Mahya Nedir? Ramazanda Minareler Arası Yazılar

Mahya, Ramazan ayı ve kandil gecelerinde iki minare arasına gerilen iplere kandil ya da lamba dizilerek oluşturulan, yazı ve şekillerden ibaret ışıklı süslemedir. Osmanlı döneminden günümüze uzanan bu gelenek, özellikle İstanbul’un Süleymaniye, Sultanahmet ve Eyüp camilerinde sürdürülür; kutsal ayın gelişini şehre ilan eder.

Mahya kelimesi ve anlamı

“Mahya” kelimesinin kökeni konusunda araştırmacılar farklı görüşler ileri sürer. Bir görüşe göre Farsça “ay” anlamına gelen “mâh” ile ilgilidir; diğer görüşte ise “mâh-ı yâ” yani “ay ışığı” ifadesinden türediği savunulur. Kelimenin tam kökeni kesin değildir. Türkiye’de mahya denince, minareler arasında yağ kandilleriyle, bugün ise elektrik lambalarıyla yazılan ışıklı yazılar anlaşılır. Kandil ve Ramazan gelenekleri içinde mahya, görsel bir ilan aracı olduğu kadar estetik bir sanattır.

Mahyanın tarihi

Mahyanın ne zaman başladığına dair kesin bir bilgi yoktur. Kaynaklarda minarelere kandil asma geleneği Osmanlı’nın erken dönemlerine kadar götürülür; iki minare arasına ip gerilip kandil asılması ise 16. yüzyıl sonları ile 17. yüzyıl başlarında yaygınlaştı. Bazı rivayetlere göre bu uygulamanın ilk örneği, Kanuni dönemindeki bir Ramazan’da yapılmıştır. Osmanlı’da kandil geceleri resmen kutlanmaya başladıktan sonra camilerde aydınlatma önem kazandı. Bu süreç için kandil gecelerinin tarihçesi yazısı okunabilir. Mahya, zamanla tek tek yağ kandilleriyle yazılan ibarelere ve resimlere dönüştü.

Mahya nasıl hazırlanır?

Geleneksel mahya, iki minarenin şerefeleri arasına gerilmiş halatlar üzerine yağ kandilleri asılarak hazırlanır. Kandillerin yerleşimi, mahyacı denilen ustalar tarafından önceden çizilen bir şemaya göre belirlenir. Mahyacı, yazının hangi harflerinin hangi hizada olacağını kâğıt üzerinde kurar. Kandillerin yağı dolum, fitil ve yerleştirme işlemi, ibareyi akşam ezanına kadar tamamlamak için yarışa dönüşürdü. Bu iş çok dikkat ve el becerisi gerektirir; çünkü rüzgâr ve yağmur kandilleri söndürebilir. Günümüzde ise elektrik lambaları kullanılır ve yazılar bilgisayar destekli tasarlanır. Yine de İstanbul’da Süleymaniye Camii gibi bazı yerlerde mahya ustaları geleneksel yöntemleri koruyarak çalışmaya devam eder.

Mahyalarda yazılan ibareler

• “Hoş geldin ey şehr-i Ramazan” ve “Merhaba ya şehr-i Ramazan” gibi karşılama cümleleri.
• “Allah”, “Muhammed”, “Mâşâallah” gibi kutsal isimler ve ifadeler.
• Kandil geceleri için “Kandiliniz mübarek olsun” gibi tebrikler.
• Bayramda “Bayramınız mübarek olsun” ve “Hoşça kal ey şehr-i Ramazan”.
• Çeşitli ayet ve hadislerden kısa bölümler.
• Hilal, yıldız, cami ve minare gibi şekiller.

Mahya yazıları, genellikle Ramazan boyunca günlük olarak değişir. İstanbul’da her yıl farklı temalı mahyalar hazırlanır, örneğin yıl teması, önemli bir olay, dua ya da ayet. Her akşam iftar vaktinden önce mahya yakılır; bu da şehre ayrı bir atmosfer katar.

Mahyacılık sanatı

Mahyacılık Osmanlı’da bir meslek ve sanat olarak gelişti. Mahyacılar Süleymaniye Camii’nin şerefelerine çıkarak halatları gerer, kandilleri yerleştirirdi. Hat sanatından yararlanılarak yazıların estetiği belirlenirdi. Bu yönüyle mahya, hat sanatının ışıkla buluştuğu bir türdür. İlk dönemlerde mahya ustaları bu işi nesilden nesile aktarırdı. Cumhuriyet döneminde mahya geleneği bir süre sönükleşti, sonra yeniden canlandırılarak devam ettirildi. Günümüzde İstanbul Büyükşehir Belediyesi ve ilgili kurumlar mahya sanatının yaşatılması için çalışır.

Mahya ve Ramazan atmosferi

Mahya, Ramazan’ın görsel kimliğinin bir parçasıdır. Şehir sakinleri iftar öncesinde veya sonrasında minareleri seyreder; çocuklar için ışıklı yazılar ayrı bir keşif konusu olur. Davul sesiyle sahurun, mahyayla iftarın, Ramazan davulcusu ile mahalle hayatının hatırlandığı bu dönem, Osmanlı’dan miras bir atmosfer taşır. Aynı atmosferin diğer yönleri için Ramazan pidesi ve iftar sofrası yazısı okunabilir. Ramazan gelenekleri toplu olarak Osmanlı’da Ramazan yazısında da anlatılmıştır.

Mahyanın yapıldığı yerler ve bölgesel farklar

Mahya, iki minareli camilerde yapılabilir; bu nedenle İstanbul’daki Süleymaniye, Sultanahmet (Mavi Cami), Eyüp Sultan, Fatih ve Beyazıt gibi selatin camileri öne çıkar. Edirne’de Selimiye Camii’nin dört minaresi mahya için ayrı bir imkân sunar. Bursa, Konya ve Ankara gibi şehirlerde de kimi büyük camilerde mahya kurulur. Bazı Balkan şehirlerinde (Saraybosna, Üsküp, Prizren) Osmanlı mirası camilerde mahya geleneği sürdürülmektedir. Mısır ve Suriye’de ise minarelerin farklı mimarisi nedeniyle fener ve ışık süslemeleri başka biçimlerde yapılır.

Mahya yazılarının dili Osmanlıca ve Türkçe karışık olabilir. Hat usulüne uygun yazıldığında okunması için yazının uzaklıktan iyi görünmesi gerektiğinden harfler büyütülür ve basitleştirilir. Bu zorluk, mahyacıyı hem hattat hem mühendis yapar: Harflerin kandil sayısıyla orantısı, ipin gerginliği ve rüzgâr etkisi hesap edilir. Bu açıdan mahya, mimarlık, hat ve mühendisliği birleştiren bir halk sanatıdır.

Dinî açıdan değerlendirme

Mahya dinî bir ibadet değil, kültürel bir süslemedir. Camilerin aydınlatılması ve ibarelerin yazılması, kutsal ayı karşılamanın estetik bir yolu olarak benimsenmiştir. Âlimler, bu tür uygulamalarda israftan kaçınılmasını, ibarelerin saygı ve edebe uygun olmasını önerir. Enerji tasarrufu ve çevre duyarlılığı da günümüzde göz önünde bulundurulan unsurlardır. Mahya, Müslümanların kutsal mekânlara ve zamanlara verdiği değeri gösteren somut bir ifadedir.

Sıkça Sorulan Sorular

Mahya nedir?

Ramazan ve kandil gecelerinde iki minare arasına gerilen iplere kandil veya lamba dizilerek oluşturulan ışıklı yazı ve şekillerdir.

Mahya nerede yapılır?

İstanbul’da Süleymaniye, Sultanahmet ve Eyüp gibi camilerde, ayrıca Anadolu’nun birçok şehrinde yapılır.

Mahyada hangi yazılar yazılır?

“Hoş geldin ey şehr-i Ramazan”, “Allah”, “Muhammed”, kandil ve bayram tebrikleri ile ayet ve hadislerden kısa ifadeler yazılır.

Mahya dinî bir ibadet midir?

Hayır; kültürel bir gelenektir ve kutsal ayı karşılamanın estetik bir yoludur.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 6 Temmuz 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Mahya" md.; Reşad Ekrem Koçu, İstanbul Ansiklopedisi (Mahya maddesi); Diyanet İşleri Başkanlığı, Ramazan ayı yayınları; İstanbul Büyükşehir Belediyesi, Mahya geleneği yayınları

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →