Ramazan Pidesi ve İftar Sofrası Gelenekleri

Ramazan pidesi, Ramazan ayına özgü, üzeri çörek otu ve susamla süslenmiş yumuşak ve yassı bir ekmek türüdür; iftar sofralarının vazgeçilmezidir. İftar sofrası ise orucun akşam vaktinde açıldığı, hurma ve su ile başlayan, aile ve misafirlerle paylaşılan geleneksel bir sofra düzenidir.

İftarın dinî dayanağı

İftar, orucun güneş batınca açılması anlamına gelir. Peygamberimiz “İnsanlar iftarı geciktirmedikçe hayır üzere olurlar” buyurmuştur (Buhârî, Savm; Müslim, Sıyâm). Akşam ezanıyla birlikte iftarın vakti girer. Hz. Enes’ten nakledilen rivayete göre Peygamberimiz akşam namazından önce taze hurmalarla, bulamazsa kuru hurmalarla, onu da bulamazsa birkaç yudum suyla orucunu açardı (Ebû Dâvûd, Savm; Tirmizî, Savm). Bu rivayet, hurma ve su ile iftarın sünnet olduğunu gösterir. İftardan sonra okunan dua ise “Zehebe’z-zamâu ve’btellet’il-urûku ve sebete’l-ecru inşâallah” şeklindedir (Ebû Dâvûd, Savm). Bu dua, susuzluğun gittiği, damarların ıslandığı ve ecrin sabit olduğu anlamını taşır.

Ayrıca oruçlu bir kimseye iftar ettirmenin sevabı, “Kim bir oruçluya iftar ettirirse, onun orucu kadar sevap alır; oruçlunun sevabından da hiçbir şey eksilmez” hadisiyle bildirilmiştir (Tirmizî, Savm; İbn Mâce, Sıyâm). Bu hadis, iftar sofralarının paylaşma ve misafirperverlik boyutunu dinî bir temele bağlar.

Ramazan pidesi nedir?

Ramazan pidesi, Türkiye’de Ramazan ayında fırınlarda özel olarak yapılan, üzeri çörek otu ve susamla süslenmiş, yuvarlak ya da dikdörtgen biçimli bir ekmektir. Hamurunun genellikle yumuşak, kabarık ve hafif tatlımsı olması beklenir. Her iftar için fırın önünde kuyruk olması, Ramazan’ın görsel simgelerinden biridir. Pide yapımı, Osmanlı döneminden günümüze kadar süren bir mahalle fırını kültürüdür. Pidenin ilk olarak ne zaman Ramazan’a özgü hâle geldiği kesin bilinmez; İstanbul fırınlarında Ramazan pidesi 17. yüzyılda yaygın bir ekmek türü olarak biliniyordu. Pidenin üzerindeki baklava dilimi şeklindeki desenler, fırıncılar tarafından geleneksel biçimde çizilir.

İftar sofrasının düzeni

• Başlangıç: Hurma, su, zeytin, peynir ve çorba ile oruç açılır.
• Akşam namazı: Hafif bir iftardan sonra akşam namazı kılınır.
• Ana yemek: Çorba, et veya sebze yemekleri, pilav ve salata servis edilir.
• Tatlı: Güllaç, baklava, sütlü tatlılar ve Ramazan’a özgü tatlılar hazırlanır.
• Yan lezzetler: Geleneksel olarak turşu, pastırma, sucuk, börek ve mevsim yeşillikleri bulunur.

Güllaç, Osmanlı’dan beri Ramazan tatlısı olarak bilinir ve nişasta yapraklarının sütle ıslatılıp gül suyu ve cevizle hazırlanmasıyla yapılır. Bu sofra düzeni bölgeden bölgeye değişir; Doğu ve Güneydoğu’da yöresel yemekler, Karadeniz’de mısır ekmeği ve karalahana, Ege’de otlu yemekler öne çıkar.

Osmanlı’da iftar sofraları

Osmanlı sarayında iftar, saray mutfağının hazırladığı geniş sofralarla yapılırdı. Padişah, vezirler ve davetli ulema ile iftar yemeği yenir; ardından teravih namazı kılınırdı. Halk arasında ise mahalle içinde hayırseverler tarafından açılan iftar sofraları vardı. Zenginler fakirleri iftara davet eder, imaretler ve vakıflar yoksullara iftar yemeği dağıtırdı. İstanbul’da Süleymaniye ve Fatih imaretleri bu hizmetin bilinen örnekleridir. Bu yardımlaşma kültürü, askıda ekmek ve yardımlaşma gelenekleriyle ilişkilidir. Osmanlı’da Ramazan’ın sosyal hayatı için Osmanlı’da Ramazan yazısına bakılabilir.

İftar adabı

• İftarı ezanla birlikte, geciktirmeden yapmak.
• Hurma veya su ile başlamak, “Bismillah” diyerek yemeye başlamak.
• İsraftan kaçınmak, aşırı yemekten sakınmak; Peygamberimiz mideyi üçe bölmeyi tavsiye etmiştir (Tirmizî, Zühd; İbn Mâce, Et’ime).
• Yemek sonunda hamd edip dua etmek.
• Komşu ve yoksulları unutmamak, mümkünse bir oruçluyu iftara davet etmek.

Davul, mahya ve iftar topu

İftar vakti geleneksel olarak top atışı ile duyurulurdu. İstanbul’da bu görev Osmanlı’dan beri toplarla yapılırdı. İftar topu bugün hâlâ bazı şehirlerde atılmaktadır. Sahurda ise davulcu, akşamda mahya ile birlikte Ramazan’ın toplumsal ritmini oluşturan öğeler arasında sayılır. Teravih sonrası eğlenceler ise Hacivat-Karagöz ve ortaoyunu gibi geleneklerle devam ederdi.

Sağlıklı iftar ve sahur

Uzun süren açlığın ardından sofraya aşırı yüklenmek, mide rahatsızlıklarına yol açabilir. Uzmanlar iftarda önce hurma, su ve çorba ile başlamayı, ardından ana yemeğe geçmeyi ve yemeği yavaş yemeyi önerir. Sahurda ise lifli gıdalar, yoğurt, yumurta, peynir ve tam tahıllı ekmek tok tutar. Sıvı alımına dikkat edilmesi, yağlı ve şekerli yiyeceklerin ölçülü tüketilmesi gerekir. Pide gibi unlu mamullerde porsiyon ayarı önemlidir. Kronik hastalığı olanların hekimlerine danışması tavsiye edilir. Bu uyarılar, Peygamberimizin “Âdemoğlu karnından daha kötü bir kap doldurmamıştır” hadisindeki ölçülülük ilkesiyle örtüşür (Tirmizî, Zühd).

Ayrıca israfın azaltılması, hem dinî hem çevresel bir sorumluluktur. Ramazan’da yemek artıklarını değerlendirmek ya da ihtiyaç sahiplerine ulaştırmak, iftar kültürünün paylaşma yönünü güçlendirir.

Günümüzdeki iftar sofraları

Günümüzde belediyeler, dernekler ve vakıflar tarafından kurulan iftar çadırları, kalabalık sofralarda binlerce kişiye iftar verir. Büyük şehirlerde iş yerleri, okullar ve aileler arasında toplu iftar yemekleri düzenlenir. Diyanet, israfa dikkat çekerek kullanılan gıdanın korunması ve artan yemeklerin dağıtılması çağrısı yapar. Pandemi gibi özel dönemlerde evde iftar önerildi. Gelenek, değişen şartlarda da temel işlevini, yani paylaşmayı sürdürüyor.

Sıkça Sorulan Sorular

Ramazan pidesi nedir?

Ramazan ayında fırınlarda özel olarak yapılan, üzeri çörek otu ve susamla süslenmiş yumuşak ve yassı bir ekmektir.

İftar neyle açılır?

Sünnete göre taze veya kuru hurma, bulunmazsa su ile açılır; sonra akşam namazı kılınır ve yemeğe devam edilir.

Oruçluya iftar ettirmenin sevabı nedir?

Hadise göre oruçluya iftar ettirenin, orucu kadar sevap alacağı ve oruçlunun sevabından bir şey eksilmeyeceği bildirilmiştir (Tirmizî, İbn Mâce).

İftar duası nedir?

“Zehebe’z-zamâu ve’btellet’il-urûku ve sebete’l-ecru inşâallah” duası iftardan sonra okunabilir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 20 Mayıs 2026 · Kaynaklar: Buhârî, Savm; Tirmizî, Savm (iftar hadisleri); Ebû Dâvûd, Savm (taze hurma ile iftar); TDV İslâm Ansiklopedisi, "İftar" ve "Ramazan" md.; Diyanet İşleri Başkanlığı, Ramazan ayı yayınları

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →