz, Kur’an ve dua ile geçirmek elbette mümkündür; ancak özel bir kalıp belirlemek uygun değildir.
Halk arasındaki gelenekler
Anadolu’da Cuma gecesi için bazı yaygın uygulamalar vardır. Perşembe akşamı, ölenlerin ruhunu anmak için evlerde Yâsîn okunur, helva yapılır, mum veya kandil yakılır. Mezarlıklarda kabir ziyareti Perşembe akşamı ya da Cuma sabahı yapılır. Ölenlerin ruhlarının Perşembe akşamı evlerine geldiği inancı bazı yörelerde bulunur; bu inanç dinî bir delile dayanmaz. Âlimler ölülere dua etmeyi, onlar için sadaka vermeyi ve Kur’an okumayı güzel görür, ancak ruhların eve geldiği inancını sahih kaynaklarla desteklemez. Bu uygulamalar kandil gecesi ziyaretleri ile benzerlik taşır; bu konu için kandil gecesi ziyaretleri yazısına bakılabilir.
Cuma günü yoksullara yemek vermek, hasta ziyaret etmek ve komşuları ziyaret etmek de yaygındır. Bazı yörelerde Cuma günü kadınlar bir araya gelip hatim yapar, Mevlid okutur. Hatim geleneği için hatim duası yazısı faydalıdır.
Cuma gecesi ve Cuma günü adabı
- Cuma namazından önce tırnak kesmek, güzel koku sürmek ve en güzel kıyafeti giymek.
- Kur’an okumak, hutbeyi dikkatle dinlemek.
- Alışverişi ve oyalanmayı bırakmak.
- Namazdan sonra rızık aramak ve Allah’ı çokça anmak (Cuma, 62/10).
- Akraba ve komşu ziyareti yapmak.
Cuma günü orucu tek başına tutmak tavsiye edilmez; çünkü Peygamberimiz Cuma gününü özel olarak oruçla geçirmeyi hoş karşılamamıştır (Buhârî, Savm; Müslim, Sıyâm). Gerekirse bir gün öncesi veya sonrasıyla birlikte tutulabilir.
Cuma gecesinin kandil gecelerinden farkı
Cuma gecesi haftalık bir ibadet atmosferidir; kandil geceleri ise yılın belirli zamanlarında anılan özel gecelerdir. Regaip Kandili, Receb ayının ilk Cuma gecesine denk geldiği için iki kavram birleşir. Bu konunun ayrıntıları için Regaip Kandili nasıl ihya edilir yazısı okunabilir. Cuma gecesi ve günü aynı zamanda Osmanlı’da padişahın camiye çıkışı gibi törenlerle de ilişkilendirilmiştir; bu geleneğin tarihî yönü Cuma selamlığı yazısında anlatılmıştır.
Cuma gününe hazırlık ve çocuklar
Cuma gecesi aile içinde çocuklara Cuma gününün önemini anlatmak, onları camiye alıştırmak ve ibadet sevgisi aşılamak için güzel bir fırsattır. Çocuklar için kısa bir sure ezberi, salavat tekrarı veya Peygamber kıssalarından bir bölüm okuma uygulaması yapılabilir. Böylece Cuma günü, aileyi bir araya getiren manevi bir gün olarak benimsenir. Çocukların Cuma namazına babalarıyla gitmesi de Türkiye’de yaygın ve güzel bir gelenektir.
Ölçülü bir yaklaşım
Cuma gecesi, haftanın manevi yenilenme zamanı olarak değerlendirilir. Ancak bu gecenin sahih delille sabit olmayan ritüellerle doldurulması tavsiye edilmez. Kişi gücü ve imkânı ölçüsünde ibadet eder; farzları ihmal etmeden, gösterişten uzak bir şekilde dua ve zikirle zamanını geçirir. Uyku ve dinlenmeye de önem verilmelidir; çünkü Cuma günü ibadete zinde başlamak esastır.
Sıkça Sorulan Sorular
Cuma gecesi ne zamandır?
Perşembe günü akşam ezanından Cuma sabahına kadar süren gecedir.
Cuma gecesi hangi ibadetler yapılır?
Salavat getirmek, Kehf Suresi okumak, dua etmek, Kur’an okumak ve ölenler için dua etmek yaygın uygulamalardır.
Kehf Suresi Cuma günü neden okunur?
İki Cuma arasında nur bahşedeceğini bildiren rivayete dayanır; rivayetin senedi konusunda farklı değerlendirmeler vardır ancak muhaddislerin bir kısmı kabul eder.
Perşembe akşamı ruhlar eve gelir mi?
Bu inanç halk arasında yaygındır ancak sahih bir dinî delili yoktur; ölülere dua etmek ve sadaka vermek ise güzel görülür.
Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: · Kaynaklar: Kur'an-ı Kerîm, Cuma Suresi (62/9-10); Ebû Dâvûd, Salât (cuma günü salavat); Nesâî, Cum'a; Hâkim, el-Müstedrek (Kehf Suresi hadisi); Beyhakī, es-Sünenü'l-kübrâ; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Cuma" md.
İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular
80 sorunun tamamı →Bu içerik faydalı oldu mu?
Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.
Kaynakça
- Kur'an-ı Kerîm, Cuma Suresi (62/9-10)
- Ebû Dâvûd, Salât (cuma günü salavat); Nesâî, Cum'a
- Hâkim, el-Müstedrek (Kehf Suresi hadisi); Beyhakī, es-Sünenü'l-kübrâ
- TDV İslâm Ansiklopedisi, "Cuma" md.
Genel kaynaklarımız için Kaynakça sayfasına bakınız. Fetva için: Diyanet İşleri Başkanlığı, Alo 190.